ریشه های پیدایش فرق و مذاهب در اسلام بررسی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا،نشست تخصصی گفتمان عقاید و اندیشه‌ها با موضوع بررسی ریشه‌های پیدایش فرق و مذاهب در اسلام با سخنرانی حجت الاسلام علی ربانی گلپایگانی، استاد کلام وعقاید سطوح عالی حوزه علمیه شب گذشته به همت معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی در مدرسه فیضیه قم برگزار شد.

حجت الاسلام علی ربانی گلپایگانی در این نشست در مقدمه بحث با استناد به حدیث افتراق الامه از رسول اکرم(ص) که فرمود یهود به 71 و نصاری 72 و امت من به 73 فرقه تقسیم خواهند شد، گفت: آیت الله سبحانی در جلد یک کتاب بحوث فی الملل و النحل در این مورد بحث مفصلی دارند.

وی افزود: درست است که تشیع نیز یک مذهب است در کنار مذاهب دیگر اما در بررسی ریشه‌های فرق و مذاهب، مراد و مقصود ما سایر مذاهب است، به این دلیل که معتقدیم تشیع و مذهب اثنی عشری مذهبی است برخاسته از متن اسلام و کتاب و سنت که با محوریت امام علی(ع) و ائمه معصومین از ابتدای اسلام شکل گرفته است.

وی در رابطه با فائده این بحث یادآور شد: فایده این بحث این است که اوّلاً یک بحث معرفتی است و انسان با تاریخ مذاهب آشنا می‌شود ضمن اینکه وقتی ریشه‌های فرقه‌ها را شناختیم با ریشه‌های انحرافات مذهبی نیز آشنا می‌شویم و تحت تأثیر تلقینات و افکار این مذاهب قرار نخواهیم گرفت.

حجت الاسلام ربانی در زمینه تدوین کتاب فرق و مذاهب اظهار داشت: تا قبل از آیت الله سبحانی اکثر کتابهای مفصل در مورد فرق و مذاهب را مؤلفین غیر شیعه و علماء اهل تسنن نوشته‌اند و غالباً منابع قابل رجوع ما، کتابهای آنان بوده است، ولی در دوران معاصر تنها کسی که در این باب بحث عمیق و علمی و مفصل انجام داده و اقدام به تدوین کتاب مفید و قابل استناد و معتبر نموده است آیت الله سبحانی بوده است.

وی در بیان ریشه‌های پیدایش فرق و مذاهب در اسلام یکی از آن عوامل را عامل طبیعی و تعامل و تضارب عقاید و آراء بشری با یکدیگر دانست که موجب پیدایش عقاید و آراء و در نتیجه فرقه‌های جدید شده است.

حجت الاسلام ربانی، عامل استکباری و شیطانی را یکی دیگر از عوامل پیدایش فرقه‌ها در اسلام دانست که با شعار فَرِّقْ تَسُد (تفرقه بیانداز و سروری و ریاست کن) و زمینه‌سازی بروز اختلاف مذهبی و حمایت از این سیاست موجب پیدایش آن شده‌اند.

وی سلفیه را یک نمونه از این فرقه‌ها دانست که یا در بوجود آمدن و یا در ترویج آن عامل استعماری و استکباری دخالت داشته است.

وی عامل نفسانی و حس شهرت طلبی و مرید خواهی برخی از افراد را عامل دیگری برشمرد و گفت: همچنین ظاهرگرایی افراطی از دیگر عوامل به وجود آمدن فرقه‌های مختلف در اسلام است، برخی از فرقه ها در اثر فهم نادرست برخی از افراد از دین بوجود آمد فرقه‌هایی همچون خوارج که بسیاری از آنان انسانهای بد طینتی نبودند اما به لحاظ ساده اندیشی و برداشت نادرست از آیه «ان الحکم الاّ لله» در مقابل امام ایستادند و با او به مقابله برخواسته و از امام خواستند حکمیت را بپذیرد و سپس هم بدلیل پذیرش حکمیت از سوی امام، از حضرت خواستند توبه کند و در نهایت به کفر امام و شورش علیه او حکم دادند.

سخنران این نشست، سلفیه، غلات و برخی دیگر از فرقه‌ها را نشأت گرفته از سطحی نگری و کج فهمی و ظاهرگرایی قلمداد کرد.

وی تعصبات قومی و قبیله‌ای و تجدد گرایی افراطی را از عوامل دیگر پیدایش مذاهب در اسلام دانست و افزود: در داستان سقیفه بنی ساعده به جای توجه به ارزشها و معیارهای ارزشی و دینی، هر یک از قبایل همچون اوس و خزرج برای جلوگیری از سیادت و رهبری قبیله دیگری به سراغ ابوبکر رفتند و با او بیعت کردند.

وی با نقد سخنان برخی از روشنفکران داخلی که در برخی از محافل به نقد عصمت پیامبر(ص) پرداخته‌اند، گفت: ریشه این تفکرات برگرفته از اندیشه روشنفکران غربی است که با رنگ و لعاب دینی و افزودن چند حدیث و روایت در میان جوانان ما بیان می‌شود.

وی فرقه‌هایی همچون معتزله را نیز نشأت گرفته از عامل عقل گرایی افراطی دانست که در مقابل نص به اجتهاد برخواستند و از آیات و برخی از روایات با تاویل‌های مختلف برداشت‌های خود را ملاک و معیار قرار دادند و در نهایت عده‌ای را به دنبال خود کشاندند.

حجت الاسلام ربانی با اشاره به آیه 99 سوره حجر که می‌فرماید «فاعبد ربک حتی یاتیک الیقین» گفت: بعضی از افراد این شبهه و ایراد را مطرح می‌کنند که عبادت طبق این آیه تا زمانی است که یقین حاصل شود و وقتی این یقین بوجود آمد دیگر عبادت لازم نیست و معنایی ندارد در حالی که علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه، می‌فرماید در مورد یقین در اینجا دو قول وجود دارد؛ اوّل اینکه کنایه از موت است، به دلیل قطعی بودن موت از آن به یقین تعبیر شده است. قول دیگر اینکه یقین به معنای خودش است ولی کلمه‌ای «هم» در تقدیر دارد و آن به این صورت که «حتی یاتیک الیقین بالموت».

وی با اشاره به این تفسیر علامه که فرمود در آیه فوق نیامده است «عبادت کن خدا را تا به یقین برسی» بلکه منظور این است که عبادت کن تا یقین بر تو عارض شود، خاطر نشان کرد: عقل گرایی افراطی و اجتهاد در مقابل نص و تاویل‌های نادرست آیات، منشأ دیگری برای بوجود آمدن فرقه در اسلام بوده است.

در پایان این مراسم، حجت الاسلام ربانی به پرسش‌های حاضران پاسخ گفت.