مدیر کل امور خانواده حوزه علمیه قم:
آموزش مهارتهای تربیتی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی کارآمدتر است
خبرگزاری رسا ـ مدیر کل امور خانواده حوزه علمیه قم گفت: یک خانواده حوزوی اگر اهل علم و تبلیغ نباشد، روند تبلیغی را با اختلال روبهرو میكند.
مباحث خانواده در دین مبین اسلام از مباحث اساسی و ریشهای شمرده میشود، از دیر باز نیز عالمان دینی درباره اهمیت کانون خانواده و رسیدن به جامعهای سالم و اسلامی سخنها گفتهاند و یا آثاری در این زمینه تدوین کردهاند، در این نوشتار خبرگزاری رسا به اهمیت کانون خانوادههای حوزویان پرداخته، این مسأله را در گفتوگویی با حجتالاسلام یدالله کوثری، مدیر کل امور خانواده معاونت تهذیب حوزه علمیه قم پیگیری میکند.
قابل ذکر است، حجت الاسلام کوثری به تازگی به عنوان اولین مدیرکل امور خانواده از سوی معاونت تهذیب حوزه علمیه قم معرفی شده است.
رسا ـ پیش از این که به مدیر کلی این مرکز معرفی شوید، در کجا و در چه زمینهای اشتغال داشتید؟
پیش از این در دانشکده شهید محلاتی و پژوهشکده تحقیقات اسلامی سپاه در گروه رفتاری و روانشناسی کار پژوهشی انجام میدادم.
حدود ده سال در دروس خارج شرکت کردم، همچنین رشته تخصصی کلام را در سطح چهار گذراندم. پس از آن نیز با توجه به علاقهای که علوم روانشناسی داشتم، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی خود را دریافت کردم.
رسا ـ پس به سبب تسلط جناب عالی در مباحث روانشناسی، در مسائل خانواده میتوانید برنامههای جدی را ارائه دهید.
یکی از آسیبهای آشکار و پنهان ما، نبود تناسب بین شغل و رشته تحصیلی در مؤسسات گوناگون است، این آسیبی است که بهرهوری را در کارهای علمی و اجرایی با افت شدیدی روبهرو میکند. یکی از آسیبهای دیگر نیز ایجاد مشکلات در مجموعه خواهد بود.
خوب من به سبب اینکه در بسیاری از موارد مشاورههای شغلی و خانوادگی در کلینیکها داشتم و این تجربه در عرصه خانواده بسیار کارساز و راهگشا است.
رسا ـ آیا تاکنون آثاری در عرصه روانشناسی تدوین کردهاید؟
در حوزه اسلام و روانشناسی تا کنون بیش از سی اثر تدوین کردهام که اکنون نیز پروژهای با عنوان رضایتمندی از زندگی در دست دارم.
راهبردها، راهکارها و شیوههای مشاوره درباره شیوههای مشاوره بوده و در مجله تخصصی حوزه و پژوهش به چاپ رسید، این کار در واقع یک بحث تلفیقی تطبیقی را ارائه میدهد، همچنین این کار به گفته سردبیر مجله یادشده، مورد استقبال پژوهشگران و استادان قرار گرفت.
یکی از کارهای مهم نیز استفاده از ابزارهای روانشناسی برای ترویج و نهادینه کردن آموزههای دینی در قالب تدریس، تألیف و تبلیغ است.
رسا ـ پرداختن به مباحث روانشناسی در حوزه چه مقدار ضرورت دارد؟
جای بحثهای روانشناسی تبلیغ در حوزه بسیار خالی است، امروزه یک کار علمی و یا آموزشی بدون مطالعه و تأمل صورت نمیگیرد؛ از این رو باید روشها و تکنیکهای بهکارگیری آن علم را آموخت.
اگر دیگران محتوای پوشالی خود را در قالب زرین و رنگین خود به مخاطبان ارائه میدهند و میتوانند برخی را جذب کنند این به سبب بهکارگیری قالبها و شیوهها است.
