تبیین اصل علیت از سوی استاد سطح عالی حوزه علمیه قم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا فیاضی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، روز گذشته در میزگرد علمی علیت در علم و فلسفه به تبیین مفهوم علت و معلول و ارتباط پدیده‌ها با هم پرداخت.

وی با بیان این‌که مفهوم علیت به صورت اجمالی در ذهن انسان‌ها نقش بسته است، افزود: علیت ابتدا در فلسفه مطرح بوده است، اما تا آنجا که در تاریخ فلسفه نشان می‌دهد، ارسطو و سایرین تعریف روشنی از این بحث ندارند.

این استاد سطح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به اقسام علت از دیدگاه ارسطو، اظهار داشت: ارسطو علت را به علل اربعه تقسیم کرده و معمولاً هم بر روی امور مادی تمرکز بیشتری داشته است.

وی با بیان این‌که فلاسفه اسلامی بعدها معنای جامعی در تمام مصادیق حقیقی علت و معلول یافته و ارائه دادند، علت را به چیزی که نقشی در وجود دیگری دارد و معلول یعنی چیزی که وجودش متوقف بر وجود دیگری است، تعریف کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین فیاضی از اراده به عنوان نمونه‌ای در بیان علت و معلول یاد کرد و با بیان این‌که بر اراده متوقف نیستیم، اما اراده بر ما متوقف است، گفت: مفهوم علیت و معلول از احتیاج این پدیده به آن چه اسم آن را روح، من و حقیقت خود می‌گذاریم، به دست می‌آید.

وی با بیان این‌که در زمان ارسطو قانون مدونی درباره علیت و معلولیت به دست نیامد، مفهوم علیت اجمالی بود، به مصادیق اجمالی آن اکتفا شد و قانون علیت به طور جامع شکل نگرفت، افزود: فلاسفه اسلامی پس از تعریف علت و معلول، قانون علیت را تنسیخ کردند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موضوع قانون علیت را ممکن و هر ممکنی را متوقف بر علت و نیازمند علت دانست و گفت: این قانون بایستی یا بدیهی باشد یا نظری که اگر نظری است باید روشن شود که دلیلش چیست و اگر بدیهی است مشخص شود که بدایت بدیهیت آن چیست.

وی با بیان این‌که آنچه خود به خود موجود است با عدم رابطه‌ای ندارد و آنچه خود به خود معدوم است با وجود سازگار نیست، اظهار کرد: چیزی که وجود و عدم برایش ضرورتی ندارد یعنی خود به خود نه موجود و نه معدوم است، پس باید چیز دیگری آن را موجود کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین فیاضی ادامه داد: چیزی که خود به خود وجود ندارد برای موجود شدن به عاملی بیرون از خود نیاز دارد که اگر بدون عامل بیرونی موجود شود به معنای وجود خود به خودی است و این نوعی تناقض است.

وی با بیان این‌که ممکن قسیم واجب و ممتنع است، اضافه کرد: چیزی که خود به خود هم با وجود و هم با عدم سازگار است، خود به خود نه موجود و نه معدوم است و آنچه خود به خود نه موجود و نه معدوم است، نیاز به علت دارد. /920/پ202/ص