فقیه نو اندیش

قوه قضاییه در کشور ما روزگاری پرفراز و نشیب را پشت سر نهاده است. تدوین قانون اساسی پایان یافته بود و این قانون مهم و حیاتی کشور به رای عمومی نهاده شده بود. برطبق قانون اساسی قوای سه گانه در جمهوری اسلامی مستقل از هم عمل می کنند. از اعضای مهم و تاثیر گذار خبرگان قانون اساسی مرحوم آیت الله شهید بهشتی بود.

 

شهید بهشتی به دلیل آشنایی اش با سه زبان انگلیسی ، عربی و آلمانی و نیز مطالعات فراوان در رشته حقوق و آشنایی با قوانین اساسی کشورهای مختلف دنیا، در تدوین قانون اساسی نقش محوری داشت و آراء و نظریات او در آن جلسات بسیار راهگشا بود. آنچه گفتیم به علاوه هوش و استعداد و ذکاوت سرشار و نیز قوه اجتهاد پویای وی باعث شد که بهترین گزینه برای ریاست قوه قضاییه مطرح شود.

امام نیز با توجه تجارب وی نظر به شایستگی و مدیریت راهگشای ایشان، مسئولیت قوه قضاییه را بر عهده وی نهاد. بدین ترتیب نخستین رییس قوه قضاییه انقلاب اسلامی آیت الله دکتر سید محمد حسین حسینی بهشتی بود. با آنکه ریاست وی بر این قوه چندان طولانی نبود اما تاثیر فراوانی بر شکل گیری قضاوت در انقلاب اسلامی گذاشت؛ این مدیریت موفق با ناملایمات و سختیهای فراوانی همراه بود. علت اصلی آن تخریب ها و تهدید های بنی صدر بود.

بنی صدر شهر به شهر و سخنرانی به سخنرانی از بهشتی بد می گفت و او را به قتل و عناد با دولت و... متهم می کرد. این موج زمانی پایان یافت که بنی صدر به خارج از ایران فرار کرد و سرانجام شهید مظلوم آیت الله دکتر بهشتی به همراه جمعی از یاران وفادار انقلاب و اعضای حزب جمهوری اسلامی در سرچشمه تهران به شهادت رسیدند.

پس از شهید بهشتی، آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی ، به ریاست قوه قضاییه منصوب شد. ریاست ایشان تا سال 1368 ادامه یافت و پس از آن آیت الله محمد یزدی به مدت ده سال ریاست این قوه مهم را بر عهده گرفت و در سال 1378آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی به ریاست قوه قضاییه منصوب شد که ریاست ایشان نیز به مدت ده سال 1388 ادامه یافت.

هر یک از این دوره ها ، ویژگی تازه ای را به دستگاه قضایی کشور افزود و دارای فرازها و نشیب ها بسیار بود و مقدمه ای برای دوره بعد به شمار می رفت تا آنکه فقیه نو اندیش حجت الاسلام والمسلمین صادق لاریجانی در این روزها به ریاست این قوه مهم و برپا کننده عدالت منصوب شد.

طلاب جوان صادق لاریجانی را به خوبی می شناسند درس‌های فقه و اصول او به همراه روحیه آزاد اندیشی و نقادی وی زبان زد است.

شیخ صادق لاریجانی در سال 1339 در نجف اشرف در خانواده ای روحانی به دنیا آمد. پدرش در اصل از اهالی آمل در استان مازندران بود که سالها درقم و نجف به تدریس طلاب اشتغال داشت. این پدر عالم که میرزا هاشم آملی نام داشت بسیار خوش برخورد و نیز شوخ طبع بود.

درس وی نیز از بهترین درسهای حوزه علمیه قم و نجف به شمار می رفت. وی به سال 1311 به دلیل فشارهای دولت آن روزگار بر طلاب و علما به نجف مهاجرت کرد و تا 30 سال بعد در عراق ماند.

