گزارشی از نخستین گردهمایی مدیران مسؤول و سردبیران نشریات علمی حوزوی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نخستین گردهمایی مدیران مسؤول و سردبیران نشریات علمی حوزوی، به مناسبت هفته پژوهش، با حضور آیت الله مرتضی مقتدایی، مدیر حوزه‌های علمیه کشور و دکتر جعفر مهراد، رییس پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام ‌‌برگزار شد.

دروس خارج حوزه می‌تواند مدل بومی قطب‌های علمی باشد

حجت الاسلام سید علی عماد، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور در سخنانی به اهمیت تولید علم و تحول در عرصه پژوهشی پرداخت و گفت: نظام علم سنجی موجود جهان را در کنار نقد‌هایی که بر او داریم و یک‌سویه‌نگریه‌هایی که ممکن است در او بیابیم، به هر حال این مدل مدلی است که ‌‌در جامعه جهانی به عنوان الگو و نظام سنجش تولید دانش در نظام های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

 

وی گفت: نظام علم سنجی موجود جهان را در کنار نقد‌هایی که بر او داریم و یک‌سویه‌نگریه‌هایی که ممکن است در او بیابیم، به هر حال این مدل مدلی است که ‌‌در جامعه جهانی به عنوان الگو و نظام سنجش تولید دانش در نظام های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

حجت الاسلام عماد ‌مهم‌ترین مقوله نهاد دانش را محصولات علمی پژوهشی‌ دانست و افزود: ما نمی‌توانیم فارغ از نظام علم‌سنجی و بی‌نگاه و بی‌توجه به او در صحنه علمی جهان وارد چالش، رقابت و تعامل شویم که اینجا نقش نشریات و مقالات علمی در تولید دانش مشهود می‌شود.

معاون پژوهشی حوزه با اشاره به ضرورت ترویج فرهنگ مقاله نویسی در حوزه‌های علمیه بیان داشت: تجربه بشری و گذر زمان ما را به طبقه‌بندی و رتبه‌بندی نشریات، تعیین سهم و نقش برای هر کدام از آنها و مدیریت دانش کمک کرده است.

وی ستاد پژوهش حوزه‌های علمیه باید در کنار همه کمبود‌ها در راه ساماندهی نشریات علمی حوزه بردارد.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور گفت: ما برای این‌که به نقش بایسته خود بپردازیم باید کمک به حرکت به سوی استاندار‌های پذیرفته شده در تولید مقالات علمی و همچنین کمک به نهادینه کردن این استاندارد‌ها در نشریات علمی حوزه کنیم.

وی مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی را مبنی بر تصویب ماده واحده برای نشریات علمی حوزه، فرصت بسیار ارزنده‌ای دانست و افزود: شورای اعطای مجوز به ریاست مدیر حوزه‌های علمیه و با مشارکت دو تن از اعضای شورای عالی حوزه و سه تن از صاحب‌نظران عرصه پژوهش حوزه شکل گرفت.

حجت الاسلام عماد ترویج مقالات علمی که در گذشته با عنوان رساله تدوین می‌شد را خواستار شد و گفت: پژوهشگران را اگر مورد حمایت قرار دهیم می‌توانیم در تأسیس و راه‌اندازی نشریات علمی و ترویج مقالات دینی و حوزوی گام مهمی را برداریم.

وی با تأکید بر بهره‌مندی از ظرفیت‌های علمی، آموزشی و پژوهشی دروس خارج حوزه ابراز داشت: دروس خارج می‌بایستی از انحصار به دو رشته فقه و اصول بیرون آیند و رشته ‌های دیگری همچون تفسیر و علوم قرآن، دانش‌های مرتبط با علوم حدیث، فلسفه و اخلاق و عرفان را دربر گیرد.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور در ادامه خاطر‌نشان کرد: دروس خارج می‌تواند مدل بومی قطب‌های علمی باشد.

وی گفت: ما می‌توانیم از ظرفیت حوزه به جای مصاحبه ‌های شفاهی الزام به نوشتن مقالات علمی را در دستور کار خود قرار دهیم و همچنین مصاحبه علمی برای دروس خارج را در قالب دفاع از مقاله علمی طراحی کنیم؛ تا بخش عظیمی از مقالات علمی و دینی دست یابیم.

