وجوه مشترک مدیریت بحران در سیره امامین انقلاب اسلامی

حجت‌الاسلام اسدالله فتحی‌نیا، استاد حوزه و دانشگاه و امام جمعه شهر گتوند استان خوزستان، در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، با تبیین وجوه اشتراک و افتراق مدیریت بحران در سیره امامین انقلاب اسلامی، تأکید کرد: هوشمندی، ابتکار عمل، آرامش، امیدآفرینی، قاطعیت در برابر دشمن، تکیه بر استقلال سیاسی، گفتمان‌سازی منطقی، افشای پشت‌پرده‌ها و پرهیز از دوقطبی‌سازی، محورهای اصلی مواجهه حضرت امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی با بحران‌ها بوده است.

ریشه دشمنی‌ها و شکل‌گیری بحران‌ها

وی در تشریح تفاوت‌های بحران‌ها در دو دوره رهبری انقلاب اسلامی اظهار داشت: انقلاب اسلامی از نظر فلسفی، ماهوی و حتی شکلی با نظامات و مکاتب مطرح دنیا و با نظام سلطه تفاوت اساسی داشت و همین تفاوت، از آغاز موجب نارضایتی و دشمنی نظام سلطه شد؛ از این رو جمهوری اسلامی از ابتدای شکل‌گیری با بحران‌های متعدد روبه‌رو بوده است.

امام جمعه گتوند افزود: اگرچه در زمان حضرت امام خمینی(ره) نیز کشور با بحران‌های جدی مواجه بود و می‌توان بستر تقابل با نظام شاهنشاهی و سپس حوادث سال‌های نخست انقلاب را در قالب بحران تحلیل کرد، اما در مقایسه با دوره رهبری امام شهید انقلاب اسلامی، گستره و پیچیدگی بحران‌ها افزایش یافته است. به گفته وی، در سال‌های ابتدایی انقلاب، جنگ نرم و مسائل فکری به گستردگی و پیچیدگی امروز نبود، در حالی که در دوره کنونی، بحران‌ها هم از نظر دامنه و هم از نظر ابعاد فکری و رسانه‌ای پیچیده‌تر شده‌اند.

حجت‌الاسلام فتحی‌نیا در عین حال با اشاره به شباهت‌های گسترده در شیوه مدیریت بحران از سوی امامین انقلاب تصریح کرد: اصل مواجهه در هر دو دوره بر مبانی بنیادین الهی و اسلامی و بر همان ایدئولوژی و جهان‌بینی انقلاب اسلامی استوار بوده است؛ چه در مرحله قبل از بحران، چه در حین بحران و چه پس از آن و در مرحله تحکیم مواضع.

وی یکی از نقاط مشترک را «هوشمندی و ابتکار عمل» دانست و گفت: در بحران‌های مختلف، امامین انقلاب همواره ابتکار عمل را در دست داشته‌اند و اجازه نداده‌اند دشمن صحنه را مدیریت کند. به گفته وی، این ویژگی در اغلب بحران‌ها قابل مشاهده است.

راهبرد مشترک امامین انقلاب در مدیریت فتنه‌ها

این استاد حوزه و دانشگاه «آرامش و خونسردی» را از دیگر شاخصه‌های مشترک برشمرد و افزود: در بسیاری از موارد، حضرت امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی با کوچک شمردن بحران‌ها، از بزرگ‌نمایی آنها جلوگیری کرده‌اند. وی با اشاره به بیانات حضرت امام خمینی (ره) در مقطع اقدامات منافقین گفت: ایشان تعبیر کردند چند تا بچه آمدند چند تا ترقه انداختند و چند تا وافوری جنایتکار ترور انجام دادند؛ این نوع ادبیات، نشان‌دهنده اتکاء به قدرت الهی و ایجاد آرامش در جامعه بود. به گفته وی، مقام معظم رهبری نیز در بحران‌های مختلف با تعابیر مشابه، تلاش کردند فضای روانی جامعه را مدیریت کنند.

حجت‌الاسلام فتحی‌نیا توجه ویژه به مردم را از ارکان اصلی مدیریت بحران در سیره امامین انقلاب دانست و اظهار داشت: در حین بحران‌ها، نقش مردم همواره مورد تأکید بوده و این مسئله ریشه در مبانی اسلامی دارد. به گفته وی، یکی از اقدامات محوری در این چارچوب، ایجاد امید در جامعه است؛ اینکه پیروزی برای ملت است و یأس و ناامیدی برای دشمن.