 

میرزا هاشم آملی پنج پسر و یک دختر داشت: صادق لاریجانی (مجتهد و عضو فقهای شورای نگهبان)، محمد جواد لاریجانی( رییس کمیته حقوق بشر، مشاور رییس پیشین قوه قضاییه ، رییس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی و دارنده دکتری فیزیک)، علی لاریجانی( رییس فعلی مجلس هشتم مدرک دکتری فلسفه غرب)، فاضل لاریجانی( رایزن فرهنگی ایران در کانادا با مدرک دکتری سیاستگذاری علمی)، محمد باقر لاریجانی( رییس دانشگاه علوم پزشکی تهران با مدرک فوق تخصص داخلی)، دختر ایشان نیز همسر آیت الله مصطفی محقق داماد است.

صادق لاریجانی یک سال و نیمه بود که همراه خانواده اش برای دیدار با اقوام به ایران آمد؛ اما این دیدار بازگشت نداشت و خانواده میرزا هاشم در ایران ماندند. شیخ صادق لاریجانی در سال 1345 به دبستان رفت . او بسیار به ریاضیات علاقه داشت این علاقه وافر باعث شده بود که فراتر از دبستان و دبیرستان کتاب‌های ریاضی فراوانی را مطالعه کند و گاه حتی کتبی که در حد دانشجویان لیسانس یا فوق لیسانس بود مطالعه می کرد.

وی در سال 56 در مقطع سوم دبیرستان تحصیلات آکادمیک را رها کرد. صادق لاریجانی می خواست به دانشگاه برود . از طرفی برادرش در امریکا بود و مقدمات تحصیل او را در امریکا فراهم اورده بود. مسئول دانشگاه صنعتی شریف نیز اعلام آمادگی کرده بود که بورسیه خود را شامل وی کند.

صادق لاریجانی، موضوع تحصیل خود در خارج را با پدر مطرح کرد، پدر موافقت کرد اما اعلام کرد که حاضر نیست از پول وجوهات چیزی به او برای تحصیل بدهد. شیخ صادق نیز اعلام کرده بود که می خواهد از طریقه بورسیه دانشگاه شریف مخارج خود را در خارج تامین کند. با این همه رضایت قلبی پدر آن بود که یکی از فرزندانش راه طلبگی را پی بگیرد و در سلک روحانیون و مجتهدان قرار گیرد. خواسته پدر، با رقه هایی از نود در دل صادق لاریجانی ایجاد کرد؛ به گونه ای که خود از تحصیل در ریاضیات منصرف شد و با شوق فراوان راه حوزه های علمیه را پیش گرفت.

شوق وشور او در تحصیل علوم حوزه تا آنجا بالا گرفت که دروس مقدمات و ادبیات عرب را در همان تابستان آغاز کرد و شش ماهه به پایان رسانید. ورودی به حوزه علمیه قم در همان سال 56 بود. وی در دروس سطح را نیز در اندک زمانی به پایان برد. استادان او در سطوح ، آقایان صلواتی، سید کاظم حائری ، سید مهدی نبوی، و کرباسی بود. بیشتر این دروس به صورت خصوصی برگزار می شد.

استعداد شایان صادق لاریجانی در فراگیری دروس زبان زد استادان وی بود. او در این سالها کمتر به مباحثه می پرداخت و به دلیل خصوصی بودن دروس و فرصت پرسش فراوان از استاد و بحث های داغ بر سر کلاس کمتر به آن لزومی میدید. او خود می گوید کفایه را به کلاس کسی نرفتم و نوارهای درس آیت الله فاضل لنکرانی را گوش می کردم و در کنار کتاب به عنوان حاشیه می نگاشتم. پرسش های فراوانی برایم پیش می آمد که از محضر پدرم می پرسیدم.

شیخ صادق می گوید که همواره با پدر در منزل مباحث علمی را مطرح کرده و از این جهت ، از او بهره های فرواانی برده است.

توفیق علمی و معنوی دیگری که نصیب شیخ صادق جوان شده بود ازدواج با صبیه آیت الله حسین وحید خراسانی از مراجع معظم تقلید بود. این مساله باعث شده بود که وی بخشی از دروس خود را در محضر وی بگذراند. پدر و پدرزن نقش بسیاری در رشد علمی وی داشتند و به واقع شیخ صادق لاریجانی حاصل عمر این دو عالم مشهور حوزه علمیه قم است. نیز استادانی چون حضرات آیات جوادی آملی و حسن زاده آملی از وی چهره ای شاخص در عرصه علوم عقلی و عرفانی ساختند و وی را در آن رشته ها نیز سر آمد نمودند.

