آيتالله مرعشي نجفي ميراثدار مکتوب تشيع
ميراث گذشتگان همواره سبب افتخار و سربلندي يك قوم بوده است، اين ميراث ميتواند يك تكه سنگ، يك تابلو فرش، يك بدن موميايي شده و يا يك كتاب باشد، جمعآوري هر كدام از اينها در يك مجموعه، گنجينهاي است كه نشانگر افتخار و پيشينه تمدن كهن يك قوم است.
كتاب عنصري است كه هم دربردارنده ادبيات و فرهنگ و هم نشانگر نوع فكر و پردازش انديشه نويسنده آن است.
كتابخانه بزرگ آيتالله مرعشي نجفي در قم گنجينهاي است كه دربردارنده تمدن اسلامي ـ ايراني است، كتابخانهاي كه بر اساس دغدغههاي ديني يك طلبه جوان فقير، در هنگام تحصيل و در زماني كه ارزش و اهميت ميراث ماندگار بر همگان روشن نبود، شكل ميگيرد.
روزي طلبهاي جوان که شهاب الدين نام داشت، دنبال خريد چند كتاب به كاروان قيصريه نجف ميرود؛ همان جايي كه وارثان مراجع و علما و نويسندگان، كتابهاي آنان را بر اثر فقر و نياز مالي حراج ميكنند.
در آنجا به حجم و نوع خريد يك خريدار كتاب مشكوك ميشود، پرسوچو ميكند، نامش چيست و شغلش چيست؟ نامش كاظم دلال است، از سوي كنسولگري انگليس، نسخ خطي و كهن را خريداري ميكند.
از آن پس فهرستي از كتابهاي ارزشمند خطي و چاپي نادر را كه در كمتر كتابخانهاي يافت ميشد، تهيه كرد؛ به اميد آن که بتواند به تدريج آنها را بهدست آورد.
نداشتن امكانات مالى و رقيبان قدرتمندى که ميراث فرهنگى اسلامى را از کشورهاى اسلامى خارج مىکردند از مشکلات اساسى بر سر راه وي بود. حتى روزى بر سر خريد يک نسخه خطى با كاظم دلال درگير شد و شبى را در زندان سپرى کرد.
وي با انجام نماز و روزه استيجارى، حذف يک وعده غذاى روزانه، کاستن بخشى از مخارج زندگى و کار شبانه در کارگاههاى برنجکوبى در نجف اشرف، پس از فراغت از درس و بحث و با انگيزه و عشق سرشار به جمعآورى ميراث و ذخاير اسلامى و فائقآمدن بر مشکلات و شکنجههاى روحى که در مسير اين هدف مقدس قرار داشت، سرانجام به مجموعهاى نفيس از نسخههاى خطى و کتابهاى چاپى ناياب دست يازيد.
بارها اتفاق مىافتاد که ترجيح مىداد با مبلغ اندکدرآمدي كه داشت هم کتاب بخرد. روزى هم پس از تحمل گرسنگى چندروزه با پول ناچيزش، کتابى خريده و آن را در آغوش گرفته بود که ناگاه بر زمين مىافتد؛ اما همچنان کتاب را در آغوش خود مىفشرده است و براي نگهدارياش اهتمام ميورزيد. گاه با گرو گذاشتن عبا و قبا و يا ديگر لباسهايش کتاب تهيه ميکرد.
اين همه، گوياى اشتياق زايدالوصف وي به تهيه کتابهاي پيشينيان و مطالعه و پژوهش و سپس به يادگار گذاشتن آنها براى ديگر طالبان علم است.
در كتابخانه حضرت آيتالله مرعشي، كتابي هست كه پشت جلد آن نوشته است، اين كتاب را در مقابل انجام دوسال نماز و روزه استيجاري خريداري كردهام؛ در حالي كه بيست ساعت است، گرسنه هستم.
آيندهنگري او سبب شد تا فرزند جوانش را نيز در اين مسير همراه خود كند تا ادامهدهنده و رهرو راهش باشد.
مسافرت زيارتياش در سال 1342 هـ ق به ايران و اصرار حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي، اقامت دائمي وي را در ايران همراه داشت.
كتابهايش را از نجف به قم منتقل کرد، در منزل شخصياش از آنها نگهداري ميكرد، با اين وجود هنوز هم به جمع آوري ديگر نسخههاي نفيس اهتمام ميورزيد.
جمعآورى تدريجى کتابها و استقرار آنها در چند اتاق، وي را با كمبود مکان روبرو کرد؛ از اينرو، نخست 278 نسخه خطى نفيس را که بيشتر به فارسى بودند، به کتابخانه دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران اهدا کرد، سپس شمار بسيارى از نسخههاى خطى و چاپى ديگر خود را به کتابخانههاى آستان قدس رضوى در مشهد مقدس، آستانه حضرت معصومه (ع) در قم، آستانه حضرت شاهچراغ در شيراز، آستانه حضرت عبدالعظيم در شهر رى و مدرسه فيضيه در قم اهدا کرده است که در مجموع به هزاران جلد مىرسد.
با وجود همه اين تلاشها لحظهاي از كسب دانش و تدريس فقه و اصول اهل بيت نبوت(ع) غافل نميشد و گاه تا دوازده درس در روز تدريس ميكرد.
مدرسه مرعشيه را در سال 1385 هـ ق در قم بنيان نهاد و کتابخانه کوچکى در دو اتاق مدرسه يادشده براي بقيه كتابهايش در نظر گرفت.
آنگاه در سوم شعبان همان سال، برابر با سال 1344 هـ ش، با انتقال مجموعهاى از کتابهاى چاپى و بخشى از نسخههاى خطى به طبقه سوم مدرسه مرعشيه، با حضور وي و بسيارى از علما و مدرسان حوزه علميه قم، کتابخانه جديد گشايش يافت.
استقبال روزافزون پژوهشگران، اين کتابخانه را نيز باکمبود جدى مکان مطالعه و پژوهش روبرو کرد.
سرانجام در پانزدهم شعبان 1394 هـ ق مركزي به نام کتابخانه عمومى حضرت آيتالله مرعشى نجفى(ره) با بيش از شانزده هزار جلد کتاب خطى و چاپى و با حضور تعداد بسيارى از استادان و محققان و طلاب حوزه علميه قم افتتاح شد.
در ادامه، استقبال بىنظير حوزويان و دانشگاهيان سبب شد حضرت امام خمينى(ره) در حکمى در 24 اسفندماه سال 1367، دولت وقت را براي گسترش و تجهيز کتابخانه موظف کند.
در تاريخ سيزدهم تيرماه سال 1369 هـ ش در مراسمي با گزارش مشروح توليت کتابخانه حضرت آيتالله مرعشى نجفى(ره) کلنگ ساختمان جديد به زمين خورد. در اين مراسم، تنى چند از شخصيتهاى برجسته مذهبى، سياسى، علمى و فرهنگى حضور داشتند. متأسفانه اين عالم رباني و مرجع تقليد شيعيان جهان، 47 روز بعد از مراسم آغاز ساخت اين کتابخانه بزرگ، در هشتم صفر 1412 هـ ق روى در نقاب خاک کشيد و پايان کار ساختمان جديد را مشاهده نکرد.
علاقه وي به كتاب، كتابخواني و علم و تحصيل سبب شد تا وصيت كند، بدن وي پس از مرگ در ورودي كتابخانهاش دفن شود تا گرد و غبار پاي طالبان فقه آل محمد بر قبر او نشيند.