تبیین ابعاد مختلف حماسه عاشورا رسالت تبلیغی هنرمندان است

حجت الاسلام علی نهاوندی، مشاور عالی امور مجلس و استان های صدا وسیما با اشاره به برگزاری چهارمین کنگره عاشوراپژوهی خراسان رضوی گفت: مسأله عاشورا به عنوان یک رویداد عظیم انسانی که دارای اضلاع و ابعاد مختلفی است در مسیر زندگی انسانی موضوعی قابل طرح و بجث و نیز قابل تطبیق با اعصار و زمان های گوناگون تاریخی است.

وی افزود: درس ها و عبرت های عاشورا از جنبه های روحی، روانی، عرفانی، مباحث اخلاقی، نظامی و تاکیتیکی، اعتقادی، ابعاد جامعه شناختی، علل پدیدایی و پیامد و تأثیرات فکری فرهنگی آن همه ریز مجموعه هایی است که می تواند در حوزه پژوهش در آمده و از همه مهمتر این عناوین و حوادث بر موضوعات با عصر ما تطبیق داده شود.

حجت الاسلام نهاوندی اظهار داشت: اصولا فرق بین عالم و عامی در این نیست که عالم چیزی می داند و عامی نمی داند بلکه مهمترین تفاوتشان این است که شخص عالم، قدرت تطبیق دانسته های خود را بر موضوعات، مسائل، پیش فرض ها و فرضیه های زندگی را دارد اما یک شخص عامی نمی تواند از دانسته های خود در عرصه های مختلف بهره گیرد؛ لذا پژوهش موتور حرکتی است که می تواند آن حادثه بزرگ را به زمان ما پیوند داده و هویت سازی کند.

وی ادامه داد: پژوهش در عرصه عاشورا می تواند حماسه کربلا را با نگاه آرمانی به عصر مهدویت پیوند زده و ویژگی ها، شاخصه ها و نیازهای شخص منتظر برای یک قیام عظیم پیش رو را با بهره گیری از قیام عاشورا ترسیم کند.

مشاور عالی امور مجلس واستان های صدا وسیما گفت: با وجود فعالیت های بسیار گسترده ای که در حوزه عاشورا و عاشوراپژوهی اتفاق افتاده اما هم در شناسایی ابعاد این حادثه جای کار و تلاش بیشتری است و هم بستر تطبیق این موضوع با نیازهای جامعه و تأثیر این فرهنگ و تبیین شاخصه های کمی و فکری و چگونگی تحقق آن مسأله ایست که باید بیشتر روی آن کار شود تا از حرکت های شعار زده صرف خارج شویم.

حجت الاسلام نهاوندی ابراز داشت: نکته ای که جای کار زیادی دارد تأثیرات عمیقی است که فرهنگ عاشورا بیش از چهارده قرن با خود حمل کرده است به گونه ای که احیاگر تفکر ناب شیعی در سراسر دنیا بوده و هست، با این محوریت یک کار بسیار عمیق در این خصوص می شود انجام داد و یکی از کرسی های نظریه پردازی در مسائل مذهبی و دینی ما نیز حتما باید در این خصوص باشد.

وی افزود: یکی از حلقه های بسیار بزرگی که باید در حوزه پژوهش مورد توجه قرار گیرد و بر اساس آن ایده ها و نظریات و اقدامات عملی ایجاد شود، مسأله هنر و رسانه در عاشوراست که به عنوان یک پل ارتباطی می تواند به آنچه که در ضمیر و ذهن انسان از حوادث تاریخی و اعتقادات و باورها واقع شده است، تصویر و عینیت بخشد.

این استاد حوزه علمیه مشهد گفت: هنر این قابلیت را دارد که محملی برای فرهنگ عمیق عاشورایی باشد اگرچه ظرف هنر گنجایش عمق و وسعت عرفانی این حماسه را ندارد ولی به هر حال ابزار مؤثری است که باید حتما از آن بهره جویی کنیم، مهم این است که هنرمندان ما در ابعاد مختلف شعر و قصه و نمایش و تئاتر و رمان و فیلم و .... ظرفیت هایی را ایجاد کرده اندکه هم توانسته این پیام را با بار عاطفی عمیق و صحیح تاکنون حفظ کند و هم می تواند این را با آرمان ها و آینده ما پیوند دهد.

