۱۰ آذر ۱۳۹۸ - ۲۰:۱۵
کد خبر: ۶۲۹۱۰۴
پ
مدرس از جمله متفکرانی بود که تجدد عصر خویش را به بهترین شکل فهم نمود. هرچند که او را مرد سیاست می‌شناسند اما با کمی تامل، می‌توان جنبه‌های فرهنگی و فکری او را ترسیم کرد.

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، با مرور حیات تاریخ ایران معاصر ما، به صحنه‌های پرشکوهی برمی‌خوریم که مایه مباهات ایرانیان است و با نقطه‌عطف‌های تاریخی مواجه می‌شویم که انسان کنونی را به تفکر وا ‌می‌دارد. ما مردان بزرگی را می‌بینیم، فراتر از زمانه خود تفکر می‌کردند و رسالت خود را نسبت به تحول تاریخی عصر خویش ایفا نمودند.

هنگامی که قومی آغازگر تحول می‌شود، ضربه تاریخ را می‌نوازد. بنابراین سیاست این قوم دیگر صرفا سامان بخشیدن به حیات و ممات مردم نیست، بلکه رهنمون بودن در راستای استواری و روشنگری و بالندگی همان بنیادی است که تحقق یافته است. چنین سیاستی چون از منظر خاص خویش به همه چیز می‌نگرد، فریب هیچ تحول دیگری را نمی خورد، خودباخته نیست و به هر سازی نمی‌رقصد.

سایه اندیشه غرب بر کران تفکر ما

از آن جایی که تحول غربی بر عالم معاصر حاکم است، سیاست غربی هم بر ذهن، هوش، عقل و دل همه عالمیان من جمله ما شرقیان حاکمیت دارد. ما چه بخواهیم و نخواهیم در همان شیارهایی قدم می‌زنیم که روح خود بنیاد غربی بر عالم و آدم مسلط گردانیده است. آنانی که قادرند از این روح مسلط عبور کنند و تحول دیگری را رقم بزنند، متفکرانند. این فقط متفکران و ساکنان کوی وجودند که قادرند ظلمت این شب دیرپای را بدرند. چراغ تفکر که روشن گشت همه امور سامان می گیرد.

 

مواجهه آیت الله مدرس با تجدد عصر خویش

 

سید حسن مدرس(ره) یکی از درخشان‌ترین متفکران دوران خود بود. او به راستی در قامت یک نماینده مجلس، رهبری کشوری را برعهده گرفت که در آن برهه حساس زمانی، به دنبال این بود که این كشتی طوفان‌زده را از میان امواج و گردابها به ساحلی امن برساند. لذا بی‌شک حرکتی که مدرس شروع کرد، پایه‎گذار انقلاب اسلامی شد و هم‌اکنون نیز نماد نماینده طراز انقلاب اسلامی را به همراه دارد.

نماد یک نماینده طراز

شهید مدرس(ره) از جمله متفکرانی بود که تجدد عصر خویش را به بهترین شکل فهم نمود. هرچند که او را مرد سیاست می‌شناسند اما با کمی تامل، می‌توان جنبه‌های فرهنگی و فکری او را ترسیم کرد. او فقیه مصلحی بود که نگاهی جامع و ژرف اندیشانه به فقاهت داشت و تنازع رابطه دین و سیاست را با مبنا عینیت نه فقط در حوزه نظر، بلکه در ساحت عمل نیز آنرا محقق ساخت.

او بر این باور بود اگر کسانی قرار است اداره جامعه را برعهده بگیرند، سطوح مختلف جامعه و پیچیدگی‌های آن را نشناسند، نمی‌توانند جامعه را هدایت کنند.

 

مواجهه آیت الله مدرس با تجدد عصر خویش

 

وی در کوران جنگ جهانی اول و مقارن با شروع حکومت رضاخان پهلوی می‌زیست. دوره بسیار سختی که می‌رفت کشور با هجمه‌های طوفانی مواجه گردد. اما او با درایت و سیاست الهی، درک روشنی از جهان عصر خویش داشت. او تجدد زمانه خویش را در بطن استعمار فهم نمود. لذا در برگ برگ صفحات زندگی این بزرگمرد متفکر، مبارزه با استعمار و تجدید هویت دینی وجود دارد.

