از تأکید بر حمایت راهبردی از اهلسنت تا رصد هوشمند شبهات و دفاع تمدنی از مکتب اهلبیت
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، بیستوسومین جلسه «مجمع مراکز پاسخگویی دینی» با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران و فعالان عرصه پاسخگویی دینی و با میزبانی مؤسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی برگزار شد و در آن، موضوعاتی همچون حمایت راهبردی از جامعه اهلسنت، توسعه فعالیتهای تقریبی، تولید آثار پژوهشی، رصد هوشمند شبهات، ضرورت دفاع تمدنی از مکتب اهلبیت(ع) و تقویت ارتباط میان علمای شیعه و اهلسنت مورد بررسی قرار گرفت.
در این نشست، حجتالاسلام مهدی غلامعلی، دبیر شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهلسنت، با تشریح مأموریتها و فعالیتهای این شورا اظهار داشت: شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهلسنت با رویکرد تقریب مذاهب و با الهام از نگاه تمدنی رهبر معظم انقلاب، در زمینه توسعه کمی و کیفی برنامههای آموزشی مدارس علوم دینی، توانمندسازی ائمه جمعه و جماعات، طلاب و استادان و تقویت زبان مشترک امت اسلامی فعالیت میکند.
وی تجلیل از مفاخر علمی، تشکیل شوراهای فرهنگی و اجتماعی، برگزاری نشستهای هماندیشی علمای شیعه و اهلسنت، اردوهای زیارتی و فرهنگی، راهیان نور و راه رضوی و مسابقات قرآنی را از دیگر برنامههای فرهنگی و اجتماعی این مجموعه عنوان کرد.
دبیر شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهلسنت همچنین به اقدامات پشتیبانی این شورا اشاره کرد و گفت: حمایت از مدارس علوم دینی، تأمین تجهیزات آموزشی، تجهیز کتابخانهها، ساختوساز و خرید کتاب، بیمه تأمین اجتماعی و بیمه تکمیلی، پرداخت مستمری به روحانیون مسن و حمایت از خانواده روحانیون فوتشده، پرداخت شهریه ماهانه، اعطای وام و مساعدتهای مختلف از جمله خدمات پشتیبانی ارائهشده است.
حمایت از اهلسنت، نگاهی راهبردی و حاکمیتی است
حجتالاسلام غلامعلی با تأکید بر اهمیت نگاه رهبر شهید انقلاب به جامعه اهلسنت گفت: نگاه ایشان به موضوع اهلسنت، یک نگاه حاکمیتی و راهبردی است، نه تاکتیکی.
وی افزود: حمایت از اهلسنت و توجه به آنان، مبتنی بر اصول اسلامی و اعتقاد به امت اسلامی است و در حوزه خدمات نیز تأکید بر این بوده که میان طلبه شیعه و طلبه اهلسنت تفاوتی وجود نداشته باشد.
وی با اشاره به مواضع جامعه اهلسنت در جریان جنگ ۱۲ روزه تصریح کرد: نتیجه این نگاه را در جنگ ۱۲ روزه نیز مشاهده کردیم. در همان روزهای نخست جنگ، حضور در استانهای کردستان و کرمانشاه نشان داد که بسیاری از علما و مردم اهلسنت منتظر اعلام موضع نبودند و به صورت خودجوش در حمایت از کشور و انقلاب اسلامی بیانیه صادر کردند.
دبیر شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهلسنت ادامه داد: مجموعهای از این مواضع در کتاب «قیام قلمها» جمعآوری شده است و بسیاری از این بیانیهها بدون سفارش یا تماس قبلی صادر شده و نشاندهنده احساس مسئولیت علما و مردم اهلسنت نسبت به کشور و نظام بوده است.
وی همچنین با اشاره به وضعیت سیستان و بلوچستان گفت: در این استان نیز تعداد نمازهای جمعه اهلسنت و مدارس علوم دینی در سالهای پس از انقلاب افزایش قابل توجهی داشته است.
ارتباط مستقیم علما؛ راهی برای کاهش سوءتفاهمها
حجتالاسلام غلامعلی ارتباط مستقیم علمای شیعه و اهلسنت را یکی از مهمترین موضوعات در تقویت وحدت دانست و اظهار داشت: هرچه ارتباط میان علمای شیعه و اهلسنت بیشتر شود، زمینه برای سوءتفاهم و نفوذ دشمن کمتر خواهد شد.
