استاد حوزه علمیه قم:
امینت اجتماعی یکی از ضرروتهای جامعه است
خبرگزاری رسا ـ محقق و استاد حوزه علمیه قم گفت: یکی از راهکارهای اجرای طرح امنیت اجتماعی مسأله امر به معروف و نهی از منکر است.
طرح امنیت اجتماعی که امروز بیشتر در قالب مبارزه با برخی از مفاسد مانند مقابله با اراذل و اوباش، مزاحمتهای خیابانی، مبارزه با بیحجابی و سایر ناهنجاریهای اجتماعی شناخته میشود، واکنشهای متفاوتی را در جامعه به دنبال داشته است.
طرح سؤالاتی همچون آیا طرح امنیت اجتماعی یک ضرورت اجتماعی است، آیا نیروی انتظامی به تنهایی عهدهدار چنین وظیفه مهمی در جامعه است یا سایر نهادهای فرهنگی نیز به نوعی در این باره مسؤولیت دارند و چند سؤال دیگر، محور گفتوگوی ما با حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، محقق و استاد حوزه علمیه قم است که از نظر شما خوانندگان محترم رسا میگذرد.
رسا ـ نظرتان را درباره مسأله طرح امنیت اجتماعی بیان کنید؟
امینت اجتماعی یکی از ضرروتهای هر جامعه بشری است، یعنی انسانی که میخواهد در حیات اجتماعی بهسر ببرد و زیست اجتماعی داشته باشد، چه بر اساس مدنیالطبع بودنش و چه بر اساس ضرورتی که اقتضا میکند، باید از امنیت برخوردار باشد.
ببینید ما چند عنصر حیاتی برای ادامه حیات جامعه داریم که عبارتند از امینت، نظم، عدالت و آزادی، اما طبعاً این عناصر باید به گونهای تعریف شوند که یک عنصر به عنصر دیگر آسیب نرساند؛ مثلا آزادی در اسلام تعریفی و حدودی دارد که به بهانه امنیت نباید آزادی را خدشهدار کرد یا به بهانه آزادی نباید امنیت آسیب ببیند. نکته دیگر این که جامعه ما با همه امتیازاتی که دارد از برخی ناهنجاریهای اجتماعی رنج میبرد و برای انسانهایی که میخواهند، آرام در جامعه زندگی کنند، ناامنی ایجاد میکند.
رسا ـ برای ناامنیهای اجتمای چه مواردی را میتوان بیان کرد؟
من اگر بخواهم نمونههای عینی را عنوان کنم، به نمونههای فراوانی میتوان اشاره کرد. مثلاً فرض کنید وقتی شما از منزل برای رفتن به محل کار بیرون میآیید، آنقدر ناامنی در رانندگی وجود دارد که هیچ تضمینی وجود ندارد شما به سلامتی به مقصد برسید، یا بعد از وقت اداری به سلامتی به منزل برگردید، هر لحظه ممکن است از طرفی صدمه بینید، این یک ناامنی در عرصه مسائل رانندگی است یا مثلاً فرض کنید این نوارهایی که با صدای بلند در خودروها میگذارند و سبب آزار دیگران میشوند و دهها نمونه دیگر. البته اینها ناامنیهای اجتماعی سطحی است. اگر بخواهیم عمیقتر قضیه را بررسی کنیم باید به مسأله مواد مخدر بین جوانان که تا چه اندازه میتواند، مفسدهبرانگیز باشد و سبب زوال جامعه شود، یا مسأله سرقتهای مسلحانه یا قتلها و تجاوزهای به عنف و مقولههایی از این قبیل اشاره کرد.
وقتی ما آمار میگیریم و عزیزان ما در قوه قضاییه و دادگستریها آمار میدهند، آمار در این زمینه بسیار وحشتناک است؛ یعنی تعداد جرائم و آسیبهای اجتماعی بالا است و این آمار با اسلامیبودن یک کشور سازگاری ندارد، به همین جهت امنیت اجتماعی در هر جامعهای که از آسیبهای اجتماعی رنج میبرد، مسألهای ضروری است.
از این رو خواهش من از سیاستمدارانی که بر فرض با حزب رقیب دعوای سیاسی دارند، این است که روی ضرورتهای اجتماعی دست نگذارند و به بهانه این که رأی بیاورند، نگویند ما با طرح امنیت اجتماعی مخالفت میکنیم. اگر اشکالاتی در طرح وجود دارد، بگویید اصلاح شود؛ ولی نمیتوانید طرح امنیت اجتماعی را از بین ببرید؛ چون یک ضرورت اجتماعی است.
