گزارشی از دوازدهمین جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، معاونت پژوهش جامعة المصطفی العالمیه، جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی را در دو بخش عمومی و بخش ویژه با دعوت از اندیشمندانی چون «یحیی بنو» از فرانسه، «شریف محمد علی حیدرا» از سنگال، «محمد کاظم یاسین» از لبنان، «حبیب کان» ازساحل عاج، «مصطفی حسین ابورمّان» از اردن و «حسین محمد الیاس» از بنگلادش، پنجشنبه، 19 آذرماه در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی‌‌(ره) برگزار کرد.

جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی با گذر از سیزدهمین سال و برگزاری دوازدهمین دوره با کوله باری از تجربه، شاهد فرازها و فرودهایی بوده که با توجه به شرایط خاص و ویژه به وجود آمده، برنامه جدیدی را در طراحی و روش اجرای خود می طلبید، از این رو نوع برگزاری مراسم این دوره با دوره های قبلی تفاوت هایی را داشت.

برگزاری جشنواره شیخ طوسی در دو بخش عمومی و ویژه
این جشنواره که این دوره نیز مانند دوره قبلی در دو بخش عمومی و ویژه برگزار می شد، معیارها و ملاحظاتی را برای آثار ارائه شده از سوی طلاب و پژوهشگران جامعة المصطفی و مراکز علمی دیگر در نظر گرفته بود.

در بخش عمومی جشنواره، کتاب های چاپ شده و آماده چاپ، مقالات چاپ شده، پایان نامه های دفاع شده و نرم افزارهای علوم اسلامی در عرصه های علوم قرآن و حدیث، تاریخ و سیره، کلام و دین پژوهی، اخلاق، تربیت و روان شناسی، فقه، اصول و حقوق، حکمت، منطق و عرفان، علوم سیاسی و علوم اجتماعی و ادبیات و علوم ادبی مورد بررسی قرارگرفتند که ملاحظاتی در مورد این آثار اعمال شده بود، از جمله: کتاب‌های چاپ شده و آماده چاپ در عرصه های فوق در سه زمینه تألیف، ترجمه، تصحیح و تحقیق متون و پایان نامه های دفاع شده و مقالات چاپ شده بررسی و انتخاب شدند؛ لزوم چاپ یا آماده چاپ شدن آثار در سالجاری و ضمیمه شدن متن اصلی در کتاب های ترجمه شده نیز الزامی بود.

تحدید دقیق موضوع و تبیین هدف، سؤالات و فرضیه‌ها؛ تناسب روش به کار گرفته شده با موضوع؛ میزان تأثیرموضوع برگزیده در تأمین نیازهای فکری و عملیهمگانی یا جوامع علمی؛ سطح علمی و اتقان اثر؛ پاسخگویی متقن به شبهات مطرح شده؛ خلاقیت و نوآوری در اصل موضوع و در روش تحقیق و زاویه نگرش به موضوع، نقل صحیح آراء دیگران و تحلیل صحیح آراء و نقد آنها؛ انسجام ساختاری و منطقی میان مباحث سرفصل ها و عناوین؛ تناسب حجم کتاب با موضوع؛ نظریه پردازی و ارائه راه حل جدید از جمله معیارهای ارزیابی کتاب های تألیفی علمی ـ پژوهشی در این جشنواره بود.

در این زمینه معیارهای ارزیابی کتاب های تألیفی علمی ـ ترویجی، کتاب‌های شرح و توضیح، کتاب‌های تقریر، کتاب‌های تصحیح و تحقیق، کتاب‌های ترجمه شده، مقالات ترجمه شده، مقالات چاپ شده، پایان نامه‌ها و نرم افزارهای علوم اسلامی نیز لحاظ شده بود که از ذکر آن خودداری می شود.

