نظریه ابتناء با حضور پژوهشگران حوزوی نقد و بررسی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نظریه ابتناء با ارائه حجت‌الاسلام علی اکبر رشاد، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، چهارشنبه شب 18 اسفندماه با حضور پژوهشگران و اندیشمندان حوزوی در تالار اندیشه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم نقد و بررسی شد.

براساس این گزارش، رییس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به نظریه خود، تبیین فرایند و سازِکار تکون و تطور معرفت دینی را از اهم وظایف فلسفه معرفت دینی دانست و اظهار داشت: نظریه ابتناء نظریه‌ای برای تبیین فرایند و سازکار تکون و تطور معرفت دینی است.

حجت‌الاسلام رشاد، مبناسازی برای طراحی منطق فهم دین جدید و جامع را از رویکردهای دیگر نظریه ابتناء دانست و تصریح کرد: معرفت دینی، برآیند تأثیر متداوم مبادی خمسه دین، به صورت پیام الاهی است که بر چهار اصل استوار می‌شود.

وی افزود: فرایندمندی تکون معرفت دینی و برایندوارگی معرفت دینی، دوگونگی سازکارهای دخیل در فرایند تکون معرفت دینی، پیام‌وارگی دین و اشتمال آن بر مبادی خمسه دخیل در فهم پیام و برساختگی کشف و کاربرد صائب و جامع دین از اصول مورد نظر است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به ارائه تعریفی از معرفت دینی و فلسفه معرفت دینی پرداخت و با اشاره به تعریف اول، گفت: به دستگاه معرفتی برآمده از کاربست روش‌شناسی معتبر یا موجه، برای اکتشاف قضایای دینی، معرفت دینی اطلاق می‌شود.

در ادامه این مراسم، حجج اسلام سیدمهدی میرباقری و ابوالفضل ساجدی از استادان فلسفه حوزه و دانشگاه، شیخ شفیق جرادی، رییس مؤسسه پژوهش‌های فلسفی لبنان و خسرو باقری، استاد فلسفه دانشگاه تهران به نقد و بررسی این نظریه پرداختند.

خسرو باقری، استاد فلسفه دانشگاه تهران در ابتدای این مراسم به بررسی نظریه ابتناء پرداخت و با بیان این‌که نظریه ابتناء کوشش فراوانی برای نقد و بررسی علم اصول انجام داده است، آن را یک شجاعت علمی دانست و البته ستود.

وی رویکرد عقل‌گرایانه و تأکید بسیار زیاد بر عقل در استنباط‌های دینی و عمده کردن منبع استنباط را نقطه قوت این نظریه دانست، اما با اشکال نسبت به سبک نگارش آن، گفت: سبک نگارش نظریه دارای مشکلاتی است که به راحتی نمی‌تواند با خواننده ارتباط مناسبی برقرار کند.

استاد فلسفه دانشگاه تهران با اشاره به پسوندهای استفاده شده در نگارش این اثر، تعداد زیاد آن را مناسب ندانست و با ایراد اشکال نسبت به نام این نظریه یعنی ابتناء، گفت: براساس تعریف ابتناء، معرفت دینی برآیند یک فرایند است که وجه آن به درستی مشخص نیست.

حجت‌الاسلام سیدمهدی میرباقری از دیگر ناقدان نظریه ابتناء بود که در سخنانی نقد علم دینی را خارج از موضوع این جلسه دانست و اظهار داشت: نظریه ابتناء به دنبال تعامل با تحولات جامع بشری درباره معرفت دینی است، اما پایان آن نباید به عرفی شدن معرفت دینی ختم نشود.

استاد فلسفه حوزه علمیه قم با بیان این‌که نظریه‌پرداز محترم تعامل بین ساحت‌های دینی و معرفت دینی را از طریق منطق می‌دانند، خاطرنشان کرد: در مجموع این نظریه، مأموریتی که برای تفقه دینی باید قائل شویم، به نحو کامل مورد عنایت قرار نگرفته است.

وی با طرح این سؤال که چه نسبتی بین مبادی خمسه و سازه سه ضلعی مطرح شده وجود دارد، گفت: اگر دین در پیام و پیام در حد گزاره‌ها تعریف شود، بعید است بتوانیم دین را در مقیاس رهبری جهان تعریف کنیم؛ چراکه از کتاب، رهبری دین به دست نمی‌آید.

حجت‌الاسلام میرباقری با بیان این‌که برپایه نظریه اکتشاف نمی‌توان منطق دینی را اثبات کرد، اظهار داشت: کشف تکامل‌پذیر نیست؛ از این‌رو نظریه ابتناء با کشف نمی‌سازد؛ البته می‌توان گفت نظریه ابتناء در حوزه معرفت‌شناسی نظریه کشف است.

از دیگر ناقدان نظریه ابتناء، حجت‌الاسلام ابوالفضل ساجدی از اساتید حوزه و دانشگاه بود که با اشاره به این‌که پاسخ به پرسش‌های نظریه ابتناء می‌تواند عمده مشکلات حوزه‌های علمیه را حل کند، خواستار تفکیک این سؤالات شد.

وی با بیان این‌که مبادی خمسه در فهم ظاهر و باطن مساوی هستند یا تفاوت دارند، تصریح کرد: تعریفی که از مبادی دین‌شناختی ارائه شده، داخل در مبادی دین‌شناسی است و دیگر وجهی ندارد که در عرض سایر مبادی از آن یاد شود.

گفتنی است، نظریه ابتناء از سویی چارچوب نظری برای منطق فهم دین و از سوی دیگر نظریه‌ای در تبیین فرایند تکون و تطور معرفت دینی است که از سوی حجت‌الاسلام علی اکبر رشاد نظریه‌پردازی شده است. /920/پ201/ص