رسا ـ چه راهکارهایی برای اجراییشدن صحیح این طرح پیشنهاد میکنید؟
ما راهکارهای گوناگونی برای تحقق امنیت اجتماعی داریم یکی از این راهکارها مسأله امر به معروف و نهی از منکر است که آن هم یک پروسه تعریف و شرایط دارد؛ یعنی اگر مردم گرفتار تولرانس و بیتفاوتی در مسائل اجتماعی نشوند و امر به معروف و نهی از منکر اجتماعی را امری ضروری بدانند، طبیعتاً همه نسبت به هم رویکرد دیدبانی پیدا میکنند؛ نه این که در زندگی یکدیگر دخالت کنند. وارد حریم خصوصی مردم نباید شد؛ اما در نوع رفتارهای اجتماعی وقتی مردم در جامعه آسیب اجتماعی را مشاهده میکنند به یکدیگر تذکر دهند مثلا شما میبیند شخصی کنار خیابان نشسته است و تخمه میخورد و پوست تخمهها را روری زمین میریزد، هیچ کس هم تذکر نمیدهد، خوب این یک آسیب اجتماعی است و باید تذکر داد و نهی از منکر کرد.
رسا ـ پس یکی از راهکارهای امنیت اجتماعی به خود مردم بر میگردد؟
البته این امر به معروف را هم فقط در رفتارهای ناهنجار افراد نگاه نکنید، گاهی وقتها رفتارهای ناهنجار از سوی سازمانها و نهادهای دولتی است که خطر آن هم کم نیست.
اجازه بدهید نمونهای خدمت شما بیان کنم، بنده چندی پیش به حرم میرفتم، چند نفر مشغول رنگزدن نردههای کنار خیابان بودند، بنده وقتی از بین نردهها رد شدم، دیدیم لباسم رنگی شد، نه من هر کس کهعبور میکرد، لباسهایش رنگی میشد. بنده به شخصی که مشغول رنگزدن بود، گفتم: شما که اینجا رنگ میزنید، نباید یک علامتی قرار دهید تا لباسهای مردم رنگی نشود؟ گفت: به من ربطی ندارد، فقط به من گفتهاند اینجا را رنگ بزن به مسؤولان مربوطه که در همان مکان مستقر بودند، تذکر دادم. آنها هم گفتند: به ما ربطی ندارد، به شهردار منطقه بگویید. آنجا را هم پیگیری کردم گفتند: این مسائل به شورای شهر ربط دارد.
شما ببینید شهرداری محلی را خراب می کند، هیچ مانعی هم قرار نمیدهد چقدر مردم آسیب میبینند. همین حادثه ناگواری که در قم اتفاق افتاد و سیلی که آمد. من نمیدانم شما در خبرگزاری تا چه اندازه به آن پرداختید. شاید بگویید ما به مسائل حوزه میپردازیم و به حوزه کاری ما ربطی ندارد. بنده میگویم: چرا ربطی ندارد؟ سؤال من این است که حوزه علمیه در برابر این سیل چه واکنشی نشان داد. بالاخره شهر قم مرکز حوزه علمیه است. در این قضیه عدهای جان خود را از دست دادند، آیا بروز چنین حوادثی در قم سابقه نداشته است؟ طبیعی است که اگر بارندگی شدیدی شود، مسیر آبها از این رودخانه عبور خواهد کرد. سؤال من این است آیا استاندار یا فرماندار نیروی انتظامی شهردار و مسؤولانی که در این شهر هستند، هیچگونه مسؤولانی ندارند. از سوی دیگر باید حوزه علمیه قم این مسائل را پیگیری کند و از آقایان بخواهد تا احساس مسؤولیت کنند. اینهایی که در این حادثه جان دادند و آمار آنها هم معلوم نشد، چه میشوند، چطور وقتی برای چند نفر در افغنستان و عراق اتفاقی میافتد، مرتب خبرها گزارش میشود؛ اما اینگونه حودث را مطرح نمی کنند اینها باید جواب داده شود، اینها ناامنی اجتماعی ایجاد میکنند.
شما اینگونه فکر نکنید وقتی تساهلی در حاکمان و مسؤولان یک استان دیده شود، مردم هم بیتفاوت میشوند، یعنی دینداری و رفتار مردم برگرفته از رفتار ملوکشان است؛ پس اینگونه نیست که شما بگویید، اتفاقی نیفتاده است. در هرحال اگر ما انتظار داریم مردم در مسائل اجتماعی تساهل و تسامح نداشته باشند و امر به معروف و نهی از منکر کنند. شرط اول این است که مسؤولان ما هم تساهل و تسامح نداشته باشند.
