گزارش نشست ادبي اخلاق ديني در مثنوي در حوزه علميه قم

به گزارش خبرنگار خبرگزاري رسا، نشست ادبي «اخلاق ديني در مثنوي» شب گذشته، ‌نهم ارديبهشت ‌ماه، با سخنراني استاد كريم زماني، شارح مثنوي، در قم برگزار شد.
زماني در اين نشست، كه به همت انجمن قلم حوزه و در سالن همايش انجمن‌ هاي علمي حوزه برگزار شده بود، گفت: مثنوي معنوي كتابي است ادبي ـ هنري ـ الاهي، كه مولوي در آن مشكل ‌ترين و پيچيده ‌ترين مطالب و مفاهيم را به زباني ساده و همه فهم بيان كرده است.
وي بهره‌ گيري از تمثيل را يكي از هنرهاي مولوي برشمرد كه فراوان در ابيات او ديده مي‌شود.
نويسنده «شرح جامع مثنوي معنوي» در ادامه مسائلي چون خير و شر، جبر و اختيار، رنج‌ها و مصائب بشري و مفاهيم اخلاقي را از جمله موضوعات دشواري دانست كه مولانا با استفاده از مثال‌ هاي ساده و عاميانه طرح كرده و به تبيين آن‌ ها پرداخته است.
وي با بيان اين ‌كه مولوي گاهي عين حكايات و قصه‌هاي رايج در بين مردم را بيان كرده و گاه آن ‌ها را تغيير داده يا چند حكايت را در هم ادغام كرده است، تصريح كرد: البته همان‌ گونه كه خود او نيز تلويحاً مي‌ گويد، نبايد از شاعر و هنرمندي چون او انتظار ثبت دقيق وقايع را داشت؛ زيرا مولوي مورخ نيست.
زماني سپس اخلاق را از جمله موضوعاتي دانست كه مولانا با آوردن مثال‌هاي شيرين و جذاب به بيان آن‌ ها پرداخته است.
وي ادامه داد: از نگاه مولوي هر عملي تأثيري در عالم مي ‌گذارد و تأثير آن به انسان برمي‌گردد.
نگارنده كتاب «ميناگر عشق» (شرح موضوعي مثنوي) اظهار داشت: مولانا مي‌گويد انسان پيش از آن‌كه كاري بكند، حق انتخاب دارد و در اين ‌باره سروده است: اين كه گويي اين كنم يا آن كنم/ خود دليل اختيار است اي صنم، اما زماني كه عمل خوب يا بدي را انجام مي ‌دهد، ديگر اختيارش دست او نيست و پي‌آمدهايي دارد.
وي با اشاره به اين‌كه مولوي معتقد است عمل انجام شده همچون تيري مي‌ماند كه از كمان رها شده است، تأكيد كرد: اگر گناهي كرديم مثل آن است كه تير پرتاب شده و معلوم نيست چه خسارتي به بار آورد.
زماني گفت: از نگاه مولانا انسان وقتي با اختيار خود گناه مي‌كند، گناه تبعاتي دارد، از جمله آن‌كه باعث پذيرفته نشدن دعا و قطع نعمت‌ها مي‌شود.
وي در بخش ديگري از سخنانش در پاسخ به سؤالي درباره نسبت اخلاق و عرفان ابراز داشت: اخلاق و عرفان در عرض هم نيستند، بلكه رابطه طولي با هم دارند؛ يعني پاي‌‌بندي به اخلاق مراتبي دارد كه مرتبه اعلاي آن عرفان است.
نويسنده «ترجمه و تفسير قرآن كريم» افزود: عرفان بدون پاي‌بندي به اخلاق ممكن نمي‌شود و در واقع عرفان اخلاقي و عرفان غير اخلاقي وجود ندارد.
وي در پاسخ به سؤال ديگري درباره علل اقبال جهانيان به مولوي با وجود دانشمندان و عارفان بزرگ ديگري در فرهنگ ايراني خاطرنشان كرد: يكي از علت‌هاي اين اقبال جهاني، ساده حرف زدن مولوي است و علت ديگر، احترام او به همه اديان و مذاهب و اهانت نكردن به اعتقادات ديگران است.
زماني درباره اين‌كه نوشتن «شرح جامع مثنوي معنوي» چند سال طول كشيده است، نيز تصريح كرد: تأليف اين كتاب دو مرحله داشت؛ مرحله نخست، پاسخ دادن به سؤال‌ها و كنجكاوي ‌هاي شخصي و مطالعه و فيش ‌برداري بود كه ده سال طول كشيد و مرحله دوم اقدام به نوشتن شرح مثنوي بود كه با هدف كمك به علاقه‌ مندانِ غير متخصص براي فهم مثنوي صورت گرفت و اين مرحله نيز ده سال به طول انجاميد.
وي ادامه داد: ميناگر عشق را نيز با پشتوانه اي بيست ساله در طول دو سال نوشتم و شرح «كليات شمس» را هم به همان شيوه شرح مثنوي، پنج سال است كه شروع كرده‌ ام و هنوز تمام نشده است.
وي سخنان خود و نشست ادبي را با خواندن ابياتي از غزل «اي خدا اين وصل را هجران مكن / سرخوشان عشق را نالان مكن» به پايان برد.
در اين نشست همچنين حجت الاسلام سيد حسن اسلامي، عضو هيأت علمي مركز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب، در سخناني به مفهوم خير و شر از ديدگاه مولوي پرداخت.
وي گفت: مولوي در پاسخ آن هايي كه معتقدند از خداي حكيم و قادرِ متعال بعيد است كه هم خير و هم شر را آفريده باشد، مي گويد: اساساً برخي از شرها، از جمله رنج، باعث ارتقاي درجه انسان مي شوند و برخي نيز نتيجه مستقيم اعمال خود انسان است و ربطي به خدا ندارد؛ بنابراين خداوند مي تواند هم شر را آفريده باشد و هم خير را و اين با حكمت او منافات ندارد.
وي درباره علل اقبال جهاني به مولوي نيز اظهار داشت: يكي از علت هاي اين اقبال آن است كه مولانا به بسياري از دغدغه ها و مسائل انساني پرداخته و اين موضوع براي جهانيان مهم است.
رضا بابايي، رييس انجمن قلم حوزه، نيز در سخناني با اشاره به انواع شرح‌هايي كه بر مثنوي نوشته شده، بسياري از آن‌ ها را نه شرح واقعي، بلكه كتاب هاي خوبي توصيف كرد كه شرح مثنوي را بهانه كرده اند تا حرف هاي خودشان را بزنند.
وي شرح هاي استاد زماني را خارج از جرگه اين گونه شرح ها دانست و تأكيد كرد: «شرح جامع مثنوي معنوي» و «ميناگر عشق» شرح ِ به معناي واقعي هستند و به بيان ساختار ابيات، مشكلات آن ها و معاني برخي واژگان مي پردازند و در يك كلام به فهم اين كتاب كمك مي كنند.