گزارشی از نخستین همایش خادمان قرآن حوزه علمیه خراسان

 

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در مشهد، به مناسبت برگزاری نخستین همایش خادمان قرآن حوزه علمیه خراسان، مروری داریم بر گوشه ای از سخنان پر بار رهبر معظم انقلاب در این زمینه که در دیدار با طلاب و مدرسان حوزه علمیه قم ایراد شده است:

«در نظام آموزشی طلبگی گذشته ما عیب بزرگی که وجود داشت، غیبت قرآن بود و طلبه تا وقتی که مجتهد می شد هیچ کاری با قران نداشت، نه اینکه قرآن نمی خواندند، قرآن می خواندند، گاهی که کسی که مایل بود تفسیر هم مطالع می کرد اما نظام درسی ما این را به ما تحمیل نمی کرد؛ می شد که یک نفر مجتهد بشود و در حال درس خواندن حتی اگر بیست سال هم طول می کشید، حتی یک بار هم به قرآن نگاه نکند، طبق نظام درسی حوزه ما، مجتهد شدن اصلا متوقف به فهم قرآن و مراجعه به آیات آن نبود، فقط چند آیه قرآن در مسائل اصول و فقه بود که به آن استدلال می شد در درس ها، آموزش قران را حتما از متن قرآن و قرائت آن شروع کنید، این غلط است که بعشی خیال کنند متن قران درس خواندن ندارد، نخیر درس خواندن دارد، اگر متن قران را یاد نگیرید، حتما معنی آن را یاد نخواهید گرفت، تجوید قران مقدمه فهمیدن قرآن است و تلاوت خوب قرآن یکی از شرایط لازم برای انس با قرآن است. قرآن را مرتب بخوانید، روزی نباشد که شما تلاوت قرآن نکنید، ما به قران نیاز داریم، هیچ کاری را برای خواندن قرآن مقدم نکنید به این معنا که اگر بناست مثلا روزی یک حزب قرآن بخوانید، آن را با تدمل و تدبر بخوانید و اگر ده دقیقه طول بکشد نگویید کار یا درس یا مطالع دارم، هیچ کاری از این واجب تر نیست، من از برادران طلاب خواهش می کنم که این نکته را فراموش نکنند؛ هر روز قرآن را با تدبر بخوانید و هرگز آن را رها نکنید، قران در جیبتان باشد، طلبه باید با قرآن انس بگیرد، اگر قران نباشد هیچ چیز نیست، واقعا شفاست اگر من پیدا نمی کنم باید بگردم پیدا کنم، ما خیلی در داریم، دردهای فدی، اجتماعیف اخلاقی و اقتصادی؛ شما بادی تلاش را بکنید، حوزه علمیه باید کمک کند....»

امروز پس از گذشت سی سال از انقلاب اسلامی و نیز تأکیدات مکرر رهبری بر لزوم توجه بیش از پیش به قرآن و تفسیر در حوزه های علمیه، شاهد تشکیل ستاد تفسیر حوزه علمیهخراسان و به دنبال آن، برگزاری نخستین گردهمایی خادمان قرآن حوزه بودیم؛ باشد که با گسترش و تعمیق فعالیت های این ستاد در سطح کشور از مصادیق آیه «یارب ان قومی اتخذوا هذا القرآن هزوا...» قرار نگیریم؛

* قرآن کریم باید محور تمام فعالیت های حوزه علمیه باشد

آیت الله سیداحمد علم الهدی، امام جمعه مشهد در نخستین گردهمایی خادمان قرآن حوزه علمیه خراسان با اشاره به آیه دوم سوره بقره اظهار داشت: بر اساس نظریه برخی مفسران، خداوند نفی «ریب» را به خاصیت قرآن یعنی هدایت بخشی آن مرتبط می کند و برخی دیگر معتقدند «لاریب فیه» یک تبیین وصفی نسبت به قرآن بوده و تنها بر مقام تبیین ماهیت کتاب دلالت دارد.

وی افزود: اگر نظر گروه اول را برای «لاریب فیه» قائل شویم، مفهومش این است که غیر از قرآن از نظر هدایت بخشی دارای «ریب» است لذا به جز قرآن به سراغ هر مبدأ و منبعی که برویم نمی تواند هدایت بخشی کامل و جامعی داشته باشد.

