کرسی چیستی فلسفه دین و مسائل آن برگزار شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، دکتر محمد محمد رضایی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه و ارائه دهند نظریه «چیستی فلسفه دین و مسائل آن» در نخستین کرسی این نظریه که عصر پنج شنبه در تالار معرفت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم برگزار شد به بیان نظریه خود پرداخت و گفت: فلسفه دین در کشور ما یک رشته علمی نوپا است و تا کنون تعریف درست و در نتیجه قلمرو گسترده ای از آن ارائه نشده است.

وی افزود: در ابتدا شاید این مسأله واضح به نظر برسد؛ امّا با تأمل بیشتر مشخص می‌شود که تعریف فلسفه دین، بسیار مشکل و مناقشه‌آمیز است؛ در نتیجه، مسائل آن نیز به تبع تعریف معیّن نیست.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به اینکه تعریف فلسفه دین تابعی از تعریف فلسفه و دین است، گفت: تعریف فلسفه دین آن چنان متنوع و گسترده است که تعریف دقیقی از آن‌ها نیز با مشکل مواجه می‌شود.

دکتر محمد رضایی خاطرنشان کرد: تعریف فلسفه مورد ارزیابی قرارگرفته و مشخص شده است که فلسفه روش واحدی برای فلسفه‌پردازی ندارد و حتی به تعبیری می‌توان دین را نیز مکتب فلسفی نام نهاد.

وی در مورد تعریف دین نیز اضافه کرد: در مورد دین نیز تعریف‌های گوناگونی ارائه شده است؛ به‌طوری که نمی‌توان تعریف واحدی از آن ارائه داد؛ از این رو برخی دین پژوهان کوشیده‌اند ابعاد گوناگون دین یا مشخصه‌ های دین‌ساز را مطرح کنند؛ بنابراین، ما باید در فلسفه دین تعریف‌ خاص خود را از دین ارائه دهیم.

مسؤول دپارتمان فلسفه دین دانشگاه تهران پردیس قم با بیان این‌که نوع رابطه فلسفه دین بر تعریف فلسفه دین اثر می گذارد، اظهار داشت: از نظر دانشمندانی چون «جان هیک» بین تفکر فلسفی و تفکر دینی یک تمایز ذاتی وجود دارد.

دکتر محمد رضایی ادامه داد: تعریف جان هیک از فلسفه مبتنی بر فرهنگ رایج در مغرب زمین و همانا جدایی فلسفه از دین بوده است. این جریان قالب فلسفی در دو سه قرن اخیر غرب است که تفکرات فلسفی را در باب دین قرار نمی دهند و گذاره های دینی را به عنوان تعریف بی معنا می دانند.

وی با بیان این‌که برخی از ادیان مانند اسلام و برخی دیگر مانند ادیان هندی دارای تفکر عجین با دین هستند به دیدگاه آیت‌الله شهید مطهری اشاره کرد و گفت: عقل شیعی از قدیم الایام عقلی فلسفی بوده است.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: تفکر فلسفی، دینی است که با تفکر عقلانی عجین شده باشد و در واقع فلسفه دین متفکری است که بر اساس عقل صرف به تحلیل آموزه های دینی بپردازد.

دکتر محمد رضایی ابراز داشت: فلسفه دین پژوهشی عقلانی است در جهت پژوهش های دینی و سازواره های آن و آنچه مورد قبول و پسند عقل واقع می شود معقولیت دارد.

در ادامه این کرسی، حجج اسلام عبدالحسین خسروپناه، علیرضا قائمی نیا، ابوالفضل کیاشمشکی و ابوالفضل ساجدی به نقد این نظریه پرداختند.

حجت الاسلام قائمی نیا، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در نقد این نظریه با بیان این‌که تعریف فلسفه دین مبهم و مسائل آن مشخص نیست، صحیح نمی باشد، گفت: فلسفه دین جزء دانش های فلسفی است که قرن ها بر روی آن کار شده است.

وی افزود: فلسفه دین بایستی به مباحث ایمان گرا و عقل گرا تعریف شود و استقلال فلسفه دین از موضوع آن به این معنا است که نسبت به مسائل فلسفه دین تعمل می شود.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اظهار داشت: موضوع فلسفه دین در واقع آموزه دین است و مباحث فلسفه دین آن طور که در غرب مطرح شده مربوط به آموزه هایی است که استقلال دارد.

حجت الاسلام قائمی نیا، تعریف برخی از دانشمندان از فلسفه دین را در حد این دانش ندانست و با اشاره به بحث هرمنوتیک گفت: کسانی که به اصطلاح متخصص در بحث هرمنوتیک هستند مسائل آن را متوجه اند، هر چند تعریف صحیحی از آن نداشته باشند.

خاطرنشان می شود، حجج اسلام علی عابدی شاهرودی، عضو هیات علمی دانشگاه قم، علی اکبر رشاد، رییس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، احمد عابدی، استاد حوزه علمیه قم به عنوان داور و همچنین حجج اسلام محسن غرویان و محمد صفر جبرئیلی به عنوان ناظر علمی در این کرسی حضور داشتند./920/پ202/ع