قرارداد 1919 نمادی از وابستگی به غرب

در این راستا مدرس(ره) سیاست سلبی و موازنه عدمی را مطرح کرد. از مبارزه با سلطه استعماری اولتیماتوم روسیه تزاری تا موضع گیری علیه قرارداد 1919 انگلیسی، نمونه‌های بارز بصیرت تاریخی اوست.

بسیاری تحلیل قرارداد 1919 را به مثابه قراردادی سیاسی و اقتصادی بحث می‌کنند، در حالی که نگاه مدرس(ره) جنبه فرهنگی و فکری نیز دارد. وی تاکید دارد انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ را که به هویت و استقلال ایران لطمه وارد می‌سازد. ایشان عدم استقلال را ملازم نفوذ فرهنگ بیگانه و در ‌‌نهایت تضعیف فرهنگ اسلامی تلقی می‌نماید.

 

مواجهه آیت الله مدرس با تجدد عصر خویش

 

تجدد رضاخانی بوی انگلیس می‎دهد

از همه مهم‌تر، زمان آگاهی او از تجدد رضا خانی بود که با رنگ و لعاب انگلیسی به کشور تحمیل می‌شد. او همانند کسی که دوران پنجاه ساله حاکمیت رژیم پهلوی را دیده باشد، آینده ایران پس از استقرار حکومت پهلوی را چنین پیش بینی می‌کند: «در رژیم نویی که نقش آن را برای ایران بینوا طرح کرده اند، نوعی از تجدد به ما داده می شود که تمدن مغربی را با رسواترین قیافه تقدیم نسل های آینده خواهد نمود... قریبا چوپان‌های قراعینی و کنگاور با فکل سفید و کراوات خودنمایی می‌کنند، اما در زیباترین شهرهای ایران آب لوله(کشی) و آب تمیز برای نوشیدن مردم پیدا نخواهد شد. ممکن است شمار کارخانه‌های نوشابه‌سازی روزافزون گردد، اما کوره آهن‌گدازی و کارخانه کاغذسازی پا نخواهد گرفت.»

من با جمهوری مخالف نیستم

او جمهوری رضاخانی را دروازه تسلط تجدد غربی می‌دانست و دست انگلیس را در این توطئه می‌دید. همانگونه که گفت:«من با جمهوری واقعی مخالف نیستم و حکومت صدر اسلام هم جمهوری بوده است ولی این جمهوری که می‌خواهند به ما تحمیل کنند بنا به اراده ملت ایران نیست، بلکه انگلیسی‌ها می‌خواهند به ملت ایران تحمیل کنند.»

اما این بینش از کجا آمده بود؟! این پرسشی است که محققان تاریخ و سیره شناسان متناسب با شخصیت و بافت تاریخی و اجتماعی آن دوران، باید پاسخ گویند. این شناخت تحول تاریخی، مبتنی بر فهم عمیق و تفکر در تاریخ به دست آمده است . چنان که خود ایشان می نویسد:«خواندن و شنیدن تاریخ برایم این مطلب را روشن كرد كه باید به علم سیاست بیشتر فكر كنم.» تامل در تاریخ است که سیاست را به مدرس آموخت تا تحول تاریخی عصر خویش را بشناسد. و این درسی بزرگ برای جوانان نسل امروز است. /882/ی702/

رسول لطفی، دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه قم

پاورقی

رحیم زاده صفوی، اسرار سقوط احمدشاه، به کوشش بهمن دهگان، فردوسی، تهران، 1362

محفوظی محمدصادق، سیاست از منظر تفکر پس فردایی عالم، جامعه پژوهشگران وابسته به موسسه ابن سینا، 1379

رجبی محمدحسن، علمای مجاهد، بخش مدرس، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، پاییز 1382

مکی، حسین، مدرس قهرمان آزادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1358