حجت الاسلام نهاوندی با بیان اینکه مساله عاشورا با انسانیت گره خورده و هم معرفت زایی و قداست طلبی و هم آرمان خواهی و هدف گزینی را در پیش روی خود دارد تصریح کرد: به عنوان مثال اثر بینوایان ویکتور هوگو  اثر ادبی ماندگاری شده در حالی که بخش عمده آن به جنگ های داخلی فرانسه برمی گردد و بخشی هم پردازش تخیلی این مسأله است درحالی که رویداد عاشورا و تراژدی حق و باطل موضوعیست که می تواند بزرگ ترین قصه و رمان خلقت را خلق کند آن هم نه به عنوان تاریخ گزینی و بررسی یک ژانر تاریخی بلکه یک تراژدی بزرگ انسانی که هنرمندان باید با این آشنا شده و چهره قهرمانانه این قیام را ارائه دهند.

وی گفت: رنگ ها، طبقات و جایگاه های مختلف تک تک شخصیت هایی که در این حماسه شرکت کردند، داستان زندگیشان و پیوند خوردنشان با حرکت امام، همه ظرفیت هاییست که می تواند دست مایه هزاران نثر ادبی و تصویر و فیلنامه ها قرار گیرد، اگر چه حادثه عاشورا برای شبیه سازی و نمایش اتفاق نیفتاده اما یک معماری بزرگیست که از طریق ظرفیت های گوناگون هنری می تواند برای جامعه سازی و تصحیح رفتارهای اجتماعی ما تصویر زیبایی را خلق کند.

مشاور عالی امور مجلس واستان های صدا وسیما با بیان اینکه تعظیم شعائر امام حسین(ع) گاهی خود را با هنر نشان می دهد اظهار داشت: در زمان جنگ تحمیلی به شهیدآوینی و گروهی از لشکر 27 محمدرسول الله که دوربین فیلمبرداری و عکاسی به دست داشتند گفتم چیزی که اینجا به درد می خورد سلاح است در حالی که شما دوربین به دستتان است، در جوابم گفتند شما بعدا اثرات این کار را می بینید که همین طور هم شد و امروز که تمام اسرار دفاع مقدس در سینه ها باقی مانده تنها چیزی که توانسته است گوشه ای از این حماسه و فرهنگ دفاع مقدس را به نمایش بکشد و واقعیت را در ذهن و افکار نسل های بعد منعکس کند، نگاتیوهای به جا مانده از امثال شهید آوینی است.

حجت الاسلام نهاوندی خاطرنشان کرد: نمایش حماسه ای همچون حماسه عاشورا چه با نگاه تاریخی و چه غیرتاریخی هدف بزرگیست که رسالت تبلیغی جامعه تشیع و هنرمندان امروز را به نمایش می گذارد و عوامل مختلفی اعم کارگردانان، فیلنامه نویسان، بازیگران و محتوا و متنی که این ها را به هم پیوند می زند  باید دست به دست هم دهند و با شناخت و معرفت آثار فاخری در این زمینه تولید کنند.

وی ادامه داد: یکی از مشکلاتی که امروز با آن مواجه هستیم این است که کسانی که به ویژه در حادثه چندضلعی عاشورا رویدادنگاری می کنند گاها به یک بُعد بسنده کرده و از تبیین سایر ابعاد به دلیل عدم شناخت یا عدم قدرت غفلت می کنند لذا می طلبد که برای چنین موضوعاتی دستگاه های فرهنگی ـ هنری ما کمیته بزرگی از فیلمنامه نویسان، محققان، تهیه کنندگان و کارگردانان را دور هم جمع کرده و این حماسه بزرگ را با نگاه تنگاتنگ علمی، هنری، معرفتی و ارتباطی با هم پیوند زنند تا بتوانیم ابعاد مختلف این حماسه را نشان داده و آن افق دست یافتنی دوره مهدویت و زندگی در اخرالزمان را به نوعی معنا بخشیم.

حجت الاسلام نهاوندی با اشاره به همخوانی محورهای کنگره عاشوراپژوهی با دهه پیش رو که از سوی رهبر معظم انقلاب به نام دهه پیشرفت و عدالت نامگذاری شده ابراز داشت: لایه های عمیقی که می تواند محمل بزرگی برای شعار عدالت خواهی و رشد بالنده تفکر انسانی باشد جایش در قالب هنر خالیست که این مهم اقتضا می کند پنجمین کنگره عاشوراپژوهی را با موضوع هنر، ارتباطات و رسانه برگزار کنیم تا قابلیت های مختلف دنیای امروز را در این عرصه پوشش دهد.