آیت الله علم الهدی با بیان اینکه تنها جاده هموار هدایت، جاده ایست که با قرآن راهنمایی شود گفت: اگر قرآن در تمام حوزه های معرفتی ما نفوذ داشته باشد، راهی به معرفت داریم در غیر این صورت اگر به انواع و انحاء ابزارهای علمی هم مجهز باشیم، راهی به سوی هدایت نخواهیم داشت.
رییس ستاد تفسیر حوزه علمیه خراسان ادامه داد: با در نظر گرفتن این خصوصیت، در حوزه علمیه که پایگاه نشر معارف دین و بزرگ ترین بنیان مرصوص هدایت و سازندگی انسان ها در مسیر ارشادی انبیاء الهی است اگر قرآن محور نباشد، برحسب مفهوم این آیه، مسیر همواری در کار خود نخواهیم داشت.
امام جمعه مشهد ابراز داشت: شاید تا به امروز برای محور قرار دادن قرآن در جریان آموزش و پرورش حوزه علمیه اقدامات متنوعی صورت گرفته که یکی از آن ها تأسیس ستاد تفسیر است که اخیرا با همت و ابتکار حجت الاسلام قرائتی در مشهد صورت گرفت.

آیت الله علم الهدی تصریح کرد: علیرغم عمر کوتاه این ستاد، تاکنون برکات قابل توجهی در برنامه ریزی تفسیر حوزه علمیه داشته و برنامه جامع و کاملی را تهیه کرده است به گونه ای که طلبه از لحظه ای که وارد حوره می شو در همه لحظات مأنوس و مرتبط با قرآن باشد و قبل از درس خارج حتما یک دوره کامل تفسیر قرآن در روش های متنوع به علاوه بخشی از علوم قرآنی را آموخته باشد و حتی در یک مقطع پنج ساله خارج هم انس او با قرآن حفظ شده و در تفاسیر موضوعی، برنامه آموزشی تفسیر را ادامه دهند.

وی تأکید کرد: البته هدف از تشکیل ستاد تفسیر، تنها مسأله ترویج معارف قرآن و تولیت و برنامه ریزی تفسیر در حوزه نیست بلکه هدف اصلی این است که نقطه حرکتی را در توسعه و تروجی تفسیر قرآن از پایگاه حوزه علمیه شروع کند و همه فعالیت های قرآنی و تفسیری و علوم و معارفی که در سطح استان و مشهد کم نیست را در قالب این ستاد منسجم کرده و با ایجاد یک پایگاه عظیم ترویج و توسعه معارف قرآن، در کل کشور اثر گذار باشیم.


* طرح گردهمایی خادمان قرآن حوزه در دو بخش اجلاسیه کمیسیون ها و اجلاسیه خادمان قرآن اجرا شد

در ادامه این برنامه، حجت الاسلام حسن عزیزی، دبیر ستاد تفسیر حوزه علمیه خراسان، ضمن ارائه گزارشی از روند برگزاری این همایش، اظهار داشت: این همایش از سال گذشته در دو بخش اجلاس کمیسیون های همایش و اجلاس اصلی برنامه ریزی شده است که اجلاس کمیسیون های آن خردادماه سال جاری با حضور 60 تن از علما و فعالان حوزه قرآنی مشهد برگزار شد.

وی افزود: معرفی برنامه مصوب رشته علوم و معارف قرآن سطح سه خواهران، گزارش دروس تفسیر تخصصی قرآن در مقطع خارج بررسی اهداف و برنامه تفسیر و علوم قرآنی مقطع عمومی حوزه علمیه مشهد و راه های توسعه و ایجاد همگرایی مراکز قرآنی مشهد در کمیسیون آموزشی همایش مورد بررسی قرار گرفت.

دبیر ستاد تفسیر حوزه علمیه خراسان گفت: تدوین بخش انتخاب پژوهش های برتر قرآنی در جشنواره جامع قرآنی حوزه نیز در کمیسیون پژوهشی و بررسی بخش مسابقات جشنواره در کمیسیون فرهنگی ـ ترویجی انجام شد.

حجت الاسلام عزیزی ابراز داشت: کمیسیون آموزشی، پس از اجلاسیه کمیسیون ها، جلسات مکرری برای بررسی و تصویب طرح مقطع عمومی برگزار کرد که در نتیجه آن این طرح به تصویب رسید و به زودی در مدارس علمیه اجرا خواهد شد.