حجت الاسلام عماد افزود: در معاونت پژوهش حوزه تلاش خواهیم کرد گرو‌ه‌هایی که در یک حوزه معین فعالیت می‌کنند، نشریات علمی آنان را به هم پیوند دهیم تا آنها ‌در تولید مقالات علمی و نظریه‌های جدید، در یک نقشه راه معین و با تقسیم وظیفه به تدوین نگاشت نهادی اقدام کنند.

وی افزود: تا زمانی که وضعیت هیآت‌های علمی ما در گروه‌ دانش‌های گوناگون روشن نشود و سامان نیابد نمی‌توانیم برای پژوهش انتضار روشنی داشته باشیم.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه کشور در بخش دیگری از سخنانش به نبود سامانه مناسب توزیع نشریات علمی حوزه اشاره کرد و بیان داشت: خانه مطبوعات و خانه نشریات علمی حوزه اگر راه‌اندازری شود، می‌تواند مشارکت‌های ملی را به سوی خود متوجه کند.

وی همچنین بر راه‌اندازی نشریه ای برای ترجمه معکوس مقالات دینی تأکید کرد و ابراز داشت: اگر این اتفاق بیفتد نشریات می‌توانند در سامانه‌های علم‌سنجی و پایگاه‌ استنادی علوم ایران و جهان اسلام«isc‌» حضور فعال یابند.

حجت الاسلام عماد با اشاره به وضعیت ارزشیابی مقالات در پایگاه استنادی علوم جهان«isi» گفت: این پایگاه استنادی بسیاری از دانش‌های ما را به رسمیت نمی شناسد، مقالات ما را نمایه نمی‌کند و همچنین تولید حوزه دین را از شمار تولیدات علمی خارج می‌داند؛ بنابر این تأسیس پایگاه‌ استنادی علوم ایران و جهان اسلام بهترین فرصت برای ارائه پژوهش های دینی است که این پایگاه‌ یکی از چهار پایگاه اصلی استنادی علوم است.

ایران مرجع علمی سنجش کشور‌های اسلامی است

همچنین دکتر جعفر مهراد، رییس پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام ‌‌، که سخنران ویژه این مراسم بود، با تبریک هفته دانش و فن‌آوری ‌سخنانی با ارائه آماری از جایگاه فعالیت‌های علمی ایران در جهان و همچنین جهان اسلام گفت: باید همه تلاش کنیم استنادهای مقالات علمی را افزایش دهیم، چون هر چه نسبت استنادها به مقالات بیشتر باشد، بیانگر جایگاه پژوهش های مؤثر در کشور صورت می‌گیرد.

وی با اظهار خرسندی از تأسیس کمیسیون نشریات علمی حوزه افزود: باید آگاهانه و هوشمندانه بدانیم که چه مسیری را در عرصه پژوهش پیش رو داریم تا به اهداف کلان کشور در مقوله تولید علم دست یابیم.

رئیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری با اشاره به نگاه رهبر معظم انقلاب مبنی بر اهمیت عرصه تولید دانش و افزایش سهم ایران در جوامع علمی تصریح کرد: سخنان رهبر انقلاب اسلامی سبب شد ما در سال 2006 در سومین نشست وزاری آموزش عالی کشور‌های اسلامی پیشنهاد تأسیس پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام را بدهیم که خوشبختانه به صورت اصولی مورد موافقت قرار گرفت.

وی ادامه داد: در سال 2008 در باکو پس از ارائه گزارش ایران درباره پایگاه استنادی، 57 کشور اسلامی ایران را به عنوان مرجع سنجش علمی کشور‌های اسلامی انتخاب کردند.

دکتر مهرداد با بیان این‌که همچنین شورای انقلاب فرهنگی در جلسه 623 خود در سال 87 ضوابط و سیاست‌های پایگاه استنادی علوم جهان اسلام را تدوین و تصویب کرد، ابراز داشت: این سیاست‌ها ‌پس از تصویب، از سوی ریاست جمهوری ابلاغ شد که در همان سال در شورای گسترش وزارت علوم، پایگاه استنادی به صورت یک مؤسسه علمی و آموزشی و تحقیقاتی کار سنجش، ارزیابی و رتیه‌بندی علم و دانشمنداندان و نشریات و کشور‌ها را آغاز کرد.