رسا ـ منکرات در دستگاههای دولتی زیانبخشتراست یا در بین مردم؟
یکی از بدترین مصادیق منکر منکراتی هستند که از سوی حاکمان و کارگزارن صورت میگیرد، مثلاً فرض کنید کسی کار اداری دارد؛ در حالی که با یک ساعت میتوان کارش را راه انداخت، یک هفته یا دو هفته او را معطل میکنند، آیا نمیدانید وقتی این شخص از این رفتوآمد اداری خسته شد، اگر یک آسیب اجتماعی ببیند، دیگر رمق توانایی در برابر آن آسیب را ندارد.
رسا ـ و چه بسا اینگونه آسیب سبب پیداشدن آسیبهای دیگری مانند همین رفتارهای نامربوط کوچه و بازار شود؟
بله. خیلی از این رفتارها میتواند از فشارهای غلطی باشد که از نبود مدیریت در ادارات و نهادها سرچشمه میگیرد، متأسفانه ما یک انتظار حداکثری از مردم داریم؛ اما این انتظارات نسبت به زمامداران یک انتظار حداقلی است. پس این احتمال هم هست؛ یعنی ما باید همه ابعاد را ببینیم،
شما همین طرحهای شهری که در حال اجرا است را ببینید، همین طرح عماریاسر قم چرا وقتی میگویید، یکساله تحویل میدهیم. چرا دو سال گذشته و تحویل ندادهاید. اینها همه ناامنی اجتماعی ایجاد میکند؛ یعنی وقتی مردم ببینند مسؤولانشان با آنها صادقانه برخورد نمیکنند، آنها هم دچار بیتفاوتی میشوند، یا خیلی از مردم سؤالشان این است که چنین طرحهایی در شهرهای دیگر چند وقت است که به پایان رسیده است؛ چرا اینجا تمام نشده است.
رسا ـ آیا طرح این مسائل باعث سیاهنمایی وتضعیف نظام نمیشود.
اصلاً هیچ ربطی ندارد و این حرف، حرف بسیار غلطی است. خدا رحمت کند حضرت امام(ره) را و همچنین خداوند حفظ کند، مقام معظم رهبری را بارها در جمع مسؤولان فرمودند: مشکلات و نقدهایی را که ذکر میشود، باعث تقویت نظام است. این آسیبها اگر گفته نشود بد است، مانند میوهای است که از درون خراب شده، چگونه یک میوه وقتی از درون آسیب ببیند خراب میشود، نظام هم اگر از درون پوسیده شود، آسیب میبیند؛ از این رو کسانی که آسیبهای اداری را مطرح نمیکنند و درصدد رفع این آسیبها نیستند، اینها هستند که به نظام آسیب میرسانند و من معتقدم که اینها علیه نظام کار میکنند.
رسا ـ ولی باید فضای حاکم بر جامعه را هم در نظر گرفت.
بله. متأسفانه چنین فضایی بر جامعه حاکم است. نمونه واضح آن همانگونه که عرض کردم همین سیل قم بود که از هیچکس عکسالعملی نشان داده نشد. من بعد از این حادثه بعضی از خطبههای ائمه جمعه را هم رفتم دیدم این مسأله در نماز جمعه هم مطرح نشد چرا؟ یعنی نباید کسی در رابطه با این مردمی که اینجا جان دادند، صحبت کند، آیا مقصر خود مردم بودند. مقصر شهرداری یا نیروی انتظامی بود، چه نهادی مقصراست. چرا باید هرساله چنین حوادثی در قم تکرار شود؟ حادثه برف سال گذشته را فراموش نکردهایم که باعث چه تلفاتی شد، این هم حادثه امسال که سیل بود لابد سال آینده هم قرار است، زلزله بیاید؛ توجه میکنید.
رسا ـ یعنی شما میفرمایید ما مسأله امنیت اجتماعی را نباید فقط در مسأله حجاب یا چند مسأله دیگر خلاصه کنیم.
دقیقاً همینطور است، مقام معظم رهبری بارها فرمودند وقتی من گفتم تهاجم فرهنگی بعضیها فقط دست گذاشتند روی این که یک دختر خانمی موهایش بیرون است. ایشان فرمودند ریشههای تهاجم فرهنگی را کار کنید. بعضی از ریشههای تهاجم فرهنگی به دلیل همین بینظمیهای است که بیان کردم.