وی، معرفی فعالیت ها و توانمندی های قرآنی حوزویان و تقویت اهتمام عمومی حوزه به تفسیر و معارف قرآن، آشنایی فعالان قرآنی با ستاد و فعالیت های یکدیگر، بهره گیری از تجارب و توان کارشناسی فعالان قرآنی حوزه در مسیر بررسی و تأمین نیازهای قرآنی حوزه و تقویت همگرایی و انسجام فعالیت های قرآنی حوزویان را از اهداف برگزاری این طرح ذکر کرد.


* تلاوت و ترجمه به تنهایی کافی نیست؛ قرآن باید اقامه شود/ طلبه ها را قرآنی بار بیاورید

حجت الاسلام محسن قرائتی، رییس ستاد اقامه نماز کشور نیز در این همایش گفت: کلمه «اقامه» در چند مواردی چون نماز، وزن، دین، تورات، انجیل و قرآن(ماانزل)در قرآن به کار رفته است که متوجه می شویم تنها تلاوت و حفظ و ترتیل و تواشیح قرآن کافی نیست بلکه که قرآن باید اقامه شود.

وی با اشاره به آیه « یا اهل الکتاب لستم علی شیء حتی تقیموا....» اظهار داشت: اگر قران را اقامه نکنیم، بدترین توبیخات الهی نثار ما می شود، در قرآن برای نا اهلان چهار توبیخ است و یک توبیخ که بدتر از همه است، برای کسانی است که قرآن را به پا ندارند خداوند به این گروه، نسبت پوکی می دهد یعنی حتی به اندازه سنگ هم کارآیی ندارند.نه سنگ است.

این خطیب برجسته با تدکید براینکه هویت ما هم به خاطر اقامه قرآن است، بیان داشت: اینکه می گوییم تا کسی یک دور فقه و اصول نخواند قرآن را نمی فهمد، یعنی نه سلمان قرآن را فهمید و نه ابوذر چون هیچ کفایه نخوانده بودند در حالی که این درست نیست و هر کس متناسب با فهم خود بهره ای از قرآن دارد.

حجت الاسلام قرائتی با بیان اینکه دشمن دوست دارد ما از اصول غافل باشیم گفت:برخی از پژوهش ها سرگرمی است و خاصیت و نفعی ندارد به عنوان مثال همان زمان که آیت الله سعیدی و غفاری را شهید کردند، در قم درس خارجی بود به نام نماز در قطبین یا اذان و اقامه که همه میدانیم مستحب است و با این بحث ها نه حرام می شود نه واجب.

وی ادامه داد: یکی از عوامل مهجوریت قرآن این است که آن را علم نمی دانیم، فکر می کنیم پیچیده گویی علم است در حالی که علمی صحبت کردن، لازمه اش تکلف نیست، زبان قرآن نیز زبان ساده است که می فرماید ولقد یسرنا القرآن للذکر.

رییس ستاد اقامه نماز کشور ابراز داشت: طلاب باید دروس حوزه را بخوانند اما در مورد برنامه های حوزه خودشان اجتهاد کنند زیرا تقلید در احکام است نه موضوعات؛ عمر ما از موضوعات است، در صرف عمر نباید تقلید کرد.

وی با تأکید براینکه متن قرآن درس خواندن دارد، خاطرنشان کرد: در هر حرف قرآن، علمی نهفته است، آمار و مهندسی و نحوه بیان، کاربرد افعال، حروف قرآن راز دارد، باسوادترین اساتید دانشگاه برای ساده ترین کلمات قرآن باید نهضت سوادآموزی بروند، طبق نظر علامه طباطبایی، تفسیر قران باید دو سال به دو سال عوض شود، باید طعم مفاهیم قرآن را چشید و به مردم چشاند.

حجت الاسلام قرائتی با انتقاد از جو حاکم در جامعه که هر کس تفسیر قرآن می گوید به تفسیر به رأی متهم می شود، ابراز داشت: ما آیات اجتماعی قرآن را سواد نمی دانیم وگرنه رویش تأمل می کردیم و کتاب ها می نوشتیم همانطور که از «اوفوا بالعقود» مکاسب را نوشتیم.

وی یادآور شد: همه حرف هامان را باید از قرآن بزنیم، تفسیر یک دقیقه ای بگوییم و اصل مطلب را سریع بیان کنیم تا مخاطب سرگردان و خسته نشود.

رییس ستاد اقامه نماز کشور خطاب به علما تأکید کرد: اقوال و احتمالات تفسیری را خودتان بخوانید اما به مردم یک تفسیر روان ارائه دهید نه تفسیر موضوعی یا ترتیبی.