فراخوان جشنواره
پس از تعیین موضوع ویژه جشنواره با عنوان «عاشورا پژوهی در عرصه بین الملل»، اطلاعیه فراخوان به 9 زبان فارسی، عربی، انگلیسی، اسپانیولی، فرانسوی، ترکی، استانبولی، ترکی آذری، بنگلا و اردو تهیه و اطلاع رسانی شد و فراخوان جشنواره نیز به دو زبان فارسی و عربی به صورت بروشور به تمام مدارس و نمایندگی های داخل و به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی به تمام نمایندگی های خارج از کشور جامعة المصطفی ارسال شد. ارتباط مستقیم با مدارس تحت پوشش و اشراف جهت جذب و ارسال آثار طلاب به جشنواره، نامه نگاری به مؤسسات علمی، فرهنگی و انتشاراتی از جمله مؤسسه ام القری للتحقیق و النشر، الکوثر للمعارف، سبطین، الزهرا الاسلامیه، الاسلامیه للبحوه و المعلومات، امام المنتظر‌‌(عج)، امام باقر‌‌(ع)، مجمع جهانی اهل بیت‌‌(ع)، طیبه لأحیاء التراث و زهرا آکادمیک و همچنین قراردادن فراخوان روی سایت جامعة المصطفی العالمیه به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و اسپانیولی از جمله فعالیت هایی بود که در راستای فراخوان جشنواره دوازدهم صورت گرفت.

جمع آوری آثار و طبقه بندی آنها و آماده سازی برای ارزیابی
در این زمینه فرمی تهیه شد که در آن اطلاعاتی از خود محقق و اثر وی به ثبت می رسید، پس از ثبت آثار در این فرم های مخصوص نوبت طبقه بندی آثار شد که در این زمینه آثار با توجه به عرصه تألیف، تصحیح و تحقیق، ترجمه، مقالات چاپ شده، پایان نامه ها، نرم افزار و مقالات موضوع ویژه طبقه بندی شد. پس از تهیه فرم ارزیابی و شناسایی اساتید ارزیاب، آثار همراه فرم های ارزیابی برای اساتید ارسال شد؛ بعد از انجام ارزیابی، آثار ارزیابی شده، جمع آوری و امتیازهای آنها در فرم های مخصوص که تهیه شده بود، ثبت گردید و هر اثری که حد نصاب امتیاز را نیاورده بود جدا می شد و آثار که حد نصاب امتیاز را کسب کرده بود به ارزیابی دوم ارسال می شد. پس از ارزیابی دوم، میانگین امتیاز دو ارزیابی به عنوان امتیاز آن اثر محسوب و ثبت شده و در نهایت هر اثری که میانگین امتیازهای آن بالاتر از هفتاد بود جهت بررسی و تصمیم گیری نهایی برایکسب رتبه و برگزیده به کمیته علمی معرفی می شد.

تعداد کل آثار، زبان‌ها و ملیت های شرکت کننده دربخش عمومی جشنواره
در بخش عمومی جشنواره مجموعاً سیصد و بیست و هشت اثر اعم از نود و شش کتاب تألیفی، شصت و پنج کتاب ترجمه، هجده کتاب تصحیح و تحقیق، هفتاد و هشت مقاله چاپ شده و از دویست و هفتاد پایان نامه دفاع شده در سال 87، شصت و نه عنوان به جشنواره راه یافت که نُه اثر در کتاب های تألیفی، چهار اثر در کتاب های تصحیح و تحقیق، ده اثر در کتاب های ترجمه، بیست و سه اثر در پایان نامه و ده اثر در مقالات چاپ شده صاحب رتبه شدند. همچنین چهارده اثر درکتاب های تألیفی، چهار اثر در کتاب های تصحیح و تحقیق، چهار اثر در کتاب های ترجمه، نُه اثر در پایان نامه، شش اثر در مقالات چاپ شده و یک اثر نیز در نرم افزار برگزیده شدند. زبان هایی که آثار بخش عمومی بدان زبان ها ارائه شد عبارتند از: بنگلا یک اثر، تاجیکی ده اثر، تائی چهارده اثر، چینی یک اثر، روسی یک اثر، عربی یکصد و پنج اثر، فارسی یکصد و چهل و دو اثر، مالایو دو اثر، آذری هشت اثر، اردو بیست و سه اثر، اسپانیولی پنج اثر، انگلیسی سه اثر و هوسا دو اثر و ملیت هایی که در بخش عمومی شرکت کردند نیز عبارتند از: آذربایجان، آرژانیتن، آلمان، آمریکا، استرالیا، افغانستان، ایران، بحرین، بنگلادش، پاکستان، تاجیکستان، تایلند، عراق، عربستان، کامرون، کنگو، لبنان، مکزیک، نیجریه و هندوستان.