وی افزود: تجربه اردوهای علمی نشان داده است که ممکن است در روزهای نخست میان افراد فاصله و احتیاط وجود داشته باشد، اما با استمرار ارتباط، این فاصله از بین میرود و در نهایت روابط علمی و دوستانه شکل میگیرد.
دبیر شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهلسنت در ادامه به مسائل احوال شخصیه اهلسنت اشاره کرد و گفت: طبق قانون اساسی، در مسائل مربوط به احوال شخصیه باید مطابق فتوای مذهب آنان عمل شود.
وی افزود: در برخی مناطق، دارالافتای اهلسنت فتوا را در اختیار دادگستری قرار میدهد و قاضی نیز بر اساس همان فتوا اقدام میکند؛ اما امروز تعداد زیادی از اهلسنت در تهران، کرج، قزوین، قم و دیگر شهرهای مرکزی کشور زندگی میکنند و در موضوعاتی مانند ارث و مسائل خانوادگی، نیاز به سازوکار مشخصی برای اجرای این اصل وجود دارد.
حجتالاسلام غلامعلی خاطرنشان کرد: قوه قضائیه نیز برای حل این مسائل از مجموعههای مرتبط درخواست همکاری کرده است.
وی مسائل بانکی و مالی را از دیگر موضوعات مهم دانست و اظهار داشت: در برخی موارد، به دلیل مسائل شرعی مربوط به وام، برخی مؤمنان اهلسنت از دریافت تسهیلات بانکی خودداری میکنند و تلاشهایی برای حل این مسائل با همکاری بانکها و مراکز علمی انجام شده است.
مؤسسه مذاهب اسلامی؛ از آموزش و پژوهش تا میدان
در ادامه این نشست، حجتالاسلام سیدکرمحسین حسینی، معاون پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی، به تشریح ساختار و فعالیتهای این مؤسسه پرداخت و اظهار داشت: مؤسسه مذاهب اسلامی دارای سه معاونت آموزش، پژوهش و فرهنگی است که هر یک در زمینههای تخصصی خود فعالیت میکنند.
وی با اشاره به فعالیتهای آموزشی مؤسسه افزود: پیش از تخصصیشدن فعالیتهای آموزشی، حدود ۱۰ دوره عمومی برگزار شد و پس از آن نیز تاکنون حدود ۲۵ دوره تخصصی برگزار شده است.
معاون پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی رشتههایی همچون کلام اسلامی با گرایش مذاهب، کلام امامیه با توجه به دیدگاههای مذاهب مختلف و مباحث مرتبط با معتزله را از جمله رشتههای آموزشی مؤسسه عنوان کرد و گفت: این رشتهها علاوه بر مرکز، در استانهای مختلف نیز برای طلاب ارائه شده است.
وی ادامه داد: تاکنون حدود ۱۲ دوره آموزشی در استانها برگزار شده و در حال حاضر نیز حدود پنج دوره در استانهای مختلف در حال برگزاری است و در مجموع حدود ۶۰۰ نفر از این دورهها فارغالتحصیل شدهاند.
حجتالاسلام حسینی استفاده از ظرفیت استادان اهلسنت را از دیگر ویژگیهای دورههای آموزشی مؤسسه دانست و گفت: در برخی دروس مربوط به مبانی و منابع مذاهب، از استادان اهلسنت دعوت میکنیم و این دروس را به آنان واگذار کرده و از حضور و تجربه علمی آنان در کلاسها بهره میبریم.
فعالیت پژوهشی با رویکرد تقریبی و میدانی
وی با اشاره به فعالیتهای پژوهشی مؤسسه مذاهب اسلامی اظهار داشت: در معاونت پژوهش، واحدهای مختلفی از جمله واحد تدوین، ترجمه و نشر فعالیت دارند و آثار متعددی در حوزه مطالعات مذاهب اسلامی منتشر شده که بخشی از آنها تألیف، بخشی ترجمه و بخشی نیز حاصل پژوهشهای مشترک است.
معاون پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی تأکید کرد: دو رویکرد اساسی بر فعالیتهای آموزشی و پژوهشی مؤسسه حاکم است؛ نخستین رویکرد، تقریبی و وحدتمحور است و هر کاری که در مؤسسه انجام میدهیم، از تألیف کتاب و پاسخگویی به شبهات گرفته تا برگزاری نشستهای علمی، باید در راستای تقویت وحدت و همگرایی جهان اسلام باشد.
وی افزود: حتی در پاسخگویی به شبهاتی که ممکن است علیه اصل اسلام یا مکتب اهلبیت(ع) مطرح شود، تلاش میکنیم پاسخها با رویکرد وحدت و همگرایی ارائه شود.