وی تأسیس پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام‌ با نام «isc‌» را تداعی کننده «isi » جهانی دانست و گفت: گرچه «isi » دارای شصت سال پیشینه علمی است اما پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام راه صد ساله را با تلاش‌های دانشمندان و پژوهشگران یک شبه پیمود و زبان فارسی در این‌ پایگاه همه نشریات ایران را زیر پوشش قرار داده است.

رییس پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام گفت: تا کنون 971 عنوان نشریه علمی از 57 کشور عربی و کشورهای دیگر اسلامی که به زبان عربی تولید شده، جمع‌آوری و در «isi » وارد شده است.

وی ادامه داد: نباید بگذاریم دانشمندان و محصولات گرانبهای آن‌ در دامن غرب بیفتد و سنجش و اندازه‌گیری آنان به دست غرب باشد؛ از این رو بررسی وضعیت علمی دانشمندان جهان اسلام و آثارشان از سوی خود آنان ضروری است.

رئیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری در پایان اظهار داشت: «isc‌» ‌به عنوان پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام، درگاه پرتاب علم ایران و جهان اسلام برای کشور‌های پیشرفته خواهد بود که در گذشته امکان تولید دستیابی به تولیدات وجود نداشت.

از مباحث وحیانی در حوزه علوم انسانی غافل نشویم

حجت الاسلام والمسلمین محمود رجبی، ‌عضو شورای عالی حوزه علمیه، در سخنانی گفت: مجلات حوزوی در کنار اهداف مشترک، تفاوت‌هایی در اهداف با دیگر نشریات دارد و اهداف مجلات علمی ـ تخصصی حوزوی‌ نباید مورد غفلت قرار بگیرد، باید رسالت ویژه این مجلات مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: ما بر سر خوان گسترده ‌معارف و احادیث قرار داریم‌؛ با چنین زمینه ای داریم که بسیاری از مجلات علمی فاقد این گنجینه گرانبها است که طبعا دو وظیفه برای ما ضروری می شود، ما باید دست کم در حوزه علوم انسانی به استفاده از معارف و‌حیانی همت بگماریم و از سویی دیگر تولید نظریه نباید فارغ از دغدغه باشد یعنی همواره باید تلاش کنیم بر اساس وحی نظریه تولید کنیم.

عضو شورای عالی حوزه علمیه بیان داشت: ما باید برای بخشی از نشریات خودمان، استاندارد ‌تعریف ‌کنیم، ما در حوزه فلسفه اسلامی نمی توانیم از استانداردهای دیگران استفاده کنیم ما در فلسفه در قله قرار داریم؛ بنابراین‌ استانداردها را باید‌ تدوین کنیم و در این استاندارد‌ها استفاده نکردن از منابع اسلامی یک آسیب جدی است.

وی به مقوله نشر دینی اشاره کرد و ابراز داشت:‌ ما انبوهی از زمینه های علمی را داریم؛ اما هنوز عرضه نشده است، یک تلاش جدی می طلبد تا دستاوردهای علمی به صحنه‌های علم ‌ جهانی ارائه شود.

حجت الاسلام و المسلمین رجبی با اشاره به این‌که در بسیاری از نشریات تولید نظریه مطرح نیست، گفت: مقالات علمی نمی‌تواند فارغ از مبانی عقیدتی و ارزش‌شناختی باشد، بنابر این اگر نشریه ای در حوزه علمیه می خواهد تأسیس شود باید روی مبانی و دغدغه کار شود‌ و با هدف تقویت و ترویج مبانی راه‌اندازی شود.

‌وی با بیان این‌که نشریات باید در به سوی ارزش‌های‌ نظام اسلامی و انقلاب حرکت کنند، ابراز داشت: ما محتوای غنی را ‌باید در ساختار و قالب مطلوب ارائه کنیم.

حجت الاسلام والمسلمین رجبی افزود: اگر برخی استانداردهای جهانی در عرصه پژوهش، پشتوانه علمی و منطقی ندارد باید آن را نپذیرفت.

