ميزگرد علمي عقلانيت در تشيع و مدرنيته برگزار شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاري رسا، ميزگرد علمي عقلانيت در تشيع و مدرنيته و نقش آن در تحولات معاصر ايران، با حضور حجت‌الاسلام حميد پارسانيا، حجت‌الاسلام مهدوي‌زادگان و دكتر عماد افروغ، در مؤسسه امام خميني‌(ره) برگزار شد.

در ابتداي اين ميزگرد، حجت‌الاسلام پارسانيا با تعريف عقلانيت و ارتباط آن با عقل و تفاوت عقلانيت در تشيع گفت: مفهوم عقل كاربردهاي گوناگوني دارد كه يكي از معاني آن موجود مجرّدي است كه تجرّد تام دارد.

وي ادامه داد: معناي ديگر عقل، درك كليّات است. نفس انسان بر حسب ذات خود، معاني كلّي را درك مي‌كند. ممكن است كار عقل ناظر به معقول‌ها هم باشد، آن چيزي كه ادراك مي‌شود، كلي است و جزئي نيست.

استاد حوزه و دانشگاه افزود: عقلانيت وقتي در اصطلاح علوم اجتماعي به كار برده مي‌شود، نوعي از قوه تفكر و انديشه است كه در ظرف ذهن يك فرد در حوزه اجتماعي استفاده مي‌شود. درك معاني كلي و استدلال داراي سطوح مختلفي به لحاظ موضوعات مختلفي است و اين عقلانيت هم مي‌تواند لايه‌ها و سطوح مختلفي داشته باشد.

در ادامه ميزگرد، حجت‌الاسلام مهدوي‌زادگان با اشاره به تفاوت عقلانيت غربي و عقلانيت شيعي، گفت: عقلانيت يك امري است كه در همه تمدن‌ها با همه ملاحظات وجود دارد.

وي افزود: عقل در نسبت به اشياء به سه بخش اعتبار مي‌شود. يك بخش اين‌كه شيئي را لابشرطي اعتبار مي‌كنيم، يك بخش شيئي را به شرط لا اعتبار مي‌كنيم و يك وقت به شرط شيئي. بايد ببينيم عقلانيت در تشيع و عقلانيت در مدرنيته چگونه اعتبار شده است، آيا در هر دو به يك نوع اعتبار شده‌اند يا به اعتبارهاي مختلف.

حجت‌الاسلام مهدوي زادگان ادامه داد: در مدرنيته عقلانيت در نسبت با دين به شرط لا اخذ شده است، اما در تشيع عقلانيت به شرط شيئي اخذ شده است. يعني در مدرنيته عقلانيت به شرط عدم همراهي با دين ملاحظه شده است. اما در تشيع و اساس اسلام، عقلانيت به شرط دين اخذ شده است.

استاد حوزه علميه قم، در ادامه گفت: وقتي عقلانيت، نسبت با دين به شرط شيئي اعتبار شود، تعيّن خارجي اين نوع عقلانيت، عقلانيت ديني خواهد بود. عقلانيتي كه در مدرنيته به شرط لا اخذ مي‌شود، تعيّن آن عقلانيت عاري از دين است و اين عقلانيّت، يك عقلانيّت دنيوي است.

سپس دكتر افروغ با طرح اين سؤال كه با چه اعتباري عقل را به دو قسمت ديني و دنيوي تقسيم كرده‌ايم، گفت: ابتدا بايد عقل از نظر ماهوي و مبنايي تعريف شود، سپس بررسي كنيم كه آيا مي‌شود از عقل دفاع كرد و اگر مي‌شود، آن چه عقلي است.

وي ادامه داد: مدرنيته نو شدگي نيست، بلكه يك گفتمان فلسفي است كه ريشه در اومانيزم، عقل‌گرايي افراطي و عقل خودبنياد دارد.

نماينده مجلس هفتم شوراي اسلامي، با اشاره به محور قرار دادن عقل خودبنياد، گفت: آيا عقل خود بنياد امكان وجودي دارد يا نه. آيا مي‌توانيم از يك عقل خودبنياد دفاع كنيم و تن به نتايج و دلالت‌هاي نهيليستي آن ندهيم.

دكتر افروغ گفت: عقلي مي‌تواند به فعاليت‌هاي خود ادامه دهد كه خدا بنياد باشد. سنت به لحاظ فلسفي امتناع بر يك خرد خدا بنياد دارد و مدرنيته امتناع بر يك خرد خودبنياد و اين‌ دو قابل جمع نيستند.

گفتني است، ميزگرد علمي «عقلانيت در تشيع و مدرنيته و نقش آن در تحولات معاصر ايران»، پنج‌شنبه، پانزدهم اسفند، از سوي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) برگزار شد.