حجتالاسلام حسینی دومین ویژگی فعالیتهای مؤسسه را رویکرد عملیاتی و میدانی دانست و خاطرنشان کرد: تقریباً برنامهای نداریم که صرفاً جنبه نظری داشته باشد و پیوست میدانی نداشته باشد و در بسیاری از برنامهها نیز از ظرفیت و مشارکت علمای اهلسنت استفاده میکنیم.
وی گفت: برخی کتابهایی که در مؤسسه چاپ میشود، نویسندگان اهلسنت دارد یا ترجمه آثار توسط عالمان اهلسنت انجام شده است.
معاون پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی ترجمه صحیفه سجادیه به زبان فارسی را یکی از نمونههای این همکاری دانست و افزود: این اثر توسط یکی از علمای اهلسنت ترجمه شده و پس از بررسی و ارزیابی علمی در مؤسسه، به چاپ رسیده است.
وی همچنین از ترجمه صحیفه سجادیه به زبان کردی سورانی خبر داد و گفت: این ترجمه از نخستین کارهای ترجمه صحیفه سجادیه به این زبان به شمار میرود.
اردوهای متقابل؛ از آشنایی تا رفاقت علمی
حجتالاسلام حسینی با اشاره به فعالیت واحد همایشها و نشستهای معاونت پژوهش گفت: نشستهای علمی، همایشها و وبینارهای مختلفی با موضوعات مرتبط با مذاهب اسلامی برگزار میکنیم و تلاش داریم مناسبتهای مختلف نیز فرصتی برای گفتوگو و تعامل با علما و اندیشمندان اهلسنت باشد.
وی برگزاری اردوهای علمی و فرهنگی برای دانشپژوهان و طلاب را از دیگر برنامههای مؤسسه برشمرد و افزود: این اردوها فرصت مناسبی برای آشنایی نزدیکتر با ظرفیتهای علمی و فرهنگی و ایجاد ارتباط با علمای اهلسنت فراهم میکند.
معاون پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی با اشاره به برگزاری اردوهای متقابل میان طلاب و علمای شیعه و اهلسنت خاطرنشان کرد: گاهی علمای برجسته اهلسنت و گاهی طلاب، پژوهشگران و خواهران و برادران اهلسنت به قم، مشهد و تهران دعوت میشوند و از مراکز علمی، حرمهای مطهر، کتابخانهها و دفاتر علما بازدید میکنند.
وی این رفتوآمدها را دارای آثار و برکات فراوان دانست و گفت: این تعاملات موجب شکلگیری ارتباطات و رفاقتهای علمی و انسانی میان علما و پژوهشگران شیعه و اهلسنت شده است.
از «ترجمه صحیفه سجادیه» تا «قیام قلمها»
در بخش دیگری از این نشست، حجتالاسلام رضا اخوی، کارشناس پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی، به تشریح بخشی از آثار آماده چاپ و منتشرشده این مؤسسه در دو سال اخیر پرداخت.
وی با اشاره به ترجمه صحیفه سجادیه اظهار داشت: این اثر توسط دکتر خوشخبر، از علمای اهلسنت بوشهر، ترجمه شده است.
حجتالاسلام اخوی افزود: مترجم در ابتدا نسبت به پذیرش این کار تردید داشت، اما پس از مطالعه صحیفه سجادیه، بهشدت تحت تأثیر محتوای توحیدی و معارف آن قرار گرفت و تا نزدیک اذان صبح به مطالعه ادامه داد و پس از آن اعلام کرد که این کار را با علاقه شخصی انجام خواهد داد.
وی ادامه داد: مترجم تلاش کرده است در ترجمه صحیفه سجادیه، مضامین دعاها را با آیات قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) تطبیق دهد.
کارشناس پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی همچنین کتاب «قیام قلمها» را از دیگر آثار این مؤسسه عنوان کرد و گفت: این مجموعه به بیانیهها و مواضع علمای اهلسنت کشور و خارج از کشور در حمایت از انقلاب اسلامی و دفاع از کشور اختصاص دارد.
وی افزود: جلد نخست این مجموعه به مواضع علمای اهلسنت در جنگ ۱۲ روزه اختصاص دارد و در جلد دوم، علاوه بر بیانیههای علما، فتاوای جهادی و تأکید آنان بر لزوم دفاع از کشور و انقلاب نیز گردآوری شده است.
