چهارمین جلسه کرسی نظریه‌پردازی فلسفه فلسفه اسلامی برگزار شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، چهارمین جلسه کرسی نظریه‌پردازی فلسفه فلسفه اسلامی با ارائه حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، به همت هیأت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره با حضور اساتید حوزه و دانشگاه، عصر چهارشنبه، اول مهر در تالار معرفت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.

استاد حوزه علمیه قم در ابتدای این نشست با ارائه گزارشی از روند پیدایش نظریه فلسفه فلسفه اسلامی، با بیان این‌که تحقیق فوق از سال 83 در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در حلقه‌های نقد مورد ارزیابی قرار گرفت، گفت: فلسفه فلسفه اسلامی ضرورت نوآوری در فلسفه اسلامی و تأسیس حکمت اسلامی است.

وی در ادامه افزود: عنوان فلسفه فلسفه اسلامی عنوان نوئی است و این اولین تحقیقی است که در این زمینه ارائه شده است.

حجت‌الاسلام خسروپناه با بیان این‌که نظریه فلسفه فلسفه اسلامی تأسیس یک دانش و موضوع محور است، اظهار داشت: این نظریه دانش فرانگرانه پسین درجه دوم حکمت اسلامی است و گرایش‌های آن با رویکرد تاریخی منطق برای دست‌یابی به فلسفه بایسته است.

این پژوهشگر حوزوی، مقصود از فلسفه اسلامی را فلسفه اسلامی تحقق یافته دانست و خاطرنشان کرد: فلسفه فلسفه اسلامی دو مقام دارد، مقام توصیف فلسفه اسلامی تحقق یافته برای پاسخ به پرسش‌های برون فلسفی است و می‌خواهد با رویکرد تاریخی به پرسش‌های برون علمی پاسخ گوید، چیستی و روش برون فلسفه را از جریان‌های فلسفه شناسایی کند.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: روش فلسفه فلسفه اسلامی یک روش نقلی تاریخی است و روش منطقی نقلی و تاریخی یعنی تأکید بر استفاده از تاریخ فلسفه با تأکید بر تاریخ‌مندی و تاریخ‌نگری هستی‌شناسانه است.

وی با اشاره به هدف توصیف و تحلیل گرایش‌های فلسفه اسلامی و کشف نشانه‌های آن، بیان داشت: ضرورت این دانش و دستیابی به هدف کشف دستگاه جدید حکمت اسلامی برای تحقق کارآمدی و نقش معرفت در این عرصه قطعی است.

حجت‌الاسلام خسروپناه با بیان این‌که فلسفه فلسفه اسلامی پیشینه ندارد، اظهار داشت: این بدان معنا نیست که فیلسوفان قدیم بی‌تفاوت از کنار آن گذشته‌اند، بلکه یک نگاه روشمند به این قضیه نداشته‌اند و تنها توانسته‌اند تغییری در رویکرد دهند.

در ادامه این کرسی، حجت‌الاسلام قائمی‌نیا، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به سخنی از استاد شهید مطهری گفت: اگر بخواهیم فلسفه اسلامی پویاتر باشد، باید کار جدیدی صورت گیرد و در این کار جدید به فلسفه‌های جدید و دیدگاه فلاسفه‌ غرب هم نگاهی داشت.

وی در ادامه افزود: فلسفه همواره از نقد پیدا می‌شود، اگر امروز بزرگان فلسفه زنده بودند، قطعاً به فلسفه غرب بیش از گذشتگان می‌پرداختند و آن را مورد بازکاوی قرار می‌دادند.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه که به عنوان ناقد این نظریه سخن می‌گفت، ادامه داد: اصطلاح فلسفه فلسفه عنوان نوئی نیست و در آثار غربیان نیر وجود دارد، البته اصطلاح فلسفه فلسفه اسلامی یک عنوان جدید است و به نظر می‌رسد مطالبی که از سوی نظریه‌پرداز محترم بیان شده، دنبال کردن یک پروژه و دغدغه شخصی است.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان این‌که ابتدا لازم است یک نظریه مطرح و اثبات شود، سپس شاهد و نمونه ارائه دهیم که با مطالعه آنها تفاوت روش با روش‌های دیگر مشخص شود، اظهار داشت: تئوری تا آنجا که مرسوم است مرحله‌ای از فرضیه است لذا این نظریه نیست زیرا مدلول مطابقه یک تئوری نظریه می‌تواند تبیین یا ارائه راه‌حل برای یک مسأله باشد که در پایان به یک توصیه بینجامد.

حجت‌الاسلام قائمی‌نیا خاطرنشان کرد: نظریه به این معنا علم را نمی‌تواند تأسیس کند، اما با پروژه می‌توان یک فلسفه را توصیف کرد که کلیات فلسفی‌اش و این‌که چه نتیجه‌ای پدید بیاید، مشخص نیست.

در ادامه دکتر محمد رضایی، عضو هیأت علمی و دانشیار دانشگاه تهران با بیان این‌ سؤال که آیا لازم است یک علم جدید را تأسیس کنیم، گفت: فیلسوفان همواره برای رفع مشکلاتشان، دیدگاه‌های فلاسفه گذشته را بازبینی می‌کنند و برای رفع مشکلات، دیدگاه فلسفه نوئی را ارائه می‌دهند.

وی که به عنوان ناقدی دیگر، نظریات حجت‌الاسلام خسروپناه را مورد نقد قرار می‌داد، افزود: در فلسفه این گنجایش وجود دارد که همه فلسفه‌ها را رد کنیم و یک فلسفه نوئی را ایجاد کنیم، پس چرا یک فلسفه ناظر به این فلسفه ارائه ندهیم؟

این استاد دانشگاه اضافه کرد: اگر فلسفه فلسفه اسلامی را بنیاد نهادیم، آیا مشکلاتمان حل می‌شود؟ باید بدانیم که همین مشکلات در فلسفه فلسفه اسلامی جاری است و این‌طور نیست که در عالم فلسفه و مابعدالطبیعه همه از این فلسفه نو تبعیت کنند.

دکتر محمد رضایی، تصریح کرد: اختلافاتی که اکنون در فلسفه وجود دارد، با وجود تشکیل یک فلسفه جدید از بین نخواهد رفت و لازم است بدانیم که آراء و نظرات روشن نیست و امروز متفکران اصل تناقض را انکار و در همه چیز تردید می‌کنند.

عضو هیأت علمی و دانشیار دانشگاه تهران با بیان این‌‌که تشکیل یک فلسفه جدید سبب ایجاد تسلسل می‌شود که هرگز نمی‌توان جلوی آن را گرفت، خاطرنشان کرد: اکنون شیوه‌های جدیدی در فلسفه ایجاد شده است و طرفداران آنها برای خود حجت‌هایی دارند و هرگز قانع نمی‌شوند.

وی همچنین گفت: رویکرد تاریخی و منطقی همواره در فلسفه وجود داشته است و هر فیلسوفی که وارد عرصه فلسفه می‌شود، با نگاهی به گذشته به نقادی از آن می‌پردازد و بایستگی خود را مبنی بر آن اظهار می‌کند./پ202