شیخ صادق لاریجانی به نمایندگی از مردم استان مازندران وارد مجلس خبرگان رهبری شد و در سال 1380 با حکم مقام معظم رهبری در ردیف فقهای شورای نگهبان در آمد. عضویت در هیات امنای دانشگاه قم، دانشنامه جهان اسلام و ریاست هیات امنای موسسه تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و تاسیس مرکز تحقیقات اسلامی مدرسه علمیه ولی عصر (عج) بخشی از خدمات فرهنگی و اجتماعی شیخ صادق لاریجانی است.

تالیف، تصحیح و ترجمه را نیز نباید از کارنامه علمی لاریجانی حذف کرد:

1. فلسفه اخلاق در قرن حاضر نوشته وارنک (ترجمه تحقیقات مبسوط، 1362، انتشارات علمی و فرهنگی)
2. . با انسان از آغاز تا انجام، نوشته علامه طباطبایی (ترجمه و تحقیقات، 1371، انتشارات الزهرا)
3. سرمایه ایمان، نوشته ملا عبدالرزاق لاهیجی(تصحیح، 1372، انتشارات الزهرا)
4. معرفت دینی، نقد نظریه قبض وسبط تئوریک شریعت(پاسخ به نظریات دکتر سروش، 1370، مرکز نشر و ترجمه)
5. قبض و بسط در قبض و بسطی دیگر( اضافه و توضیحات بر کتاب پیشین، 1372، مرکز نشر و ترجمه)
6. واجب مشروط (فقهی –سیاسی، 1374، انتشارات کنگره شیخ انصاری)
7. فلسفه تحلیلی ، دلالت و ضرورت ( انتشارات مرصاد)،
8. آموزگار جاوید ( مجموعه مقالات در بزرگداشت مرحوم آیت الله العظمی میرزا هاشم آملی)
9. مکتوباتی در حسن وقبح عقلی و قاعده ملازمه
10. دین و اخلاق (ترجمه)
11. فلسفه تحلیلی، تئوری‌های معنادار
12. فلسفه تحلیلی، نعل گفتاری
13. زبان دین
14 براهین اثبات واجب ،برهان وجودی
15. قلمرو دین
16. مبانی کلامی- فلسفی حکومت دینی
17. فلسفه اخلاق
18. مجموعه مقالات درسه جلد

مقالات متعددی در کنگره ها و همایش ها و مجلات و فصلنامه های تخصصی راهگشای بسیاری از معضلات فقهی، کلامی، فلسفی و عرفانی بوده است.
آنچه لاریجانی را از بسیاری از مدرسین دیگر حوزه جدا می کند ، دیدگاه های نو آمد و گاه هنجار شکنانه وی بوده است. بازخوانی نظریه اجتهاد متوسط، بازخوانی عمیق مکاتب مختلف فقهی و دیدگاههای آنان درباره جایگاه عقل و دیدگاه های شنیدنی وی درباره مبحث ولایت فقیه از او فقیهی متفاوت ساخته است.

آشنایی عمیق او با فلسفه غرب، مباحث کلام جدید، فلسفه اخلاق، فلسفه تطبیقی و ... لاریجانی را به دانشمندی پاسخ گو نسبت به شبهات روز بدل کرده است. این گونه است که لاریجانی دیدگاه های دکتر عبدالکریم سروش را به طور مفصل نقد می کند و گاه روشنفکران و اصلاح طلبان را عصبانی می کند!

انتصاب آیت الله شیخ صادق لاریجانی به ریاست قوه قضاییه از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی مبشر طلوع دیدگاههای نو و راهگشا در امر قضاوت است. صادق لاریجانی با فکر پویای خود می تواند قوانین دادرسی را کار آمد و به روز سازد و حرکت تازه ای را در عرصه نو اندیشی قضایی ایجاد کند.

لاریجانی به دلیل ارتباط فراوان با فرزانگان خوروی و دانشگاهی وبه دلیل روح جستجوگر و ترقی خواه، و نیز به همت شجاعت عملی کم نظیرخود پنجره های تازه ای را به عرصه قضاوت اسلامی خواهد گشود. ان شاء الله .

ی/701