عقل عملی در جهتگیریهای علوم انسانی مؤثر است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، جمیله علمالهدی، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، امروز در همایش تحول در علوم انسانی با اشاره به تأثیرگذاری عقل عملی در جهتگیریهای علوم انسانی، گفت: پیدایش و رشد علوم انسانی در فضای فلسفی خاصی شکل گرفته است.
وی افزود: در این فضای فلسفه نه تنها جهان هستی به عالم طبیعت و ماده فروکاسته بود، بلکه جهان بزرگ، انسان بزرگ و مراتب ادراک هم فروکاست و در این فروکاست سه جانبه علم رشد کرد.
این دانشیار گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران با بیان اینکه در این فروکاست سه جانبه ابتدا علوم تجربی و پس از آن علوم انسانی متولد شد، اظهار داشت: مهمترین وجه این علوم روششناسی تجربی آن بود که مبتنی بر عینیتگرایی و مادهگرایی است.
وی با اشاره به تصور ابتدایی که معتقد است با پیدایش ذهن و جایگزین شدن آن با عقل نظری، جا برای اخلاق خیلی تنگ میشود، گفت: عقلگرایان اولیه در دوران ابتدایی قرن هفدهم تلاش کردند به وسیله عقل خرد ناب، ماهیت ارزشهای گزاره های علمی را منزه کنند.
علمالهدی با بیان اینکه خرد عملی در چنین فضایی بر بحثهای اخلاقی معطوف شد، به گونه ای که این خرد از متافیزیک و از آیین و دین الهی مجزا شد، اضافه کرد: بدون شک این تجزیه و تفکیک ریشه در دورانهای قرون وسطی و فلسفههای کلاسیک داشت.
عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در بخش دیگری از سخنان خود تحول عظیم را در تصمیم بشر معاصر برای مراجعه به عقل نظری در حوزه فیزیک و کنار گذاشتن حوزههای بالاتر دانست و گفت: نه تنها علم در فضای فلسفه رشد کرد؛ بلکه بسترهای اجتماعی، حوادث و رویدادهای طبیعی نیز به این وضعیت کمک کرد.
وی خاطرنشان کرد: علوم انسانی به روش تجربی متعهد میشود که انسان را به عنوان فرد طبیعی مورد مطالعه و تنها استعدادها و نیازهای این فرد طبیعی را مورد مطالعه و توجه قرار دهد، اما تلاش فیلسوفان علوم طبیعی نتوانسته است ماهیت اخلاق علم را منکر شده و آن را تغییر دهد.
علمالهدی با بیان اینکه در این وضعیت علم عملی در چهره دیگری ظاهر می شود، گفت: علم محصول بشر است و بشر موجود هدفمند؛ بنابراین غایتهایی که به صورت سنتی به عنوان غایات اخلاق شناخته میشود کنار گذاشته شده و غایتهای دیگری در کنار آنها قرار میگیرد که در مفهوم توسعه راه خود را پیدا میکند.
وی با اشاره به برخی تحقیقات پیرامون علوم انسانی که نوعی تثبیت ارزششناختی را به وجود آوردهاند و ملاک اولیه را در اختیار علوم انسانی قرار دادهاند، اظهار داشت: برخلاف تصور حاکم، میتوان هنجارزدایی و اخلاقزدایی کرد؛ چراکه غایتهای متمرکزی در علوم انسانی توسعه یافته است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه دخالت عقل عملی در تحلیل غایتها برای تحول در علوم انسانی مؤثر است، خواستار شد: به جای استفاده تنها از مبانی برای تحول علوم انسانی، بهتر است از مقاصد شروع کنیم یا همراه با مبانی به مقاصد توجه کنیم و الگوی مطلوب را در نظر بگیریم. /920/پ202/س