تعداد کل آثار، تعداد برترها و ملیت های شرکت کننده در بخش ویژه جشنواره
یکصد و دوازده اثر از داخل و خارج بخش ویژه دوازدهمین جشنواره شیخ طوسی که با موضوع «عاشورا پژوهی در عرصه بین الملل» برگزار شد، راه یافت. بخش ویژه جشنواره در دو سطح یک، دو، سه و چهار برگزار شد که در سطح یک و دو (دیپلم و کارشناسی) هفت مقاله دارای رتبه و شش مقاله نیز برگزیده شدند. همچنین در سطح سه و چهار (کارشناسی ارشد و دکترا) چهار مقاله دارای رتبه و چهار مقاله نیز برگزیده شدند. در بخش ویژه جشنواره، هشتاد و سه نفر از افغانستان، شش نفر از پاکستان، ده نفر از عراق، یک نفر از اتیوپی، یک نفر از الجزایر، یک نفر از اندونزی، یک نفر از بنگلادش، یک نفر از تانزانیا، پنج نفر از هندوستان و سه نفر از میانمار شرکت کردند.

جنسیت، زبان ها و سطح علمی شرکت کنندگان بخش ویژه
از شرکت کنندگان در بخش ویژه چهل و چهار نفر مرد و شصت و هشت نفر زن بودند. زبان هایی که مقالات به این زبان ها ارائه شد عبارتند از: نود و پنج مقاله به زبان فارسی، دوازده مقاله به زبان عربی، هفت مقاله به زبان اردو، یک مقاله به زبان انگلیسی، یک مقاله به زبان بنگلا و یک مقاله به زبان میانمار و سطوح علمی شرکت کنندگان بخش ویژه نیز عبارت بود از: چهل و پنج نفر سطح سه و چهار و شصت و هفت نفر سطح یک و دو.

گفتنی است، تقدیر از اساتید و کارمندان پژوهشگر، تقدیر از طلاب برتر همایش های کشوری و بین المللی، تقدیر از نشریات برتر، نویسندگان و همکاران برتر نشریات، تقدیر از انجمن های علمی ـ پژوهشی برتر، تقدیر از خادمان پژوهشی ستاد، مدارس و نمایندگی ها و تقدیر از دبیران سابق جشنواره از جمله برنامه های دیگری بود که برای اولین بار درجشنواره دوازدهم اجرا شد.

روز برگزاری جشنواره دوازدهم
دوازدهمین جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی قرار بود از ساعت 8 صبح در سالن قدس برگزار شد که مانند سال های قبل با تأثیر همراه بود و از ساعت 9 آغاز به کار کرد اما از نکات برجسته آن سخنرانی آیت الله محی الدین حائری شیرازی از اساتید حوزه علمیه قم بود که وی در سخنانی مبسوط به مباحث علوم انسانی، عاشورا و شرایط کنونی کشور اشاره کرد.

دین و علم مؤثر در شکل گیری علوم انسانی اسلامی
آیت الله حائری شیرازی در بخش اول سخنان خود با بیان این‌که هرکس بخواهد در بحثی وارد شود که پای انسان در میان است باید مبحث الفاظ را روشن کند به طرح سؤال «انسان کیست» پرداخت و به نقش اساسی آن در حوزه علوم انسانی اشاره کرد. وی شکل گیری علوم انسانی اسلامی را زمانی دانست که هم پای علم در میان باشد و هم پای دین و سپس علومی مانند فیزیک و شیمی را جدای از علوم انسانی دانست و ابراز داشت که علوم انسانی تنها مصرف و نحوه مصرف را مشخص می کند. این استاد حوزه علمیه قم به مبنای تحلیل انسان شناسی صحیح اشاره کرد و گفت: انسان شناسی در علوم انسانی در علوم انسانی به عنوان چیزی نیازمند به اثبات و علمی شدن مطرح نیست بلکه به عنوان اصول موضوعه در علوم انسانی مطرح است و اصول موضوعه نیز قبل از استدلال مطرح است. لذا علوم موضوعه انسان شناسی قراردادی است و علمی نیست. یعنی جدایی قلمرو دین از قلمرو علم در جای خود محفوظ است.