در برابر محتوای ثقلین شریفین چه پیامی حیاتبخش است و برای بشریت وجود دارد قرآن هم در سوره انفال میفرماید:« یا أیها الذین آمنوا. استجیبوا لله و للرسول. إذا دعاکم لما یحییکم » زندگی در نگاه قرآن یک زندگی عادی نیست این زندگی مادی تحصیل حاصل است؛ بنابراین باید به دنبال زندگی برتر و والانتر برویم، زندگیای که در پرتو عمل به اسلام و دستورالعملهای دینی شکل گیرد، حیات طیبه را همراه دارد و رسیدن به حیات طیبه هدف خلقت است.
رسا ـ قالب را چگونه باید بازسازی کنیم؟
بیان نورانی وحی را نیز باید در قالبهای جذاب ارائه دهیم، در آموزههای دینی نسبت به شیوهها و قالبهای نو بحث شده است؛ اما ما به دنبال آن نرفتیم و الگوهای ارائه قالب را شناسایی نکردیم، قرآن کریم میفرماید:«قولوا للناس حسنا» قرآن واژه ناس را بیان کرد و در این آیه به مسلمان و شیعه و گروهای خاص دیگر اشاره نکرده؛ این یکی از تکنیکهای ارتباطی و مؤثر قرآنی است.
امیرالمؤمنین(ع) هنگامی که مالک اشتر را به مصر اعزام میکند، به مالک میفرماید که مالک! از مردم هرگز جدا نشو، چون آنان یا برادران دینی تو هسنتند و یا همچون تو انسان هستند. به عبارتی برادر خلقتی تو هستند.
رسا ـ مبنای تشکیل اداره کل امور خانواده در حوزه علمیه چه بوده است؟
خانواده مبنای شکلگیری و تعالی رشد اعضای جامعه است، هسته خانواده، کوچک ترین اما مهمترین نهاد اجتماعی شمرده میشود.
رشد و تعالی جامعه عوامل گوناگونی دارد، اولین عامل آن تشکیل خانواده سالم است؛ اولین جشنی که برای فرزند گرفته میشود به سبب این است که آن کودک در نهاد خانواده پا نهاد. پیامبر اکرم(ص) نیز ازدواج را مرحله دوم زندگی میدانند و تأسیس خانواده را از بناهای مقدس بیان میکنند.
یکی از اهداف دیگر همسانسازی معرفتی و معنوی بین همسران حوزویان با همسرانشان است وقتی که یک طلبه در مسائل علمی و معنوی پلههای ترقی را بالا میرود نباید در کنار این اتفاق نیک، شاهد رکود علمی و معنوی همسرش باشیم. همسران حوزویان هم باید به تعالی روحی خود بپردازند تا کفویت از بین نرود؛ بنابر این ایجاد همگرایی و همسویی از فعالیتهای این مرکز است.
به اعتقاد من باید چرایی زندگی طلبگی برای همسران حوزویان بیشتر بیان شود؛ چون روانشناسان میگویند وقتی چرایی هر زندگی روشن شود، با هر چگونگی میشود سازگار شد.
همچنین خانوادهها میتوانند در پیشیگری از آسیبهای که یک طلبه را تهدید میکند، مؤثر باشند؛ همچون تشویق و ترغیب آنها به ادامه دروس حوزوی و تبلیغ دین، نپرداختن به مسائلی که یک طلبه را از رسالت او دور میکند در هر حال همسران حوزویان هم میتوانند خود را به موفقیتهای همسران خود نزدیک کنند و هم میتوانند همسران خود را در رسیدن به اهداف روحانیت و علمای اسلام یاری دهند.
رسا ـ نقش خانواده در موفقیت یک همسر چیست؟
موفقیت مردان نیز بستگی به خانواده سالم دارد، همراهی زن یکی از عوامل موفقیت همسرش است، اگر پیامبر(ص) توانست بسیاری از توفیقات را کسب کند به سبب همراهیهای حضرت خدیجه(س) آن بانوی بزرگ اسلام بوده است.
علامه طباطبایی(ره) اگر علامه شد، به سبب این بود که خانواده ایشان درک درستی از شرائط این عالم بزرگ شیعی پیدا کردند؛ بنابر این علامه طباطبایی از خانواده بافضیلت و باکرامتی برخواست.
