رابطه فقه و حقوق بررسی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی پرسش های فقهی در مواجهه با دانش حقوق با حضور اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد.

حجت الاسلام سید علی علوی قزوینی، عضو هیئت علمی دانشگاه پردیس با بیان گویا نبودن عنوان نشست گفت:  کیفیت تعامل بین دو رشته فقه و حقوق مشخص می‌كند انتظارات دانش فقه از حقوق و برعكس چیست که البته در این راستا نظریات مختلفی ارائه شده است.

وی منظور از حقوق را شاخه ای از علوم اجتماعی عنوان كرد که هدفش تنظیم روابط اجتماعی انسانهاست و تنها حقوق موضوعه ایران مراد نیست.

حجت الاسلام علوی قزوینی افزود: نظریه اول منکر رابطه بین فقه و حقوق است و اندیشمندان این نظریه، دلایلی را ارائه داده اند که به نظر ما صحیح نیست. نظریه دوم این است که بین این دو دانش ارتباط بسیار مستحکمی وجود دارد اگر چه اختلافات چهار گانه ای بین آنها وجود دارد.

وی گفت: اولین حوزه اختلاف بین فقه و حقوق قلمرو این دو علم است چون قلمرو حقوق روابطی است که در عرصه های زندگی اجتماعی است اما موضوع مورد بحث فقه ، افعال مکلفین در تمام عرصه های فردی، اجتماعی و عبادی می باشد.

حجت الاسلام علوی قزوینی دومین اختلاف را در هدف و روش این دو دانش دانست و گفت: هدف فقه کشف مراد شارع است اما در حقوق، قانونگذار پس از تحلیل و تجزیه به دنبال بدست آوردن اصلح و نفع بیشتر اجتماع است.

عضو هیئت علمی دانشگاه پردیس افزود: اختلاف سوم فقه و حقوق در منابع است، منابع فقه، کتاب، سنت، عقل و اجماع است در حالی که منابع حقوق، قانون، رویه قضایی، دکترین حقوقی و عرف عمومی است.

وی چهارمین اختلاف را ضمانت اجرا بیان کرد و گفت: مشخصه اصلی قواعد حقوقی ضمانت اجرا به معنای تحکم قوه حاکمه و باز خواست شدن است در حالی که احکام فقهی ضمانت اجرا ندارد اگر چه پاداش و زجر اخروی دارد.

معاون آموزشی دانشکده حقوق پردیس درباره انتظارات حقوق از فقه گفت: ما در عصری زندگی می کنیم که با مسائلی همچون انفجار اطلاعات، جهانی شدن، حقوق تکنولوژی، مهاجرت، جهانگردی و جرائم سازمان یافته در گیر هستیم و قانون گذار باید در مقابل این مسائل پاسخگو باشد، طبعا در ایران، پس از انقلاب، نخستین رجوع حقوق به فقه شكل گرفت حال اگر فقه نتواند این نیازها را جوابگو باشد، حقوق به عرصه های دیگر پناه می‌برد.

وی گفت: اگر اجتهاد متحول نشود متروک و محدود به تعبدیات خواهد شد اما ما اعتقاد داریم که ضوابط پویایی که در فقه وجود دارد، توان هماهنگ کردن خود را با این نیازها دارد.

حجت الاسلام علوی قزوینی گفت: ما نیاز به آزاد اندیشی داریم و البته این بمعنای زیر پا گذاشتن شرایط و ضوابط فقه نیست بلکه باید با تکیه بر ضوابط فقه جواهری خود را همسو با تحولات جهانی کنیم.

وی افزود: اگر فقه متحول نشود در آینده بعنوان یکی از حلقات پیشرفت حقوق مطالعه خواهد شد و نه به عنوان منبع حقوق.

حجت الاسلام علوی با بیان نیاز به تحول اساسی در اجتهاد و لزوم آزاد اندیشی گفت: یکی از موانع آزاد اندیشی در فقه تبعیت از آراء مشهور است. موارد قابل توجهی دارای اتقان لازم فقهی نبوده و نتیجه جمع دلالی یا نظر مجتهدان در گذر زمان بوده که این اجتهادات متاثر از ذهنیت ها، عرف و خصوصات فردی مجتهدان است.

وی گفت: یکی از عواملی که باعث می شود ارتباط فقه و حقوق کارسازتر باشد، تجدید نظر در قوانین حقوقی است که متخذ از آراء مشهور است، در حالی كه آراء غیر مشهور کارگشاتر است.

این پژوهشگر حوزوی افزود: همین آراء مشهور باعث شده تا صاحب جواهر در بسیاری از موارد بر اساس نظر فقهی خود حکم ندهد و عبارت لولا وحشة الانفرار را ذکر کند.

علوی قزوینی با برشمردن سید کاظم یزدی، شهید ثانی و محقق اردبیلی به عنوان آزاد اندیش و نوآور گفت: ما نباید بدون دلیل به آراء مشهور پایبند باشیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه پردیس گفت: در مساله هایی چون طلاق حاکم در صورت مفقود الاثر شدن زوج، وقف پول، وقف مالیت هیچ فقیهی را ندیده ام که مثل مرحوم سید کاظم یزدی فتوا به جواز بدهد و بدون دلیل خودش را به آراء مشهور متصل کند.

علوی گفت: جرات در اظهار نظر در مسائل علمی و ارزش تلقی شدن این اظهار نظر باید در جامعه علمی ما رونق پیدا کند.

وی یکی دیگر از موارد تحول در اجتهاد را عقل دانست و گفت: فقها ملازمه عقلی را بیان کرده اند اما آیا می توانیم عقل را ابزاری برای کشف ملاکات احکام هم بکار ببریم یا خیر، که اگر این مساله را قبول کنیم بسیاری از معضلات حل خواهد شد.

حجت الاسلام علوی گفت: مساله تبیین مقاصد شریعت و روح حاکم بر شریعت هم از مسائل دارای اهمیت است كه نیازمند بررسی دقیق است.

وی در ادامه گفت تبیین و شناخت موضوع در حکم دادن بسیار حائز اهمیت است زیرا موضوع علت برای شناخت حکم است که با تغییر شرایط درونی و بیرونی موضوعات، حکم هم تغییر پیدا خواهد کرد، به عنوان مثال می توان به حکم استفاده از خون اشاره کرد که چون نفعی نداشت در عموم منع استفاده از نجاسات بود ولی با کشف فواید پزشکی حکم آن هم تغییر پیدا کرد.

وی همچنین به آیه «عاشروا هن بالمعروف» اشاره کرد و گفت: معاشرت به معروف با همسران در وضعیت امروز به شکل دیگری در آمده است.

این استاد حوزه و دانشگا ه در پایان تاکید کرد: منظور ما از تحول، تحول در اجتهاد است و نه تحول در شریعت.