حجتالاسلام اخوی تصریح کرد: جلد سوم این مجموعه نیز به بیانیهها و پیامهای علما در بیعت با رهبر جدید انقلاب اختصاص دارد.
وی تأکید کرد: این پیامها و بیانیهها سفارشی نبوده و علما و شخصیتهای اهلسنت با انگیزه و اراده خود این مواضع را اعلام کردهاند.
روایت رهبر انقلاب از نگاه علمای اهلسنت
حجتالاسلام اخوی در ادامه به کتاب «وداع با قافلهسالار وحدت» اشاره کرد و گفت: این اثر به زندگی و خاطرات علمای اهلسنت درباره رهبر شهید انقلاب میپردازد.
وی کتاب «مصر را اینگونه دیدم» را از دیگر آثار مؤسسه دانست و اظهار داشت: این کتاب خاطرات و تجربیات حجتالاسلام محمدحسن زمانی از دوران حضور ایشان در مصر به عنوان رایزن فرهنگی است.
کارشناس پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی افزود: این اثر در حدود ۸۳۰ صفحه و در ۱۷ یا ۱۸ فصل تنظیم شده و اطلاعات ارزشمندی درباره فضای اجتماعی، فرهنگی و مذهبی مصر و همچنین ارتباط با علمای اهلسنت ارائه میکند.
وی همچنین از کتاب «مکتبهای فقهی پیشوایان اهلسنت» اثر محمد ملکی، از استادان دانشگاه مذاهب اسلامی، یاد کرد و گفت: این اثر حاصل مطالعات و حضور نویسنده در میان اهلسنت و شرکت در درسهای آنان است.
حجتالاسلام اخوی افزود: در کتابی درباره احادیث فقهی مذاهب اسلامی نیز احادیث فقهی هشت مذهب جمعآوری و دستهبندی شده تا دسترسی پژوهشگران به منابع فقهی مذاهب مختلف تسهیل شود.
وی «درسنامه تصوف و طریقتها» را نیز اثری در قالب ۱۶ درس معرفی کرد.
پاسخ به شبهات درباره باور اهلسنت به مهدویت
کارشناس پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی با اشاره به کتاب «عقیده ظهور امام مهدی(عج)» اظهار داشت: در این اثر تلاش شده است ضمن تبیین و اثبات باور اهلسنت درباره حضرت مهدی(عج)، به بسیاری از شبهات مطرحشده در این زمینه پاسخ داده شود.
وی «وحدت اسلامی از دیدگاه امام و رهبری» را از دیگر آثار مؤسسه برشمرد و گفت: این کتاب به تبیین و دستهبندی دیدگاههای امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری درباره وحدت اسلامی پرداخته است.
حجتالاسلام اخوی همچنین درباره کتاب «منزلت زن در منظومه فکری مذاهب اسلامی» بیان کرد: این اثر ضمن بررسی دیدگاه مذاهب اسلامی درباره زن، به برخی شبهات موجود در این حوزه پاسخ داده است.
وی افزود: کتابی دیگر نیز مجموعهای از احادیث اهلسنت درباره امام حسین(ع) است که برای استفاده در فعالیتهای پژوهشی و علمی تدوین شده است.
کارشناس پژوهش مؤسسه مذاهب اسلامی همچنین از کتاب «شیوه برخورد با دشمن از منظر قرآن» یاد کرد و گفت: این اثر توسط یکی از علمای اهلسنت استان کرمانشاه تدوین شده است.
وی «تأثیر کلام وحی بر ۱۱ شاعر کرد» را از دیگر آثار قابل توجه مؤسسه دانست و اظهار داشت: در این اثر اشعار ۱۱ شاعر برجسته کرد جمعآوری و با آیات قرآن کریم تطبیق داده شده است.
حجتالاسلام اخوی در ادامه از آثاری همچون «لزوم میانهروی در رفتار و اعتقادات» و «تأثیر اعمال بر اموات» که توسط علمای اهلسنت استان گلستان تألیف شده است، همچنین «برای همسنگر» درباره شهدای اهلسنت خراسان جنوبی، «فرقههای انحرافی» و «حکومت و مدیریت» نام برد.
رصد هوشمند شبهات در دستور کار حوزه
در ادامه، حجتالاسلام احمدرضا دردشتی، مدیر گروه رصد و مطالعات بنیادین مرکز مطالعات و پاسخگویی شبهات حوزههای علمیه، با اشاره به حجم گسترده شبهات تولید و منتشرشده علیه مبانی دینی اظهار داشت: یکی از مسائل جدی امروز، حجم گسترده شبهاتی است که از خارج از کشور تولید و منتشر میشود.