امنیت، عدالت، نظم و آزادی عناصر ضرورتهای یک جامعه هستند. اگر دولتمردان ما نظم اجتماعی در اداره شهر نداشته باشند، نمیتوان گفت ما به موفقیت رسیدهایم. اینها یک رابطه تأثیر و تأثّر با یکدیگر دارند و ما نمیتوانیم بدون توجه به زوایای دیگر به مسأله امنیت اجتماعی بپردازیم؛ البته من نمیخواهم مدینه فاضلهای را تعریف کنم که هیچ آسیب و اشکالی در آن نباشد. اگر ما هم بخواهیم استان را اداره کنیم، قطعاً یک سری از مشکلات وجود خواهد داشت و این بیانصافی است که بگوییم مسؤولان تلاش نمیکنند؛ اما یک مدیریت استراتژیک وجود ندارد و الا به صورت جزیرهای همه در حال تلاش هستند؛ در حالی که ما مدیریت استراتژیک میخواهیم؛ یعنی استاندار باید یک نقشه جامع اداره استان را داشته باشد که بداند وقتی میخواهد طرح امینت اجتماعی پیاده شود، باید طرح فرهنگ امینت اجتماعی هم از سوی نهادهای فرهنگی دنبال شود؛ یعنی شما نمیتوانید کل بار امنیت اجتماعی را به نیروی انتظامی بدهید، اما تعریف برای دادگستری و نهادهای فرهنگی نداشته باشید.
بنابر این نهاد فرهنگی، قضایی و نهاد انتظامی سه ظلع یک مثلثی به نام امنیت اجتماعی هستند، بنده عرض من این است که در طرح امنیت اجتماعی آیا ابعاد مختلف لحاظ شده یا فقط طرحی است که نیروی انتظامی باید دنبال کند.
رسا ـ منظور شما از داشتن برنامه، درمان ریشهای مفاسد اجتماعی است؟
بله. اگر هم تا کنون مشکلاتی داشتهایم، به این دلیل است که برنامههایمان به صورت مهندسی و دقیق طراحی نمیشود. تردیدی در این نیست که همه عزیزان دغدغه دارند؛ اما مدیریت استرتژیک وجود ندارد و این مطلب را هم عرض کنم که قم غیر از شهرهای دیگر است باید در قم چند برابر کار کرد. قم امالقری است. زمانی عدهای از سازمان ملل آمده بودند و ما یک بحث و گفتوگویی با هم داشتیم، هنگام رفتن خیابانهای ما را دیده و گفته بوند: چرا این قدر بد رانندگی میشود. جوابی هم که دوستان داده بوند، این بود که اینجا دموکراسی حاکم است ببینید. این خیلی بد است، ما این صحنهها را چگونه باید توجیه کنیم.
رسا ـ آیا مسأله حجاب امری شخصی است تا این که هرکس بگوید من میخواهم حجاب خاص خودم را داشته باشم؟
مسأله حجاب یک مسألهای است که به امنیت اجتماعی فردی و خانودگی برمیگردد؛ یعنی حجاب سه کارکرد مهم دارد، حجاب یک امنیت فردی برای خود آن خانم دارد، چرا که از خیلی آسیبها در امان است، حجاب سبب تقویت تقوا میشود و انحرافها را کم میکند، امنیت خانوادگی دارد و امنیت خانواده با حجاب تأمین میشود؛ البته یکی از ارکان خانواده حجاب است و هم چنین حجاب منشأ امنیت اجتماعی است. بسیاری از آفتها و آسیبها، و جنایتها و قتلها به بیحجابی برمیگردد، شما از مسؤولانی که در قوه قضاییه هستند بپرسید، ببنید چند درصد از جرائم اجتماعی به خاطر همین رعایت نکردن مسأله حجاب است.
رسا ـ حاکمیت تا چه اندازه باید در این قضیه دخالت کند؟
ببینید، دخالت دو نوع است این که در نظامهای لیبرال میگویند که نباید دولت دخالت کند و دخالت دولت باید حداقلی باشد یک شعار است، بحث شنودهایی که دارند چککردن نامهها و قراردادن دوربین در اماکن و حتی در حریم خصوصی افراد دخالت میکنند، البته نظر اسلام برای ما مهم است اسلام بیش از آن که شیوههای قهری را دنبال کند، شیوههای فرهنگی را تأیید میکند، یعنی اسلام معتقد است باید با شیوههای فرهنگی و استدلالی و روشهای منطقی این آسیبها را از بین برد؛ البته این به معنای این نیست که از روشهای قهری استفاده نمیکند، بلکه با کسانی که به دنبال ایجاد مفاسد اجتماعی هستند به شدت برخورد میکند.
رسا ـ با تشکر از جنابعالی که در این گفتوگو شرکت کردهاید.
ارسال نظرات