حضرت امام خمینی(ره) نیز تعبیر بسیار زیبا و تاریخی را در این باره بیان کردند که فرمودند: از دامن زن مرد به معراج میرود. از این رو زن هم مقام مادری دارد و هم مقام هعمسری و در سرنوشت و موفقیت هر فرزند و همسر تأثیرگذار است.
گرچه برخی از بخش ها و مراکز ناگزیر هستند از بانوان متخصص استفاده کنند؛ اما در هر صورت یک بانوی بافضیلت میتواند در کانون خانواده مؤثر باشد؛ تازه اگر یک خانم برای اثرگذاری بیشتر در خانواده خود تحصیلات تکمیلی را پشت سر بگذارد این کار بیشترین موفقیت را به همراه دارد؛ چون به ساختار و بنیان های تشکیل یک اجتماع میتواند کمک کند؛ اگر ما بتوانیم یک خانواده مقاوم و سالم تشکیل بدهیم در مقابل به یک اجتماع سالم و مستحکم نیز دست مییابیم.
در تشکیل یک جامعه سالم، پیشگیری، منطقیتر از درمان است؛ از اینرو آموزش مهارتهای تربیتی برای خانوادهها در پیشگیری آسیبهای اجتماعی کارآمدتر است.
کمک به ازدواج سالم، خود در تشکیل این کانون کوچک اجتماعی برای مشکلاتی که امروزه جامعه با ان دست به گریبان است،میتواند راهبردیتر باشد.
بسیاری از مشکلات و آسیبهای خانواده در کیلینیکهای مشاورهای به سبب این است که خانه از پایبست ویران است و این ساختمان کوچک اجتماعی در بستر نا آرام و ناسالمی پیریزی شده است.
رسا ـ از چه رو برنامههای آموزشی باید برای خانواده حوزویان طراحی شود؟
به حوزویان وقتی نگاه میکنیم باید در این عرصه بیشتر دقت کنیم؛ چون طلبه و حوزوی یک عنصر بسیار خاصی است؛ چون در عرصه تبلیغ و تحصیل هیچ وقت بازنشستگی ندارد؛ از این رو خانواده آنان برای آرامش و هدایت معنوی و علمی نیاز به آگاهی دارند.
رسا ـ آیا تا کنون در این عرصه فعالیتهای هم صورت گرفته است؟
زحماتی که در عرصه خانواده تا کنون در حوزه علمیه صورت گرفته بسیار ارزشمند بوده، حجت الاسلام گرمابدشتی، مدیر پیشین بخش معارف خانواده حوزویان، نیز در این عرصه مقدس و بزرگ، نهایت توان خود را به کار گرفته بودند.
رسا ـ اگر امکان دارد، درباره اهمیت برگزاری برنامهها و چگونگی اجرای آنها مطالبی را بیان کنید؟
یک همسر روحانی اگر اهل علم و تبلیغ نباشد، روند تبلیغی همسر خود را با اختلال روبهرو میکند که با آموزش مهارتهای تبلیغی و برپایی دورهها این آسیب به یک فرصت بسیار ارزنده تبدیل خواهد شد و همچنین یک همسر طلبه میتواند در کنار همسرش در تشکیل جامعه سالم مؤثرتر ظاهر شود.
هر فعالیت فرهنگی که به پایان میرسد باید کاستیهای آن از نظر شکلی و محتوایی شناسایی و برطرف شود.
ظرفیتهای گوناگون را باید شناسایی کرد، تنها آموزش تجوید قرآن و آموزش احکام همه کار را تشکیل نمیدهد؛ البته اینبرنامهها برای شروع کار فرهنگی بسیار ضروری و مفید است؛ بنابر این هم باید در استانداردسازی برنامههای صورت گرفته تلاش کرد و هم در تولید برنامههای جدیدتر اقدامات گسترده اما کارشناسانهای صورت داد.
کارگاههای آموزش خانواده، مهارتهای تربیتی، مشاوره قبل از ازدواج و انتخاب درست بخشی از برنامههای این مرکز را تشکیل میدهد همچنین با نگاه به منزلت و کرامت خانوادههای روحانی و حوزوی، طرح دیدار را راهاندازی می کنیم که این طرح سبب میشود دغدغهها و مشکلات طلاب شناسایی شود، همچنین با شناسایی استعدادها و قابلیتهای آنان میتوانیم در رشد و تکامل این عزیزان سهمی داشته باشیم.
