جایگاه شیخ انصاری در ساختار معرفتی و بحثهای روشی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، دکتر محمود حکمتنیا، معاون آموزشی و پژوهشی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، امروز در مراسم نکوداشت شیخ اعظم انصاری به ارائه طرح بحث حقوق، نظام حقوقی و جایگاه شیخ انصاری در ساختار معرفتی، بحثهای روشی و تطبیق متدیک آن پرداخت.
وی با بیان اینکه در قانون اساسی پس از انقلاب اسلامی پذیرفتیم که قواعد و مقررات حاکم بر روابط اجتماعی مبتنی بر شرع و برخاسته از اراده شارع باشد، به پدید آمدن نظام حقوقی اسلام و رابطه فقه و حقوق اشاره کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: وقتی حقوق را در مباحث علمی مورد نظر قرار میدهیم خواهیم یافت که در کنار اخلاق ناظر به قواعد الزامآور حاکم بر روابط اجتماعی مردم است که دولتها متعهد به اجرای آن در راستای نظم و عدالت هستند.
وی گفت: تعریف ارائه شده از حقوق، ناظر به محتوا نیست و بیشتر ساختاری است؛ دولت متعهد به اجرای فقه در دورهای است که حکومت اسلامی وجود دارد و در دورههایی هم که حکومت اسلامی نبوده است، توانایی ضمانت اجرا در فقه وجود داشته و دولت هم باید در راستای امنیت از آن دفاع کند.
حکمتنیا با بیان اینکه فقه اسلامی حقوق اسلامی است، ابراز داشت: پیش از وقوع انقلاب اسلامی، دانشمند شهیر فرانسوی «رنه دایوی» وقتی نظامهای حقوقی را تقسیم میکند، با اشاره به نظام حقوقی اسلام بر این اعتقاد است که نظام حقوقی اسلام ظرفی برای اجرا ندارد، اما نظام است.
معاون آموزش و پژوهش پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: نظامهای حقوقی یک وجه معرفتی دارند و میتوانند زندگی مردم را اداره کنند و یک تحقق اجرا دارند که حکومتها باید پشتیبان آن باشند.
وی با بیان اینکه فقه اسلامی دارای شاخصهای اصلی حقوق است، اظهار داشت: اگر قواعد فقهی در یک قواعد عینی تجسم یابد، نظامهای حقوقی شکل میگیرد و آنچه پس از انقلاب اشتباه شده در این زمینه است.
حکمتنیا با اشاره به حقوق اسلامی و نظام حقوق اسلامی، این دو را نیازمند توضیح دانست و گفت: سخن از نظام حقوق اسلامی، سخن در مقابل نظامهای دیگر حقوقی است؛ پس از انقلاب در این فکر بودهایم که دنیای غرب حقوق میگوید و ما فقه میخوانیم که این اشتباه است.
وی با بیان اینکه حقوق اسلامی دارای قواعد کلی، حاکم بر روابط اجتماعی و دارای ضمانت اجرا است که دولت آن را تضمین میکند، خواستار جدا کردن شاخصهای تاریخی و مبنای خاص حقوق اسلامی شد.
این استاد حوزه دانشگاه در ادامه نظام حقوق غرب را به لحاظ مبانی انسانشناسی معرفتی مبتنی بر محوریت انسان دانست و با بیان اینکه این نظام در حوزه تشریع اراده بالاتری را از انسان قبول ندارد، گفت: منابع معرفتی نظام حقوقی غرب، وحی نیست.
وی با بیان اینکه در مقام مقایسه با در نظر گرفتن شاخصهای کلان، نظام حقوقی شکل میگیرد اما وقتی میگوییم فقه این قابلیت را دارد یا خیر، این تحلیلی حقوقی میشود، گفت: باید مشخص شود که دولت به نظام حقوقی اسلام چه نگاه مبنایی داشته و جایگاه شیخ انصاری در نظام حقوقی پیش از انقلاب و پس از انقلاب کجا است.
وی با طرح چند سؤال مبنی بر اینکه آیا آموزهها و استنباطهای شیخ در حقوق اساسی کاربرد دارد، و آیا این آموزهها و گزارهها میتواند روابط بینالمللی افراد را تعیین کند و آیا خلأی در کتاب مکاسب درباره این نکته وجود دارد، افزود: صرفنظر از مرزهای سیاسی قواعدی وجود دارد که در حوزه حقوق بینالملل خصوصی مطرح میشود. /920/پ202/ع