آیت الله شیخ عبدالکریم حایری؛ موسس کانون فیض و فقه جعفری

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا، آیت الله حاج سید عبدالکریم حائری فرزند مرحوم محمدجعفر مهرجردی در سال1276 هجری قمری در روستای مهرجرد یزد چشم به جهان گشود. مولودی که تاسیس حوزه ای عظیم و پرخیر و برکت، گوشه ای از برکات وجودی اش بود. شیخ عبدالکریم مقدمات و سطح را نزد علمای آن روز یزد فرا گرفت و برای کسب فیض بیشتر رهسپار عتبات عالیات گشته، خوشه چین درس بزرگانی چون آیت الله سید محمد فشارکی اصفهانی، میرزای شیرازی، شیخ فضل الله نوری و میرزا ابراهیم محلاتی شد.

با مهاجرت مرحوم آیت الله فشارکی از سامرا به نجف وی نیز مجاورت بارگاه مطهر امیرالمومنین (ع) را اختیار نموده در کنار فیوضات علوی از محضر مرحوم فشارکی کمال بهره را برد. پس از فوت آیت الله فشارکی، مدتی در درس مرحوم آخوند خراسانی حاضر و از محضر ایشان مستفیض گشت.

پس از چندی عازم کربلا شد و در آنجا درس و بحث برقرار کرد و به تربیت طلاب علوم دینیه پرداخت.در سال1332 ه . ق با توجه به اوضاع نابسامان آن روز عراق و به دعوت برخی بزرگان به اراک رفت، حوزه ای را بنیان نهاده، مدت هشت سال به تعلیم و تربیت طلاب مشغول بود. در همان ایام به قصد زیارت حضرت فاطمه معصومه (س) راهی قم شد. در همین سفر بزرگانی چون آیت الله بافقی، ایشان را به ماندن در قم و تاسیس حوزه علمیه ای در آن دیار تشویق نمودند.

لیکن با توجه به حساسیت کار و دشواری های خاص آن پس از ساعت ها جلسه با بزرگان و علما، جناب شیخ در مقابل اصرار بی حد علما، کار را به استخاره محول کرده و بیان می دارند: استخاره خواهم کرد آیا صلاح است در قم مانده، به فضلا و محصلین حوزه اراک که انتظار بازگشت مرا دارند بنویسم به قم بیایند یا نه؟ سرانجام شیخ بعد از نماز صبح روز بعد استخاره کرد که این آیه شریفه در جواب آمد: ... واتونی باهلکم اجمعین (سوره یوسف آیه93) لذا شیخ عبدالکریم مصمم شده و شاگردان خود را از اراک به قم فراخواند.

عاقبت در سال1340 ه . ق حوزه علمیه قم رسما توسط شیخ عبدالکریم حائری تاسیس می شود اما روزگار رضا خانی و مخالفت حکومت با روحانیت، حوزه را با مشکلات عظیمی روبرو می کند و کار به جایی می رسد که طلاب مجبور می شوند برای درس و بحث، صبح زود از شهر خارج و در باغات اطراف شهر به مباحثات علمی خود بپردازند و فقط شب ها برای استراحت به حوزه بازگردند. لیکن شیخ عبدالکریم با توکل به خدا و استعانت از اهل بیت علیهم السلام حوزه را حفظ و روز به روز پربارتر کردند.

دستگاه جبار رضا خانی از هیچ حربه ای برای مقابله با حوزه و مکتب جعفری فروگذار نکرد، طرح متحدالشکل کردن البسه هدفی جز مبارزه با روحانیت نداشت لذا مامورین رژیم طاغوت هر از چند گاهی به بهانه قانون متحدالشکل بودن البسه به حوزه حمله و عمامه از سر معممین برداشته بدترین اهانت ها را به حریم حوزه و روحانیت روا می داشتند اما طلاب با خون دل های فراوان حوزه را پابرجا نگه داشته و نگذاشتند شعله های علوم اهل بیت علیهم السلام رو به خاموشی رود.