وی با انتقاد از تعطیلات بیش از حد حوزه های علمیه گفت: 27 جلد تفسیر نمونه آیت الله مکارم شیرازی در تعطیلات جمع اوری و نگارش شده است؛ لذا طلاب باید از تعطیلات خود جهت پزوهش استفاده کنند.

حجت الاسلام قرائتی با اشاره به تدریس مکرر دروس مختلف اعم از کفایة، اصول و فقه از سوی اساتید، گفت: طلبه ها را قرآنی بار بیاورید متاسفانه برخی حاضر نیستند حتی یک دور هم تفسیر قرآن یا نهج البلاغه بگویند، تدبر در قرآن دو توبیخ دارد و تفقه یک توبیخ، برای تفقه با یک بار توبیخ حوزه علمیه راه افتاد اما برای تدبر که عدم عمل به آن دو توبیخ دارد، هیچ کار شاخصی انجام نشده است.

وی در پایان با اشاره به جدایی ناپذیری قرآن و اهل بیت(ع) طبق حدیث ثقلین تأکید کرد: باید به تعداد هیئات عزاداری، جلسه تفسیر هم در هر محل باشد.


* مرجعیت قرآن را بپذیریم

حجت الاسلام محمدعلی مهدوی راد، قرآن پژوه و مدرس قرآن در حوزه و دانشگاه، 21 آبان ماه در نخستین گردهمایی خادمان قرآن حوزه علمیه خراسان به تبیین میراث قرآنی این حوزه پرداخت و گفت: خراسان با اصل اسلام و معارف اهل بیت(ع) با آغوش باز برخورد کرد به گونه ای اولین شارحان نهج البلاغه خراسانی هستند.

وی در ادامه با تدکید بر اینکه هر فرد می تواند متناسب با درک خود از معارف قرآن بهره مند شود، اظهار داشت: اگر کسی کتاب ترجمه فارسی روان را بر دارد و دل پاکی(بدون غرض) داشته باشد با توجه به آن می تواند قرآنی زندگی کند.

حجت الاسلام مهدوی راد خطاب به حاضران تصریح کرد: باید زاویه نگاهمان را عوض کنیم و این مسؤولیت شما علما است که به مردم بگویید زاویه نگاهشان را تغییر دهند؛ باید مرجعیت قرآن را بپذیریم، اگر در قرآن فرموده «یا اهل الکتاب»، شما یا «اهل القرآن» بخوانید و خودتان را مخاطب قرار دهید.
این قرآن پژوه حوزوی، با تأکید بر ضرورت اقامه قرآن، ابراز داشت: به تعبیر رهبر معظم انقلاب، اقامه یعنی عینیت بخشیدن به مفاهیم در صفحه ذهن و صحنه زندگی.

وی افزود: اسلام هم با نگاه تمدنی و هم با نگاه ارزشی برای ما افتخار است، اگر در جامعه اسلامی به معارف اهل بیت(ع) فقط با نگاه تمدنی نگاه کنیم، در تمام علومی که در جهان اسلام هست ائمه نقش آفرینی کرده اند.

این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه در پس پراکندگی آیات قرآن، یک انسجام خاص یا وحدت موضوعی هست، اظهار داشت: من به شما که با نگاه علمی و تمدنی می خواهید به مباحث علوم قرآنی و تفسیر نگاه کنید توصیه می کنم از دو مجموعه بسیار مهم «نصوص فی علوم القرآن» و «مجموعه فقه اللغة»در مباحث علمی، دانشگاهی و تدریستان غافل نشوید.

در پایان این گردهمایی نیز از حجج اسلام صرافیان، محمدحسین الهی زاده، سیدعلی موسوی دارابی به عنوان فعالان و مبتکران عرصه آموزش معارف قرآنی و تفسیر تقدیر شد.

گفتنی است در حاشیه این همایش، نمایشگاهی از پژوهش های قرآنی حوزویان حوزه علمیه خراسان که اغلب در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم تهران گرفته شده است، برپاشد.

گفتنی است، نخستین گردهمایی خادمان قرآن حوزه علمیه خراسان با حضور آیت الله سیدان، آیت الله علم الهدی امام جمعه مشهد، جج اسلام قرائتی و مهدوی راد و جمعی از علما، طلاب و فعالان عرصه علوم قرآنی و تفسیر شب گذشته 21 آبان در تالار اجتماعات بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد./ز502