با احساس عدالت ، مسابقه انجام کار نیک در جامعه برپا میشود
به گزارش خبرگزاری رسا، محمود حکمتنیا، معاون آموزش و پژوهش پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، عدالت را از شعارهای اساسی در متون دینی و روایات بر شمرد و گفت: عدالت تعاریف متفاوتی در عرصه های گوناگون دارد اما در زمینه اجتماعی یکی از مهمترین نمودهای آن را می توان در حوزه قضاوت دید.
وی با اشاره به اینکه در حوزه قضا و قانون، در رابطه با عدالت و ضابطههای آن بحثهایی صورت می گیرد، اظهار داشت: وجود یا عدم عدالت با احساس عدالت تفاوت دارد. احساس عدالت به چگونگی عکس العمل مردم و برداشت آنها از اعمال حاکمان و زمامداران دولت اسلامی بستگی دارد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه در متون دینی تاکید بسیاری بر موضوع احساس عدالت شده است، گفت: حضرت علی (ع) در نامهای به قاضی و فرمانروای شهری تاکید داشتند که رفتار آنها در میان مردم حتی در نگاه و تکلم یکسان باشد. طبیعتا چنین برخورد ساده و در عین حال تاثیر گذار احساس عدالت را در جامعه ترویج می دهد.
حکمت نیا حقوق، آزادی و امتیازهای مردم در انتخاب شغل و نوع زندگی و نیز مواجهه آنها دربرخورد با منابع بیت المال را از شاخص های اندازه گیری عدالت در جامعه برشمرد و افزود: شاخصها باید علنی ایجاد شود تا کسی احساس نکند در حق او تبعیض اعمال شده است. در واقع یعنی این نیاز به ضابطههای شفاف وابسته است. از آنجا که آخرین پنگاهگاه مردم در حوزه اجتماع، دستگاه قضاست این دستگاه باید طوری عمل کند که عموم مردم احساس عدالت داشته باشند.
این استاد حوزه و دانشگاه، با تاکید بر اینکه ضوابط موجود در حوزه اجتماعی باید در باطن و ظاهر عادلانه باشند، گفت: به عنوان مثال در نظام قضایی که بارزترین نمود حوزه اجتماعی است قاضی نمیتواند به یکی از طرفین دعوا اشاره مبتنی بر کمک کند. همچنین درحوزه استخدام و انتخاب شغل ضوابط باید به گونهای باشد که زمینه نفوذ و به اصطلاح پارتی بازی وجود نداشته باشد. در اصل در حوزه مقررات اجتماعی ضوابط طوری باید تعریف شده باشد که اعمال نظرهای شخصی در آن غیر ممکن باشد. با این روش احساس عدالت و نیز در مرحله بعد عدالت به معنی واقعی شکل میگیرد.
حکمت نیا در ادامه به مباحث اسلامی مرتبط با عدالت پرداخت و تصریح کرد: از جمله شاخصهای اساسی عدالت اجتماعی در جامعه اسلامی نگاه به قشر فقیر جامعه از لحاظ عقلی، جسمی، اعتقادی و اقتصادی است. براساس دیدگاه اسلامی، افرادی که دچار ضعف عقلی، بدنی، اقتصادی و حتی اجتماعی هستند، بدون خدشه وارد شدن به کرامت آنها مورد حمایت قرار میگیرند .
وی افزود: به عنوان مثال در بعد آموزشی در بحث کنکور طبقهبندیهایی براساس نوع برخورداری افراد از امکانات آموزشی صورت گرفته است یا برای افراد خاص مانند فرزندان شهدا که برای حفظ کیان جامعه اسلامی دچار ضایعه شدهاند امکاناتی در نظر گرفته شده است این تدبیر به نوعی عدالت محوری است.
معاون آموزش و پژوهش پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تاکید برشناسایی اموری که در بهبود زندگی افراد تاثیر دارد، گفت: این شاخصها باید برای قشر متوسط مردم در نظر گرفته شود به عنوان مثال برخی فقها دینی معتقدند مصرف زکات برای تامین هزینه های ازدواج جوانان جایز است چراکه ازدواج یک عمل پسندیده اجتماعی است. بنابراین چنین دیدگاهی نشان می دهد برای تحقق عدالت اجتماعی میتوان از چنین منابع جهت ترویج ارزشهای اسلامی استفاده کرد.
حکمتنیا با اشاره به دو شاخص بررسی عدالت گفت: حمایت از طبقه فرودست و ارتقای ارزشهای بنیادین اسلامی باید به صورت جدی مورد توجه قرار گیرد. یکی دیگر از شاخص های عدالت اجتماعی این است که افراد دارای توانمندی به دلایل مختلف مورد حمایت حکومت قرار بگیرند و در ازای آن برای ارائه خدمات به مردم تعهد بدهند.
وی در تشریح موانع تحقق عدالت در جامعه گفت: به نظر میرسد در این زمینه تحلیل نظری مناسبی ارائه نشده و نظریه عدالت مورد توجه ما در چند اصل روشن مشخص نشده است. نظام اداری ما باید اصول روشنی داشته باشد و همه باید بدانند که این نظام بر چه اساسی فعالیت می کند. همچنین بعد اجرایی آن باید برای مردم توضیح داده شود و مشخص شود که چارچوبهای تصمیمگیری در آن چگونه است.
حکمت نیا در پاسخ به این سوال که نبود عدالت جامعه را با چه مشکلاتی مواجه می سازد، گفت: اگر مقدمات عدالت در جامعه وجود نداشته باشد، احساس عدالت از بین میرود. در حالی که اگر احساس عدالت شکل بگیرد همه برای انجام کار مثبت از هم پیشی می گیرند و در واقع مسابقه انجام کار نیک در جامعه برپا میشود./916/د102/ع