گستاخی رضا خان تنها به اینجا ختم نشد و طرح استعماری کشف حجاب را که نشان از ضدیت درونی رضا خان با اسلام داشت مطرح و اجرا کردند.

شیخ عبدالکریم دیگر سکوت را جایز ندانسته طی پیامی شدیدالحن اعتراض خود را نسبت به این طرح ضد دینی اعلام می دارند. متن تلگراف آیت الله حائری خطاب به رضاخان بدین شرح است: بنده با اینکه تاکنون در هیچ کاری دخالت نداشته ام اکنون می شنوم اقدام به کارهایی می شود که مخالف صریح با طریقه جعفریه و قانون اسلام دارد که دیگر خودداری و تحمل برایم مشکل است. الاحقر عبدالکریم حائری.

معروف است که پس از ماجرای کشف حجاب و کشتار مسجد گوهرشاد که لکه ننگ دیگری در کارنامه رضا خان است، شیخ عبدالکریم هیچ گاه حال و روز خوشی نداشت و این اندوه را تا پایان عمر در دل داشتند.
یکی از یادگارهای مهم شیخ در ایران بنا نهادن عزاداری و سوگواری ایام فاطمیه در ماه جمادی الثانی است که تا قبل از آن در ایران مرسوم نبود و ایشان این سنت حسنه را احیا کرد.

از دیگر خدمات ارزشمند جناب شیخ تاسیس بیمارستان فاطمی، ساختمان قبرستان نو، تعمیر مدارس علمیه دارالشفا و فیضیه، تاسیس کتابخانه فیضیه و مهمتر از همه تربیت ده ها شاگرد برجسته در عالم علم و تقوا که بارزترین آنها حضرت امام خمینی (ره) است که همواره از شیخ عبدالکریم با عظمت و احترام و با عنوان شیخ ما یا استاد ما یاد می کردند.

 

 همچنین تالیفات متعدد علمی ارزنده ای از ایشان به جای مانده از جمله: تقریرات درس مرحوم آیت الله فشارکی، در رالفوائد در علم اصول فقه، کتاب الرضاع، کتاب الصلاه، کتاب المواریث و کتاب النکاح.اما در بعد ساده زیستی و دوری ایشان از مال اندوزی همین بس که با اینکه وجوه فراوانی از اقصی نقاط ممالک اسلامی به دستشان می رسید لیکن پس از فوتشان تمام دارایی های شیخ به1500 تومان هم نمی رسید و بیش از آن مدیون طلبکاران بود که صاحبان دیون پس از آگاهی از وضعیت مالی شیخ بعد از رحلتشان تمام دیون خود را به وی بخشیدند.

حضرت امام خمینی (ره) در پاسخ به یاوه گویی های شاه با اشاره به وضعیت زندگانی شیخ عبدالکریم می فرمایند: ... مایی که وقتی مرحوم شیخ عبدالکریم حائری مان از دنیا می رود آقازاده هاشان همان شب شام ندارند، مفتخوریم یا آنان که بانک های خارجی را پر کرده اند و باز دست از سر ملت بر نمی دارند.

حضرت امام (ره) همچنین در خصوص زندگی زاهدانه استاد معظم خود می فرمودند: جناب استاد معظم و فقیه مکرم حاج شیخ عبدالکریم حائری که از سال1340 ه . ق تا1355 ه . ق ریاست تامه و مرجعیت کامله شیعه را داشت همه دیدیم که چه سیره ای داشت. با نوکر و خادم خود همسفره و هم غذا بود و روی زمین می نشست.

سرانجام آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری پس از سال ها فعالیت علمی و فرهنگی و تحمل سختی های بسیار در راه اعتلای مذهب جعفری و برجا نهادن باقیات صالحات فراوان در شب هفدهم ذی القعده1355 ه . ق در قم به لقاءالله پیوست.

مردم قم پیکر پاک آن بزرگوار علم و تقوا و ادب را با شکوه تشییع و در جوار حضرت فاطمه معصومه (س) به خاک سپردند.

رحمت و غفران واسعه الهی بر روان پاکش باد./د103