عاشورا تجلی انسانیت
وی در بخش دوم از سخنان خود با ارائه تحلیلی از عاشورا گفت: تا انسان دقیقاً تعریف نشود عاشورا تعریف نخواهد شد. عاشورا خود یکی از شارحان خوب انسان و تجلی انسانیت است. عاشورا با انسان شناسی به دست می آید و همین عاشورا به انسان شناسی کمک شایانی می‌کند. اگرچه به حسین بن علی‌‌(ع) در حادثه عاشورا ظلم کردند اما ضرر نزدند. همه چیز عاشورا به نفع حسین بن علی‌‌(ع) بود و ایشان در عاشورا یک ذره هم ضرر نکرد و در این معامله سودی برتر نصیب او شد. حسین بن علی‌‌(ع) قبل از ورود به عاشورا با جهل و خودخواهی خود به شدت مقابله کرد و نشانه این امر آوای او در دعای عرفه است. امام حسین‌‌(ع) در این دعا می درخشد، زیرا از تسخیر خود فارغ شد و بر خود سلطنت کرد و به میدان جهل بیرون آمد. این‌که امام حسین‌‌(ع) در عاشورا بر جهل بیرون قالب شد به خاطر ریاضت های فراوانی بود که در مقابله با جهل درون کرد و در این امر نیز پدرش حضرت علی‌‌(ع) به شدت به او کمک کرد. حسین‌‌(ع) محصول علی‌‌(ع) است.

انسان شناسی و ارتباط آن به فلسفه عاشورا
آیت الله حائری شیرازی جهل در عاشورا را اقوی از تمام عالم معرفی کرد و با بیان این‌که وجود داشتن غیر از نمود داشتن است، اظهار داشت: وقتی نمود جهل در عاشورا بی سابقه است پس نمود عقل هم بی سابقه می شود و علت این‌که حسین بن علی‌‌(ع) در روز عاشورا به این شدت می درخشد به خاطر همین عامل است. صفحه سفید و مرکب سفید قابل خواندن نیست و نوشته سیاه هم بر صفحه ای سیاه قابل مشاهده نیست، نوشته زمانی که منتهای سفیدی بر روی منتهای سیاهی قرار گیرد خوانا است و این عاشورا است.
اگر کسی می خواهد انسان را بشناسد در عاشورا دقت کند. علت خوانا بودن خط در عاشورا، شدت سیاهی جهل و در این میانه شدت درخشش عقل است. هرکس به عاشورا بها دهد به انسانیت خود بها داده است و هرکس به انسانیت خود بها دهد نجات پیدا می کند.

مبارزه رهبر معظم انقلاب با نفسانیت خود
استاد حوزه علمیه قم در بخش سوم از سخنان خود به دور دوم از انتخابات ریاست جمهوری با حضور حضرت آیت الله خامنه ای اشاره کرد و گفت: ایشان در دور دوم ریاست جمهوری نظرش به آقایی که در انتخابات رقیب او بود و نخست وزیر نیز شده بود، نبود، اما به سفارش حضرت امام خمینی‌‌(ره) عمل کرد و در حقیقت رهبر معظم انقلاب با نفسانیت خود مبارزه کرد. زیرا با این‌که بارها گفته بود که اگر پنجاه نفر را به مجلس معرفی کنم، پنجاه و یکمی اسم این مرد نخواهد بود و گفته بود که اگر اینطور نشود کاندید نمی شوم، چون امام را به عنوان نایب امام زمان‌‌(عج) و ولی فقیه می دانست، از فرمان او اطاعت کرد. ایشان حتی گفته بود «پس از ریاست جمهوری اگر امام به من بگوید مسؤول عقیدتی سیاسی ژاندرمری یکی از روستاهای سیستان و بلوچستان را به عهده بگیر من تردید نمی کنم». رهبر معظم انقلاب به درستی با جهل خود مقابله کرد و ذره ای نسبت به امام خمینی‌‌(ره) سوء ظن نداشت.

اطاعت عوام از رهبر معظم انقلاب
وی در پرده به حوادث پس از انتخابات اشاره کرد و گفت: مشهور قنات العوام و ذکاوت الخواص است، اما اکنون در زمانی هستیم که گرفتار قنات الخواصیم. کسانی که امروز از رهبر معظم انقلاب اطاعت می کنند از عوام هستند و خواص خود را بالاتر از عوام می پندارند و می گویند مگر ما مثل عوام هستیم. ملائکه عوام بودند و بر آدم سجده کردند اما ابلیس خواص بود و بر آدم سجده نکرد و گفت «مگر ما مثل فرشته ها هستیم که هرچه گفتند انجام دهیم». از عجایب دوران ما «ذکاوة العوام» و «عداوة الخواص» است. فرق ذکاوة و عداوة چیست؟ ذکاوة نتیجه زندگی است و عداوة نتیجه دلمردگی است.