وی ادامه داد: در کنار امیدآفرینی، ازاله ترس و خنثی‌سازی جنگ روانی دشمن نیز مورد توجه بوده است. دشمن تلاش می‌کند با فشار روانی، ترس و نگرانی در جامعه ایجاد کند، اما امامین انقلاب با حضور و بیانات خود، این ترس‌ها را کاهش داده‌اند. حجت‌الاسلام فتحی‌نیا با اشاره به جنگ ۱۲ روزه اخیر گفت: هر زمان شهید آیت الله خامنه ای در این مقطع ظاهر شدند یا فرمایشاتی داشتند، همان سخنان موجب آرامش دل‌ها، ایجاد امید و از بین رفتن ترس‌ها می‌شد.

امام جمعه گتوند «قاطعیت و تسلیم‌ناپذیری» را از دیگر شاخصه‌های مشترک برشمرد و تصریح کرد: این قاطعیت نشئت‌گرفته از نگاه به استقلال سیاسی کشور است. وی افزود: استقلال سیاسی منشأ سایر استقلال‌هاست و تا زمانی که استقلال سیاسی نباشد، استقلال اقتصادی و فرهنگی نیز تحقق نخواهد یافت؛ از این رو در برابر دشمنانی که منشأ بسیاری از بحران‌ها هستند، امامین انقلاب همواره قاطع و تسلیم‌ناپذیر بوده‌اند.

وی در ادامه به «گفتمان‌سازی و ارائه استدلال‌های منطقی» اشاره کرد و گفت: در بحران‌های مختلف، از جمله در جنگ ۱۲ روزه اخیر یا حوادث ۱۸ و ۱۹ دی، شاهد استدلال‌های صریح و روشن شهید آیت الله خامنه ای علیه دشمنان بوده‌ایم. به گفته وی، یکی از محورهای مهم در این گفتمان‌سازی، پررنگ کردن تجربه‌ها و دعوت مردم به عبرت‌گیری از گذشته است.

حجت‌الاسلام فتحی‌نیا همچنین «افشای حقایق و بیان پشت‌پرده‌ها» را از دیگر وجوه مشترک مدیریت بحران در سیره امامین انقلاب دانست و اظهار داشت: چه در دوره حضرت امام امت و چه در دوره امام شهید، در مقاطع فتنه و بحران، پشت‌پرده اقدامات دشمنان برای مردم تبیین شده است؛ از جمله اینکه در برخی فتنه‌ها، هدف تسلیم یا حتی تجزیه ایران بوده است. وی تأکید کرد که این تبیین حقایق، زمینه همراهی مردم را فراهم می‌کند.

تبیین دقیق بحران و برخورد قاطع با فتنه‌ها در سیره امامین انقلاب

وی با اشاره به نحوه مواجهه عملی با بحران‌ها افزود: امامین انقلاب پیش از هر چیز، مسئله را به درستی می‌شناختند و آن را برای مردم تبیین می‌کردند. در تقابل با فتنه‌ها نیز علاوه بر قاطعیت، برخورد محکم داشتند و همواره بر ایجاد آمادگی در نیروهای مختلف اعم از امنیتی، نظامی، انتظامی و قضایی تأکید می‌کردند.

این استاد حوزه و دانشگاه «پرهیز از دوقطبی‌سازی» را از دیگر اصول مورد تأکید برشمرد و گفت: در شرایطی که پای دشمن به‌صورت آشکار در میان است، هشدار نسبت به دوقطبی‌سازی و تأکید بر وحدت و همدلی از رویکردهای ثابت امامین انقلاب بوده است. وی با اشاره به جنگ ۱۲ روزه افزود: در این ایام، تأکید مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی بر وحدت و همدلی و دوری از دوقطبی کاملاً مشهود بود و در حوادث ۱۸ دی نیز همین رویکرد دنبال شد.

حجت‌الاسلام فتحی‌نیا در بخش دیگری از سخنان خود به مبانی فقهی مورد استفاده در مدیریت بحران اشاره کرد و گفت: با توجه به جایگاه ولایت مطلقه فقیه، به نظر می‌رسد در جنگ ۱۲ روزه، قاعده نفی سبیل مورد استناد بوده است؛ به این معنا که دشمن به دنبال تسلط است و راضی نمی‌شود مگر به تسلیم. وی افزود: قاعده نفی سبیل که می‌تواند بر سایر قواعد نیز حاکم باشد، در راستای حفظ نظام مقدس جمهوری اسلامی و جلوگیری از تسلط دشمنان مورد توجه قرار گرفته است.

امام جمعه گتوند در پایان تأکید کرد: در مجموع، چه در زمان حضرت امام خمینی(ره) و چه در دوره امام شهید سیدعلی خامنه ای، مدیریت بحران‌ها بر پایه مبانی الهی، استقلال‌خواهی، امیدآفرینی، قاطعیت در برابر دشمن، وحدت‌آفرینی و تبیین حقایق استوار بوده و این چارچوب در بحران‌های مختلف قابل مشاهده است.