معضلات جامعه غرب به دلیل مبانی فکری و فلسفی لیبرالیسم است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حجت الاسلام محمد شجاعیان، عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، امروز 27 مهرماه در نشست علمی «نظریه اجتماع گرایان درباره عدالت با تأکید بر آراء مایکل سندل» که در محل سالن نشستهای علمی این پژوهشگاه برگزار شد، گفت: مکتبی در فلسفه سیاسی و نظریات اخلاقی معاصر به وجود آمده که منتقد نظریات لیبرالیسم است و «سندل» به عنوان یکی از نظریه پردازان مشهور این مکتب مطرح میشود.
معضلات جامعه غرب به دلیل مبانی فکری و فلسفی لیبرالیسم است
حجت الاسلام شجاعیان اظهار داشت: به طور عموم، اجتماع گرایان معتقدند معضلات جامعه غرب به دلیل مبانی فکری و فلسفی لیبرال است و در عین اشتراکات با نظریات لیبرالیسم، انتقادهای بسیاری بر این مکتب فکری وارد میکنند.
وی افزود: «مایکل سندل» کتابهای مختلفی در نقد لیبرالیسم نوشته است که از معروفترین آنها میتوان به «لیبرالیسم و محدودیتهای عدالت، نارضایتیهایی که لیبرالیسم ایجاد میکند، فلسفه عمومی، عدالت و اینکه انجام چه کاری صحیح است، آن چیزی که پول نمیتواند بخرد و نظریههای عدالت» اشاره کرد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با تبیین فضیلت و خیر در جامعه ابراز کرد: هر چیزی که در جامعه ارزشمند تلقی شود فضیلت و خیر است و بستگی دارد مبنای وحیانی و ماورائی یا مبنای فلسفی، تجربی و زمینی داشته باشد.
وی به نظریههای «سندل» درباره گسترش فضائل در جامعه اشاره کرد و گفت: برخلاف نظریههای «سندل» اندیشههای مدرن نسبت به گسترش خیر و فضیلت در جامعه موضع بیطرفی اتخاذ کردهاند زیرا نقطه عزیمت در نظریهای کلاسیک عدالت و در نظریههای مدرن، آزادی است.
حجت الاسلام شجاعیان افزود: «سندل» میگوید که در تحلیل و واکاوی نظریههای آزاد بنیان و لیبرالیسم مشاهده میکنیم که آنها نیز تلقی خاصی از زندگی سعادتمندانه داشته و از آن حمایت میکنند و نسبت به خیر و فضیلت در جامعه بیتفاوت نیستند بلکه نوع خاصی از فضیلت که آزادی فردی است را پیگیری میکنند.
عدالت و آزادی در اندیشه «سندل» مفهومی بیرونی اما در اندیشه اسلامی مفهومی درونی است
وی مفهوم عدالت و آزادی در اندیشه «سندل» را مفهومی بیرونی خواند و خاطرنشان کرد: برخلاف «سندل» در اندیشه اسلامی، عدالت و آزادی مفهومی درونی است چنان که اگر کسی اسیر شهوات نفس و درونش باشد آزاد نیست گرچه در بیرون آزادی فراوان داشته باشد اما در مفهوم غربی و نظریههای «سندل» عدالت و آزادی در ارتباط با دیگران تحقق مییابد.
حجت الاسلام شجاعیان در ادامه با بیان نظریات فضیلت و خیر در جامعه تأکید کرد: سه نوع نظریه برای گسترش ارزشها در جامعه وجود دارد؛ رفاهمحور، آزاد بنیان و فضیلت گرا که هر کدام بر اساس تلقی خویش به ترتیب، رفاه، آزادی و ارتقای فضائل در جامعه را سبب گسترش ارزشها میدانند.
وی افزود: سندل، افلاطون، ارسطو حتی فارابی و اندیشمندان مسلمان در نظریههای فضیلت محور؛ اندیشمندان لیبرالیسم همچون کانت در نظریههای آزاد محور و دیگر اندیشمندان در نظریات رفاه محور قرار میگیرند یعنی هر جامعهای را بر اساس رفاه فراوان، آزادی بیشتر و فضائل بالاتر مقایسه کرده و ارزش گزاری میکنند.
لیبرالیسم با ادعای جهانشمولی انسانها را در رفاه و لذت محصور میکند
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه به نقد «سندل» بر نظریههای رفاه محور و آزاد محور اشاره و تصریح کرد: «سندل» میگوید: رفاه گرایان، عدالت را محدود به منفعت کرده به محاسبات ریاضی، عددی و لذت محدود میکنند و در گام بعد توجهی به تکثر علاقه و سلیقه افراد ندارند و فقط انسانها را در رفاه و لذت محصور میکنند.
وی افزود: این نقدها به نظریههای آزاد محور نیز وارد است؛ افزون بر این، لیبرالیسم با ادعای جهانشمولی قصد دارد یک فضیلت خاص را بر شهروندان تحمیل کند و تکثری نسبت به ارزشهای بالاتر و بهتر ندارد.
حجت الاسلام شجاعیان با اشاره به انتقاد لیبرال گرایان نسبت به نظریههای «سندل» تأکید کرد: اجتماع گرایان با توجه به جوامع مختلف، معیارها و شاخصهای متفاوتی از عدالت دارند زیرا مهمترین منبع معرفت شناسی آنها اجتماع است و معتقدند برای پیدا کردن عدالت در هر جامعه باید به همان اجتماع مراجعه کرد اما لیبرالیسم با ادعای جهانشمولی بدون درنظر گرفتن عقاید، اندیشهها و سنتها نسخه واحدی را برای جوامع دارد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه گفت: «سندل» با توجه به تکثر اخلاقی و ارزشی غیر قابل رفع به تکثر اجتماعی نیز توجه دارد و راه رسیدن به عدالت اجتماعی را گفتوگوی میان شهروندان میداند.
حجت الاسلام شجاعیان «سندل» را مخالف بازاری شدن جامعه خواند و تصریح کرد: «سندل» میگوید: چیزهایی وجود دارد که پول نمیتواند بخرد و نباید معیارهای اخلاقی بازار همچون ثروت، پول، سود و منفعت وارد جامعه شود زیرا هر بخشی از اجتماع ارزشهای مخصوصی دارد که جوامع مدرن و لیبرال مسلک دچار این اشتباه شدهاند و معیارهای خاص یک بخش از جامعه را همگانی کردهاند.
وی ادامه داد: «سندل» نسبت به سیاست نیز رعایت تعهدات اخلاقی را ضروری دانسته و معتقد است که باید با کسانی که مخالف ما هستند به گفتوگو بنشینیم.
«سندل» نمیتواند یا نمیخواهد به اصول ماورائی تمسک کند
حجت الاسلام شجاعیان به ضعف نظریه «سندل» اشاره کرد و گفت: «سندل» نمیتواند یا نمیخواهد به اصول ماورائی تمسک کند و به شکل نسبی گرایی خیر هر جامعهای را در همان جامعه جستجو میکند و به نوعی خیر را مزیت مثبت یا منفی میداند که قابل بحث و تأمل باشد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در نقد نظریه «سندل» افزود: وی نسبت به جوامع محافظهکار است و نمیخواهد تکثر اجتماعی را رد کند زیرا برخی از جوامع خیر و فضیلت اندکی دارند اما اندیشمندان مسلمان همچون فارابی مدینه فاضله را پذیرفته و مدینه غیرفاضله را رد میکنند./908/پ201/ی