وی در پایان سخنانش بر هدفمند بودن نشریات علمی حوزه تأکید کرد و اظهار داشت: باید در کنار نگاه به واقعیت‌های موجود پژوهش برای ‌ارائه مجوز نشریه تخصصی ‌سختگیری شود.

نثر فاخر و استوار در حوزه بسیار اندک است

حجت الاسلام مهدوی راد، سر دبیر مجله آیینه پژوهش نیز گفت: من گمان می‌کنم هنوز کارهای پژوهشی، روشمند نیست برای نمونه، مدعیات‌ فقهی خود را ‌می‌خواهیم با روش کلامی اثبات کنیم و این آسیب جدی است.

وی با بیان این‌که نثر فاخر و استوار در حوزه بسیار اندک است، بیان داشت: مقام معظم رهبری با تحسین از ارائه شکلی‌ محتوا در مجله حوزه، حساسیت خود را به درست نوشتن و خوب نوشتن نشان دادند؛ بنابر این ظاهر و طرح روی جلد‌، صفحه آرایی باید مطلوب اثر گذار باشد.

حجت الاسلام مهدوی راد با بیان این‌که یکی از مهم‌ترین کاستی‌ها در مقالات و کتاب‌ها نبود تاریخی‌نگری است، افزود: همچنین نشریات می‌توانند با ترجمه معکوس، ‌زبان‌های گوناگون را زیر پوشش محتوای علمی خود قرار دهند.

سر دبیر مجله آیینه پژوهش اضافه کرد: آنچه که درعرصه تولید دارای اهمیت است، زبان، محتوا و کشش خواهد بود.

وی در پایان گفت: کمیسیون نشریات حوزوی در آغاز راه است و برای رتبه دادن نباید شتاب کند.

نشریات حوزه محل عرضه ‌تولیدات دینی به نظام معرفتی کشور بلکه جهان اسلام است

در پایان این گردهمایی، حجت الاسلام حمید پارسا نیا، رییس کمیسیون اعطای مجوز نشریات علمی حوزوی در سخنانی بیان داشت: راه‌اندازی این واحد برای حمایت از ساختارها و روند فعالیت علمی حوزه علمیه به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید.

عضو شورای اعطای مجوز‌ها و امتیازهای علمی نشریات با اشاره به بومی شدن آیین‌نامه‌های نشریات علمی در حوزه علمیه گفت: جایگاه و پایگاه معرفی حوزه، مدیریت تولید دانش خود را باید خود تدبیر و منظم کند.

وی ادامه داد: پس از دو سال این حرکت به مرحله نهایی رسید که اکنون باید نشریات وارد تولید دانش شوند و خود را در عرصه علمی پیدا کنید.

حجت الاسلام پارسا نیا ادامه داد: عرصه نشریات حوزه، عرصه عرضه بخش قابل توجهی از تولیدات علمی حوزه به نظام معرفتی کشور بلکه جهان اسلام است.

وی با بیان این‌که نشریات حوزوی می‌خواهد سخنگوی حوزه جهان اسلام باشد، ابراز داشت: هویت انقلاب و شأن و اقتدار انقلاب‌، فرصت مناسبی برای سخن گفتن به وجود آورد و بسیار دیر‌هنگام وارد این عرصه شدیم.

رییس کمیسیون اعطای مجوز نشریات علمی حوزوی با تأکید بر رعایت مسائل شکلی و زبانی پژوهش‌های دینی گفت:‌ سالانه ‌هزار مقاله در نشریات حوزه تولید می‌شود که ظرفیت پژوهشی در این میان مشهود است.

وی ادامه داد: بخش عظیم تولید تا‌کنون به شمار نیامده است‌ که اگر بتوانیم در امیدواریم در آینده در عرصه گفت‌و‌گوی علمی وارد شوند.

گفتنی است، ‌گردهمایی مدیران مسؤول و سردبیران نشریات علمی حوزوی، شنبه 21 آذرماه، از سوی واحد نشریات علمی معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در سالن همایش‌ ساختمان امور اساتید نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها برگزار شد./918/ز 501/ الف