برچسب ها: مدرس تجدد رضاخان
انتشار یافته: ۲۰
در انتظار بررسی: ۰
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
20:34 - 1398/09/10
چرا هیچ مستند یا فیلمی درباره شهید مدرس وجود ندارد و چرا ما به این روحانی بزرگوار اصلا نپرداختیم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
22:37 - 1398/09/10
احسنت
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
08:50 - 1398/09/11
یادداشت خوبی درباره شهید مدرس نماد روحانیت طراز انقلاب کار شده است و بابت این تلاش تان ممنونم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
09:17 - 1398/09/11
در هشت جای متن تحولی به اشتباه حوالتی نوشته شده است لطفا تصحیح فرمایید
پاسخ ها
ناشناس
United States
13:41 - 1398/09/11
برادر عزیز! همان حوالت تاریخی مراد است نه تحول تاریخی.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
14:42 - 1398/09/11
ممنون بابت اصلاح متن
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
10:54 - 1398/09/12
مطالب پرغلط کار این ها است
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
09:39 - 1398/09/11
رحمت خدا به این مرد بزرگ
محسن شفیق
Iran, Islamic Republic of
09:44 - 1398/09/11
عظمت و بزرگی و شجاعت این مرد وقتی بهتر شناخته می شود که استبداد و خشونت کم نظیر رضا قلدر پهلوی را به خاطر بیاوریم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
20:53 - 1398/09/11
ای کاش یا در مطلبی ورود نکنید و یا اگر ورود کردید محتوای خوب و ارزشمندی تولید کنید چسباندن چند متن بریده شده از اینترنت و نشر به عنوان مثلا یادداشت و هر چیزی مشابه این کمی سطح کار را خراب می کند
پاسخ ها
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
14:38 - 1398/09/12
این بی انصافی شماست که از این زاویه به مسئله نگاه می کنید!
ببخشید کجای این متن بریده شده ازجای دیگر است و نباید زحمات نویسنده را اینقدر زشت ضایع کنید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
14:39 - 1398/09/12
اینگونه مطالب فقط از ذهن های مریض بیرون می آید که تلاش در تخریب دارند و لاغیر
حسادت چیز بدی است
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
14:58 - 1398/09/12
البته اگر نمونه هایی از کپی بودن این مطالب وجود دارد را بفرمایید
بنده نویسنده را می شناسم و البته اگر این حرف شما درست نباشد، یعنی اینکه مسئله ای وجود دارد که ...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
09:11 - 1398/09/13
تقوا یعنی برای هر حرفی سند داشته باشی! منتظر دلیل شما هستیم ...
امیدوارم که زحمات را اینگونه تخریب نکنید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
14:59 - 1398/09/12
به کوری چشم منافقان و حسودان و عنودان مطالب خوبی بود و از سرویس بابت این زحمت تشکر می کنم
گویا آرام آرام تغییرات خوبی در حال رخ داد است
پاسخ ها
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
09:11 - 1398/09/13
احسنت
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
09:12 - 1398/09/13
از این دست کارها را بیشتر کنید
ناشناس
United States
10:02 - 1398/09/13
تحلیل فکری جناب مدرس(ره) از این منظر و با این دقت را جایی ندیدم! یادداشت از این نظر متقن و کم نظیر است.ولو این که برخی عبارت ها از جای دیگر برداشته شده باشد که بعید می دانم.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
10:03 - 1398/09/13
تشکر از رسا بابت یادد اشت خوبی که گذاشتین. ابعاد شخصیت شهید مدرس و دیگر شخصیت های ما نه در تلویزیون نه در کتب درسی نه هیج جای دیگه در دسترس عموم قرار نگرفته و باعث خودباختگی ما در برابر دیگران شده است
احمدزاده
Iran, Islamic Republic of
12:51 - 1398/09/13
از نویسنده یادداشت آقای لطفی بخاطر رویکرد تحلیلی تاریخی متشکرم.
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص،قومیت‌ها باشد و یا با قوانین کشور و آموزه های دینی مغایرت داشته باشدمنتشر نخواهد شد.
آخرین اخبار
پربازدید
پربحث
پرطرفدارترین