برگزار کلاسهای علمی ـ کاربردی در قلمرو خانوادههای روحانی، مهارتهای همسرداری، مهارتهای فرزند پروری، کارگاههای ایجاد نشاط و شادمانی، کارگاههای خانواده کارآمد و بالنده از برنامههایی است که برای تحقق آن در حال پیگیری هستیم.
راهاندازی واحدهای مشاوره تخصصی خانواده به صورت علمی و اسلامی یک نیاز ضروری است.
رسا ـ از راهاندازی نشریه نام بردید؛ آیا کارهای تا کنون صورت گرفته است؟
این نشریه اکنون فرایند عملیاتی شدن را طی میکند، در نظر داریم برای اداره و تدوین این نشریه از ظرفیتهای خانوادهها بهرهمند شویم و اداره کامل این کار را به خودشان واگذار کنیم.
البته نشریهای با عنوان خانه خوبان از سوی مؤسسه امام خمینی(ره) منتشر میشود که در نظر داریم انتشار این نشریه را تا زمان ایجاد نشریهای مستقل، گسترش دهیم.
رسا ـ پژوهش یکی از مسائل مهم در عرصه توسعه است، آیا برنامه ای در عرصه خانواده در کنار فعالیتهای آموزشی در نظر دارید؟
ببینید بسیاری از فعالیتهای این مرکز به فعالیتهای میان بخشی مربوط است که با همکاری تنگاتنگ و همه جانبه مراکزی همچون اداره کل مشاوره، اداره کل فرهنگی، اداره کل اخلاق که با هماهنگی میتوان به اهداف ترسیمشده دست یافت.
البته برای موضوع پژوهش، درصددیم کتابخانه تخصصی خانواده را برای محققانی که در عرصه خانواده و تربیتی علاقهمند به فعالیت هستند، راهاندازی کنیم.
رسا ـ به نظرم تهیه محصولات فرهنگی ویژه خانواده حوزویان بیشتر میتواند تأثیرگذار باشد، چون این محصولات همچون نشریه میتواند به صورت مستقیم با خانوادههای حوزوی ارتباط برقرار کند.
بستههای فرهنگ و نرمافزاری میتواند روند آموزشی را استمرار بخشد، راه اندازی تورهای سیاحتی و زیارتی، برگزاری مسابقات ورزشی، ارائه سهمیههای آموزشی و خدماتی همچون عمره مفرده از برنامه های فرا آموزشی این مرکز است.
رسا - چرا نخبههایی را که در خانوادههای حوزویان در عرصههایی همچون پزشکی، فیزیک، ریاضی دارای موفقیتهایی هستند، معرفی نمیکنید؟
این کار هم باید صورت گیرد؛ البته یکی از اهداف طرح دیدار نیز شناسایی نخبگان خانواده حوزویان است.
رسا ـ چه موانعی بر سر راه اجرایی شدن این طرحها قرار دارد؟
ببینید یکی از مشکلاتی که حتی مراکز آموزشی و خوابگاهی حوزه با آن دست و پنجه نرم میکند نبود سختافزار است به این معنا که هنوز در ایجاد یک فضای آموزشی و پژوهشی با در نظر گرفتن استانداردهای آن با مشکل روبه رو هستیم؛ چون معتقدم محیطهای آموزشی باید شرائط خاص خود را داشته باشد، همچون دارا بوردن زیبایی و نشاط به گونهای که یک فرد پژمرده هنگامی که وارد این فضا میشود احساس حیات کند؛ این مشکل در اجرایی شدن طرحهای این مرکز نیز وجود دارد که متأسفانه تا کنون به این مقوله توجه نشده است.
رسا ـ سخن پایانی شما؟
اکنون که در ابتدای فعالیتهای این اداره کل قرار داریم از همه پژوهشگران عرصه خانواده، طلاب و روحانیان میخواهیم این اداره کل را با طرحها و پیشنهادات خود یاری دهند.
رسا ـ با تشکر از اینکه وقت گرانقدر خود را در اختیار خبرگزاری رسا قرار دادید. /گ402
ارسال نظرات