ضرورت احساس مسؤولیت در دوران کنونی
آیت الله حائری احساس مسؤولیت را در دوران کنونی ضروری دانست و گفت: احساس مسؤولیت مانند دلوی و بندی است که به وسیله آن آبی را از چاه می کشیم. این بند باید بتواند وزن دلو را تحمل کند و آن را بالا بیاورد. کسانی که بند مسؤولیتشان سنگین است خواصند و خواص مسؤولیت بزرگ به عهده دارند. دلوهای صد تنی وقتی به بندهای نازک بسته می شود جز پاره شدن نتیجه ای ندارد. اگر کشش بند کمتر از سنگینی دلو بود، دل می میرد، زیرا حق مسؤولیتش را ادا نمی کند. هرکس مسؤولیتی گرفت و حق مسؤولیتش را ادا نکرد، دل در او می میرد و وقتی دل در او مُرد، فهم در او کم می شود و گرفتار قنات می شود. افرادی که امروز از رهبر معظم انقلاب اطاعت می کنند، احساس مسؤولیتشان محکم است، این افراد بند دلوشان پاره نشد، دلشان نمرد و اکنون با ذکاوت می گویند رهبر درست می گوید.

ضعف بینشی و ناتوانی کنشی در متولیان و نظریه پردازان عاشورا
در ابتدای این مراسم حجت الاسلام سید محمد علی موسوی حائز رتبه دوم در بخش کارشناسی ارشد و دکترای به ارائه مقاله خود با عنوان «آسیب های درونی عزاداری امام حسین‌‌(ع)» پرداخت و با بیان این‌که مداحان، سوگواران و متولیان با انگیزه عزاداری را نگه داشته و گسترش داده اند و یا نادان‌هایی با کندروی و تندروی آسیب‌هایی را بر عزاداری تحمیل کرده اند را به عنوان فرضیه پژوهش خود مطرح کرد و گفت: امروز در متولیان و نظریه پردازان بحث عاشورا می توان ضعف بینشی و ناتوانی کنشی را مشاهده کرد.

نمایش هویت اصلی شیعه و معارف ناب اهل بیت‌‌(ع) با منطقی راسخ در عرصه بین الملل
حجت الاسلام محمد علی جعفری، معاون پژوهش جامعة المصطفی از دیگر سخنرانان این مراسم بود که با ارائه گزارشی اجمالی از روند برگزاری جشنواره بحث آثار پژوهشی را مطرح کرده و آن را ثمره میوه نظام آموزشی و نشان دهنده اعتبار و استواری یک مرکز آموزشی معرفی کرد. وی گفت: به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی عرصه های متنوع و جدیدی بر روی پژوهشگران حوزه قرار گرفت که نیازمند نظریه پردازی است و بدون نظریه پردازی، بررسی و تحقیق با توجه به فعالیت ها و اندیشه های رقیب در سطح بین الملل دچار مشکلات فراوانی می شویم. اکنون زمینه لازم برای طلاب فراهم شود تا هویت اصلی شیعه و معارف ناب اهل بیت ‌(ع) را در عرصه بین الملل با منطق راسخ به نمایش بگذارند.

بیعت با امام حسین‌‌(ع) به برکت جمهوری اسلامی ایران
شریف محمد علی حیدرا، رییس شیعیان غرب آفریقا از دیگر سخنرانان جشنواره دوازدهم بود که در نوبت صبح برگزاری این جشنواره با زبان عربی به سخنرانی پرداخت که در این بین مترجمی سخنانش را ترجمه می کرد. این اندیشمند سنگالی ضمن ارائه گزارشی از فعالیت های عاشورایی در غرب آفریقا، از جمهوری اسلامی ایران به دلیل همراهی با کشور سنگال تشکر کرد و گفت: از خداوند متعال سپاسگزارم که این فرصت را داد بار دیگر به برکت جمهوری اسلامی ایران با امام حسین‌‌(ع) بیعت کنم.

غفلت مسلمانان و حکومت غاصبان
وی افزود: همانا رسالت محمدی‌‌(ص) توانست زشتی و پلیدی دنیا را به زیبایی تبدیل کند و نهضت نورانی حسینی‌‌(ع) شرق و غرب را از جهل و ظلمت نجات داد. خداوند متعال از این‌که مسلمانان پس از رحلت رسول اکرم‌‌(ص) بر خلافت ایشان مستدلی شدند و قبل از این‌که پیکر مقدس ایشان به خاک سپرده شود، خلافتش را غصب کردند، حکمتی داشته است. خلافت غاصبان حکومت رسول‌‌(ص) به مانند یک تئاتر، هم خندان بود و هم گریان، اما بدترین مصیبت که انسان را به جای خنده بگریانند. آنچه سبب شد خلافت پیامبر اکرم‌‌(ص) بازیچه ای به دست فرصت طلب ها شود و بعد از حوادث پیش آمده امویان و سپس عباسیان به خلافت برسند، غفلت مسلمانان بود.

