پويايي فقه شيعه بيش از پيش ضروري است

حجت‌الاسلام علی شکری، مدیر کل تبلیغات اسلامی استان سمنان، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری رسا در سمنان، در خصوص ضرورت نوآوری در فقه گفت: با توجه به توسعه زندگی اجتماعی و گستردگی نیازهای جدید در زمینه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و به‌وجود آمدن موضوعات و سؤالات جدید و نیاز به پاسخ‌گویی آنها از سوی علما و حوزه‌های علمیه، پویایی فقه شیعه ‌بیش از پیش ضروری است.


وی با تأکید بر ضرورت نوآوری در فقه اظهار داشت: نوآوری در فقه زوایای‌ گوناگونی می‌تواند داشته باشد که لازم است زوایای آن مطرح و بحث شود.


حجت‌الاسلام شکری بیان داشت: از منظر نظری می‌توان نوآوری را در منابع، روش استنباط، فهم مجتهدین و موضوعات جدید بررسی کرد؛ اما با کمی دقت در می‌یابیم که هر نوع نوآوری و پویایی، لزوماً نباید منتج به تغییر در منابع، روش یا استنباط شود؛ بلکه این نوآوری می‌تواند در تولید دانش باشد و به عبارت دیگر نوآوری باید منجر به تولید علم و دانش جدید شود.


مدیر کل تبلیغات اسلامی استان سمنان افزود: قبل از آن‌که به علل وقوع نوآوری بپردازیم و از حیث وقوع و تحقق، نو‌آوری در فقه را بررسی کنیم، باید نیازهای جامعه امروزی زندگی بشر را بشناسیم و با استفاده از منابع دینی و روش‌های استنباطی، نوآ‌وری در تولید علم و دانش داشته باشیم که پاسخ‌گوی نیازهای انسان امروزی باشد.


حجت‌الاسلام شکری ادامه داد: بنابراین نوآوری نه در منابع و نه در روش استنباط است؛ زیرا که منابع استنباط احکام در منابع چهارگانه و روش استنباط نیز روش سنتی است، گرچه می‌توان از ابزار نوین و مدرن همانند رایانه، اینترنت و غیره برای دسترسی و بهره‌وری آسان از منابع استفاده کرد؛ البته نوآوری در خود استنباط قابل تحقق است.


وی در پاسخ به این سؤال که آیا نوآوری نباید در اصول فقه اتفاق بیافتد و نظر شما درباره طراحی اصول جدید بر اساس تحقیقات کامل‌تر در قرآن و حدیث چیست، اظهار داشت: باید جایگاه اصول فقه در استنباط احکام روشن شود؛ در این‌باره نقش اصول فقه، نقش کلید واژه است؛ یعنی اصول فقه اصول و قواعدی را ارائه می‌دهد که با آنها مجتهد می‌تواند در مواردی که ادله صراحت ندارد و به عبارتی نص وجود ندارد و یا ادله ظهور ندارد با استفاده از آن اصول رفع شبهه، شک و تردید کند.


حجت‌الاسلام شکری با بیان این‌که اصول فقه در استنباط حکم و فهم ادله به کمک فقیه می‌آید و به او یاری می‌رساند، افزود: هر نوع علم و دانش که برخاسته از ذهن خلاق بشری باشد و به عبارت دیگر تولید علم برخاسته از تلاش و کوشش بشری می‌تواند در محدوده پویایی، تغییر و نوآوری قرار بگیرد؛ اما این تغییر و تحول، پویایی و نوآوری شامل علوم الهی و وحیانی و علومی که از انبیای الهی و ائمه معصومین‌(ع) به ما رسیده است، نمی‌شود. بنابراین نوآوری در اصول فقه را می توان با این حکم سنجید و اصول فقه را مشمول نوآوری دانست و این فرض محتمل است که بتوان در اصول فقه و تبیین اصول و قواعد فقهی نوآوری به‌وجود آورد.


مدیر کل تبلیغات اسلامی در پاسخ به این سؤال که نوآوری چگونه قانونمند می‌شود تا آسیب نبیند و به احکام متناقض نیانجامد، ابراز داشت: نوآوری خود نیز نیازمند به اصول و قواعدی است که بتواند نوآوری را منضبط و قانونمند بکند و از سوی دیگر منجر به صدور احکام متناقص نشود.


حجت‌الاسلام شکری اظهار داشت: نوآوری باید در محدوده یک علم رخ نماید، نه در خارج از محدوده آن، نوآوری باید منجر به تولید دانش در محدوده یک علم شود، نوآوری اصول و ارکان همان علم را تخریب نکند، نوآوری باید صفت راه‌گشایی و راهبری برای جامعه بشری و نیازمندی‌های او را داشته باشد. نوآوری در علم فقه هم تابع این اصول و قواعد است. افزون بر آن علم فقه از امتیازاتی ویژه مانند برخورداری از منابعی همچون قرآن کریم و سنت الهی و سیره وروش پیامبر و ائمه معصومین‌(ع) است که این منابع شامل نوآوری نمی‌شود، باید اضافه کرد که روش استنباط احکام فقهی نیز شامل نوآوری در فقه نمی‌شود تا این‌که بگوییم نوآوری در فقه مقابله با فقه سنتی یا فقه جواهری است.