در عرصه معرفتی نمی‌توانیم از حقوق غربی پیروی کنیم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی پرسش های فقهی در مواجهه با دانش حقوق با حضور اساتید حوزه و دانشگاه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.

دکتر محمود حکمت نیا، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه با بیان گویا نبودن عنوان نشست، به ضرورت تبیین این موضوع پرداخت و گفت: در این نشست نگاهی فلسفی به مساله فقه و حقوق و رابطه آن دو با هم خواهیم داشت.

وی ادامه داد: باید اول سنخیت پرسش ها را بشناسیم، بعد براساس آن پرسش ها، پاسخ ارائه دهیم.

حکمت‌نیا خاطر نشان کرد: مفاهیم دانش فقه، نظام فقهی، دانش حقوق و نظام حقوقی باید از هم تفکیک شوند و هرکدام با پرسش های مربوط به شاخه های خود و پاسخ ویژه آن بررسی شوند.

وی افزود: فقه و حقوق، بدون تعین یافتگی خارجی، کاملا انتزاعی است و مربوط به دنیای فکر و اندیشه و نظر است، ولی نظام فقهی و نظام حقوقی مربوط به قوانین تعین یافته است که باید درباره آن ها تصمیم بگیریم و حکم قانونی کنیم.

حکمت نیا گفت: اکنون روشن است که علم حقوق به لحاظ انتزاعی، در غرب تکون یافته و براساس انسان شناسی و منابع معرفتی خاص پدید آمده است و ما به عنوان مسلمان نمی‌توانیم آن منابع معرفتی را قبول کنیم. بنابر این تمام مشکل ما در عرصه معرفتی خوابیده است. ولی در عرصه عمل و نظام حقوقی می‌توانیم از بسیاری از تجربه‌های بشری و دیگران استفاده کنیم.

وی ادامه داد: ساز و کار این مساله هم روشن است، به این صورت که شورای نگهبان نظر می دهد کدام مساله مطابق با اسلام است و کدام مساله مطابق نیست.

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه در ادامه اظهار داشت: نظام حقوقی غرب براین مبنا استوار است که مشکلات بشر را در عرصه اجتماعی حل کند و کاری به دیگر ابعاد زندگی بشر و حوزه خصوصی وی ندارد، در حالی که نظام حقوقی اسلام علاوه بر روابط بین بشر، می خواهد رابطه انسان با خدا را نیز در گستره خود پوشش دهد، از این رو نظام حقوقی اسلام بر اساس یک رابطه سه ضلغی استوار است.

دکتر حکمت گفت: پرسش هایی که ممکن است فراروی نظام فقهی مطرح شود، گاهی از خاستگاه های فلسفی دیگر نظام های حقوقی سرچشمه می گیرد، مثل مسایلی مربوط به مالکیت معنوی و فکری است که براساس انسان شناختی خاص کانتی به وجود آمده و تطابق آن با مبانی انسان شناختی اسلامی دشوار است.

وی هم چنین مسایلی چون تعاونی ها و مساله هیات منصفه در عرصه مطبوعاترا از این سنخ پرسش ها دانست.

وی گفت: گاهی نیز پرسش هایی مطرح می‌شود که به صورت طبیعی به وجودی می آید، مثل سوالاتی در زمینه محیط زیست و شبیه سازی و دیگر مسائل.

دکتر حکمت نیا در پایان گفت: برخی دیگر از پرسش ها، درون فقهی است، مثل تاریخی بودن فقه. بنابراین هر پرسشی، پاسخ مخصوص به خود را می طلبد و نمی‌توان به صورت یکجا همه آنها را مطرح کرد و به آنها پاسخ داد.