ارادت مردم آفریقا به اهل بیت‌‌(ع) و گرایش آنان به مذهب تشیع
رییس شیعیان غرب آفریقا گفت: مردم آفریقا ارادت خاصی به اهل بیت‌‌(ع) دارند واگر مردانی مخلص و با اراده برای تعلیم این مردم تلاش کنند حتماً به مذهب شیعه گرایش پیدا می کنند و به زمانی طولانی نمی کشد که شاهد گرایش مردم به آفریقا به مذهب شیعه خواهیم بود. گرایش مردم به مذهب شیعه حاصل نمی شود جز این‌که با جهل مبارزه کنیم و تعالیم منحرف را با تلاش باز و جذاب به سوی تعمل پیش ببریم.

کمبود وقت و خودداری رییس جامعة المصطفی از سخنرانی
از برنامه های دیگر که قرار بود در نوبت صبح برگزاری جشنواره دوازدهم شیخ طوسی انجام شود سخنرانی حجت الاسلام علیرضا اعرافی، رییس جامعة المصطفی بود که به دلیل کمبود وقت، وی از سخنرانی خودداری کرد.

بدعت روزه عاشورا
جشنواره دوازدهم در نوبت عصر و از ساعت 14 با سخنرانی اندیشمندان مهمان کار خود را آغاز کرد. دکتر یحیی بنو از اندیشمندان فرانسوی از بدعت روزه عاشورا سخن راند و گفت: از دیدگاه بدعت گران وقتی پیامبر اکرم‌‌(ص) به مکه آمدند و دیدند یهودیان روزه گرفته اند دستور دادند که مسلمانان هم روزه بگیرند. روزه عاشورا از آداب و رسوم عرب جاهلی و یک اشتباه بزرگ است. وقتی به مرجع و کتب اهل سنت مراجعه می شود خواهیم دید که این بحث ساختگی است. ترویج فرهنگ اصیل عاشورا لازم است زیرا این روز نه تنها یک سنت بلکه برگزاری مراسم آن نیز واجب است. برای این که بتوانیم فرهنگ عاشورا و امام حسین‌‌(ع) را ترویج کنیم باید خود عاشورایی و حسینی باشیم.

جشنواره بین المللی بدون مترجم
اگرچه دوازدهمین جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی ابتکارات و نوآوری های جدیدی را از خود نشان داد، اما نقاط ضعفی هم داشت که لازم است از سوی مسؤولان ذیربط بررسی شود. برای نخستین بار بود که این جشنواره با عنوان بین المللی مطرح می شد اما نبود مترجم برای سخنرانان غیر ایرانی اعتراض پنهان برخی از طلاب را نیز به دنبال داشت. در این مراسم و در نوبت عصر اندیشمندانی همچون «شیخ محمدکاظم یاسین» از لبنان، «مصطفی حسین ابورمّان» از اردن و «حبیب عبدالله کان» از علمای شیعه ساحل عاج به زبان عربی سخنرانی کردند که متأسفانه برای حضار ترجمه نشد و مهم‌تر آن‌که سخنان «مصطفی حسین ابورمّان» در مورد ارادت اهل سنت به امام حسین‌‌(ع) و سخنان «شیخ محمد کاظم یاسین» در باب موضوع جنبش امام حسین‌‌(ع) در متون ثابت و تحریف و تاریک نمایی از سوی دشمنان و دوستان آن حضرت مطرح شد و بسیار مهم بود. یکی از طلاب جامعة المصطفی در این رابطه به خبرگزاری رسا گفته بود که نوع زبان این اندیشمندان با زبان عربی که در حوزه های علمیه تدریس می شود تفاوت دارد و به جا بود که مترجمی مطالب را برای مدعوین به زبان فارسی قرائت می کرد.

گفتنی است، دوازدهمین جشنواره پژوهشی بین المللی شیخ طوسی با اهدای جوایزی به نفرات برتر این جشنواره و گرفتن عکسی یادگاری با حضور مسؤولان برگزاری جشنواره، اندیشمندان دعوت شده و نفرات برتر، عصر پنجشنبه، 19 آذرماه به کار خود پایان داد./ز502