وی گفت: دنیا تخیلات و اسطوره های خودش را در این قالب ها ارائه می دهد و با آن فرهنگ سازی می کند ولی ما از تبیین این حقیقت تاریخی ـ انسانی را که برای همگان  با ایده ها و عقاید مختلف جامع و قابل فهم است در قالب هنر و رسانه غافل هستیم.

حجت الاسلام نهاوندی تأکید کرد: اگر این کنگره می خواهد دائمی باشد حتما باید یک کتابخانه تخصصی به زبان های مختلف دنیا داشته باشد و به مسأله ترجمه مقالات برتر به زبان های دنیا توجه شود، عاشورا این توان را دارد که به صورت جهانی بدان پرداخته شود.

وی افزود: گاهی پرداختن به مسائل پژوهشی جنبه اداری و سازمانی پیدا می کند که این آفت بزرگیست یعنی مجامعی که در حقیقت دستگاه پژوهشی هستند باید عهده دار این جریان شوند نه دستگاه ها و نهادهایی که کار عملیاتی و اجرایی فرهنگی می کنند؛ به نظر می رسد مجموعه ای مثل سازمان اوقاف (که با وجود موقوفات بُعد عینی و اجرایی مسأله عاشورا را عهده دار است) به دلیل عدم اقدام دستگاه های ذیربط وارد این عرصه شده است در حالی که کار پژوهش باید به عنوان یک تخصص حرفه ای در دستگاه هایی که پشتوانه فرهنگی هستند با ردیف بودجه قابل توجهی مورد عنایت واقع شود.

عضو هیئت علمی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، دیگر آفت این قبیل کارها را علاوه بر سازمانی شدن، مناسبت زدگی دانست و گفت: اینکه صرفا به جهت مناسبت هایی که هرسال پیش می آید عاشوراپژوهی در دستور کار قرار گیرد بدون اینکه یک پشتوانه علمی و دستگاه عمیق پژوهشی را با این مساله درگیر کنیم تا آثاری که ارائه می شود برای افق های پیش رو سیاست گزاری کند، آسیبی جدیست؛ ما با مسأله عاشوراپژوهی صرفا در همین ایام آن هم در هم سطحی مواجه هستیم لذا هنوز نتوانسته ایم به آن آثاری که مورد انتظار است دست یابیم.

حجت الاسلام نهاوندی گفت: ارگان های برگزار کننده این کنگره باید قطب هایی را در این موضوع تنظیم کند مثلا قطب پژوهشی عاشورا را در مشهد متمرکز کند و ویژگی های عینی عاشورا و آموزه های ان را در قم، قطب هنری و رسانه ای کنگره نیز در تهران واقع شود تا مانند آنچه در جشنواره امام رضا(ع) اتفاق می افتد (گرچه ان هم از یک کار ترویجی باید خارج شده و برای ما راهبرد تبیین کند) به صورت قطب بندی در چند شهر مشخص کشور و سپس در جهان شاهد تأثیر به سزای کنگره باشیم.

 وی با تأکید براینکه برای ظهور و بروز عینی این پژوهش ها باید کمیسیونی ایجاد شود ادامه داد: می توان قطب های موضوعی نیز تنظیم کرد تا به عنوان مثال مباحث جامعه شناسی، روانشناسی اخلاق عاشورا و... با نگاه تطبیقی مورد بررسی قرار گیرد وگرنه صرف برگزاری کنگره ها و جشنواره ها اگر به مرحله یک حوزه دانشی نرسد و ظرفیت های تبلیغی ـ ترویجی و ارتباطی پیدا نکند معمولا به یک عادت سالانه تبدیل می شود که بیشتر به بیلان کار شبیه است.

مشاور عالی امور مجلس و استان های صدا وسیما در پیامی به چهارمین کنگره عاشوراپژوهی خراسان رضوی یادآور شد: مسأله عاشورا آنقدر بزرگ است که اگر آن را در سطح جامعه محدود تعریف کنیم عمق لازم را پیدا نمی کند، سطح عاشوراپژوهی باید هم بین المللی شود و  هم تشیع و حتی مسیحیت و سایر ادیان وارد این عرصه شوند.

گفتنی است، چهارمین كنگره عاشورا پژوهی خراسان رضوی با محوریت عاشورا، عدالت و پیشرفت، هشتم بهمن ماه از سوی اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی در مشهد برگزار خواهد شد، پژوهشگران جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانند به پایگاه اینترنتی www.oghaf-kh.ir مراجعه کنند./930/پ201/ص