وی افزود: در مرکز مطالعات و پاسخگویی شبهات حوزههای علمیه، بانک یکپارچهای از شبهات ایجاد شده که در آن نزدیک به پنج هزار شبهه، پس از رصد و عبور از فیلترهای مختلف، شناسایی و ثبت شده است.
مدیر گروه رصد و مطالعات بنیادین این مرکز ادامه داد: شبهات بر اساس موضوع، خاستگاه، نوع و میزان اهمیت دستهبندی میشوند و برای هر موضوع، مجموعهای از مهمترین شبهات به همراه تحلیل، پاسخ اجمالی و منابع پیشنهادی تهیه میشود.
وی خاطرنشان کرد: هدف این است که مبلغ، پژوهشگر و فعال فرهنگی صرفاً یک پاسخ آماده دریافت نکند، بلکه بتواند موضوع را به صورت عمیقتر مطالعه و بررسی کند.
حجتالاسلام دردشتی از انتشار ماهانه «رصدنامه شبهات» خبر داد و گفت: این رصدنامه ضمن ارائه آمار مربوط به شبهات، تحلیلهایی درباره روندها و موضوعات مورد توجه در عرصه شبههافکنی ارائه میکند.
وی همچنین از راهاندازی کانالی درباره شبهات خبر داد و افزود: در این کانال، مهمترین شبهات رصدشده به صورت روزانه، همراه با چکیده، منبع انتشار و تحلیل در اختیار مخاطبان قرار میگیرد.
مدیر گروه رصد و مطالعات بنیادین مرکز مطالعات و پاسخگویی شبهات حوزههای علمیه ادامه داد: در پایان هر دو هفته نیز گزارشی از مهمترین محورهای مورد توجه رسانههای معاند و جریانهای شبههافکن تهیه و ارائه میشود.
وی با اشاره به بهرهگیری از ظرفیت هوش مصنوعی در فرآیند رصد شبهات تصریح کرد: از هوش مصنوعی برای تحلیل الگوهای تولید و انتشار شبهات استفاده میکنیم تا مشخص شود این جریانها چگونه و با چه الگوهایی به صورت حسابشده اقدام به تولید و انتشار محتوا میکنند.
حجتالاسلام دردشتی همچنین از اجرای رصدهای موضوعی درباره مسائلی همچون ولایت فقیه، اربعین و عفاف خبر داد و گفت: نتایج این رصدها در قالب اینفوگرافیک ارائه میشود.
دفاع از مکتب اهلبیت(ع) با نگاه تمدنی
در بخش پایانی نشست، حجتالاسلام حسن ترکاشوند، معاون پژوهش حوزه علمیه قم، با تأکید بر ضرورت فهم صحیح دین و دفاع از معارف اهلبیت(ع) اظهار داشت: ما به عنوان مجموعههای حوزوی و سربازان حضرت ولیعصر(عج)، وظیفه اصلیمان فهم صحیح دین، تبیین صحیح معارف و دفاع از مکتب اهلبیت(ع) است.
وی افزود: باید آموزههای مکتب اهلبیت(ع) را به درستی بفهمیم و از آنها جانانه دفاع کنیم؛ اما با توجه به شرایط امروز جهان و نگاه بلند امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب به وحدت امت اسلامی و شکلگیری تمدن نوین اسلامی، نباید از نگاه تمدنی غفلت کنیم.
معاون پژوهش حوزه علمیه قم با هشدار نسبت به غلبه نگاه صرفاً تاریخی در مباحث اختلافی تصریح کرد: اگر صرفاً با نگاه تاریخی وارد مباحث اختلافی شویم، اختلافات روزبهروز پررنگتر خواهد شد؛ ازاینرو دفاع از مکتب اهلبیت(ع) باید در کنار نگاه تاریخی، با نگاه تمدنی همراه باشد.
حجتالاسلام ترکاشوند خاطرنشان کرد: این نگاه باید در تربیت طلبه، تبیین معارف و حتی پاسخگویی به شبهات مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: نباید وارد دعواها و کشمکشهای تاریخی شویم؛ بلکه باید با نگاه تمدنی، معارف اهلبیت(ع) را تبیین کنیم. در این صورت، محاسن کلام اهلبیت(ع)، همانگونه که امام رضا(ع) فرمودند، خود را نشان خواهد داد.
در پایان این نشست نیز از مجموعه کمیک «کافه پاسخ» رونمایی شد.