فقدان عالم!

با شنیدن خبر رحلت آیت الله العظمی بهجت، به سوگ عالمی نشسته ایم که یاد او از ذهن ها نمی رود. ایشان از تبار کسانی بود ند که امام صادق ـ علیه السلام ـ درباره آنها فرمود: إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ الْفَقِیهُ[1] ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْ‏ءٌ[2].( چون مؤمن فقیهی از دنیا برود، رخنه‏اى در اسلام پدید آید که چیزى آن را نبندد.)

عناصر مختلفی در تقویت اسلام مؤثرند؛ ولی هیچ یک از آنها، تأثیرش مانند عالم تفقه گر در دین، نیست که با مرگش، شکاف و خلأی در دین، پدید می آید که قابل جبران نیست.

شکاف آید به دین فاش و هویدا

ز مرگ عالمان پاک بینا

چو عالم راه حق پیمود و بگذشت

 به دین یک رخنه از آن مرگ بنشت‏

نه تنها مردم، داغدار این مصیبتند که آسمان و زمین در این عزا، گریانند.

امام کاظم ـ علیه السلام ـ می فرماید: إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ بَکَتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَةُ وَ بِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِی کَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْهَا وَ أَبْوَابُ السَّمَاءِ الَّتِی کَانَ یُصْعَدُ فِیهَا بِأَعْمَالِهِ وَ ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْ‏ءٌ لِأَنَّ الْمُؤْمِنِینَ الْفُقَهَاءَ حُصُونُ الْإِسْلَامِ کَحِصْنِ سُورِ الْمَدِینَةِ لَهَا.[3] (چون مؤمن بمیرد فرشتگان و قطعه زمینی که خدا را در آن عبادت می کرده و درهاى آسمانى که اعمالش از آنها بالا می رفته، بر او گریه کنند و در اسلام رخنه‏ و شکافى افتد که چیزى آن را نبندد؛ زیرا مؤمنین فقیه، دژهاى اسلامند مانند دژهاى اطراف شهر.)

در روایتی از امام صادق ـ علیه السلام ـ چنین آمده است: مَا مِنْ أَحَدٍ یَمُوتُ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَحَبَّ إِلَى إِبْلِیسَ مِنْ مَوْتِ فَقِیهٍ[4]‏‏.( مرگ هیچ یک از مؤمنین نزد شیطان محبوب تر از مرگ فقیه نیست.)

خداوند در قیامت، میزبان علمای راستین است. در ارشاد القلوب از امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ چنین نقل شده:

إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ الْعُلَمَاءَ فَیَقُولُ لَهُمْ عِبَادِی إِنِّی أُرِیدُ بِکُمُ الْخَیْرَ الْکَثِیرَ بَعْدَ مَا أَنْتُمْ تَحْمِلُونَ الشِدَّةَ مِنْ قِبَلِی وَ کَرَامَتِی وَ تَعَبَّدَنِی النَّاسُ بِکُمْ فَأَبْشِرُوا فَإِنَّکُمْ أَحِبَّائِی وَ أَفْضَلُ خَلْقِی بَعْدَ أَنْبِیَائِی فَأَبْشِرُوا فَإِنِّی قَدْ غَفَرْتُ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ قَبِلْتُ أَعْمَالَکُمْ وَ لَکُمْ فِی النَّاسِ شَفَاعَةٌ مِثْلُ شَفَاعَةِ أَنْبِیَائِی وَ إِنِّی مِنْکُمْ رَاضٍ وَ لَا أَهْتِکُ سُتُورَکُمْ وَ لَا أَفْضَحُکُمْ فِی هَذَا الْجَمْع‏.[5]

(زمانى که روز قیامت شود خدا دانشمندان را گرد آورد؛ سپس به آنها می فرماید: بندگان من! امروز من به شما، خیر فراوان عنایت فرمایم؛ زیرا که شما در راه من رنج و مصیبت زیاد کشیدید. مردم به واسطه شما مرا عبادت کردند. بر شما بشارت و مژده باد، شما دوستان من هستید و بهترین آفریدگان، بعد از پیامبران می باشید. مژده باد، گناهان شما را آمرزیدم؛ اعمال شما را پذیرفتم؛ براى شما در میان مردم شفاعتى است مانند شفاعت پیامبران؛ من از شما خوشنودم؛ رازهایتان را آشکار نکنم و در این روز اجتماع، شما را رسوا نسازم.)

آیت الله العظمی بهجت از میان ما رفت؛ ولی زمستان رحلت ایشان، با زنده بودن آثار علمی و عملیشان، بهار است. الْعُلَمَاءُ بَاقُونَ مَا بَقِیَ الدَّهْرُ أَعْیَانُهُمْ مَفْقُودَةٌ وَ أَمْثَالُهُمْ فِی الْقُلُوبِ مَوْجُودَةٌ[6].( دانشمندان تا پایان روزگار پاینده‏اند. خود از میان رفته‏اند؛ اما یاد ایشان در دل ها باقى است.‏)

--------------------------------------------------------------------------------

[1] . باید دقت داشت که کلمه «فقیه» در این روایات به معنای عالمی که علم فقه را می داند نیست؛ بلکه به این معنای عالمی است که در دین، تفقه و اندیشه ورزی می کند.

[2] . شیخ کلینى،‌الکافی، ج‏1، ص 38 ؛ انتشارات اسلامیه ، تهران، چاپ: دوم، 1362ش.

[3] . همان.

[4] . همان.

[5]. شیخ حسن دیلمى، إرشاد القلوب إلى الصواب، ج‏1، ص 166؛ انتشارات شریف رضى - قم، چاپ: اول، 1412 ق.

[6] . نهج البلاغة، حکمت 147،ص496. انتشارات هجرت - قم، چاپ: اول، 1414 ق.