پژوهشگر حوزه علمیه:
بخش مشاوره قلم در حوزه علمیه راهاندازی شود
خبرگزاری رسا ـ نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه قم گفت: مرکز مدیریت باید با تأسیس مرکزی، جریان نشریات مدرسهای را هدایت کند تا به روزمرگی دچار نشوند.
نویسندگی در حوزههای علمیه پیشینه و پشتوانهای دیرینه دارد و از دیرباز تا کنون مورد توجه علمای برجسته شیعی بوده است؛ چون تلاش و مجاهدت عالمان وارسته برای تدوین متون اسلامی و شیعی و همچنین تبیین مبانی دینی از سوی آنان در لایههای تاریخ سیره علما و فرزانگان بسیار مشهود است و امروزه نیز وجود آثار گرانبها و گسترش کتابخانههای بزرگ شیعی گواه صادقی بر این مدعا است.
از این رو خبرنگار خبرگزاری رسا به مناسبت روز قلم در گفتوگو با حجتالاسلام سید ابوالقاسم حسینی ژرفا، نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه قم، اهمیت نویسندگی در حوزه دین و راهکارهای تقویت بیش از پیش مهارتهای قلمی طلاب را پیگیری کرد.
نوشتار ذیل حاصل این دیدار صمیمی است که تقدیم خوانندگان محترم رسا میشود.
رسا ـ آثار حوزوی با نوشتار معیار و امروزی چقدر فاصله دارد؟
اگر این آثار را با گذشته مقایسه کنیم به پیشرفتهای زیادی دست یافتیم؛ اما از دو جهت از نثر معیار دینی فاصله داریم؛ چون نثر معیار دینی باید ویژگیهایی داشته باشد تا بتواند در ساحت فرهنگی جای بگیرد.
اما آن دو جهت یکی خود قلم و زبان است که دارای مؤلفههای زیبانویسی، شیوانویسی و بهروزنویسی میباشد. به نظرم هنوز نثر برادران و خواهران طلبه قدری با زبان معیار فاصله دارد.
و صورت دوم نوع نگاه و زاویه دید است که این نگاه به نثر معیار، باید در حوزه نثر علمی بچرخد؛ ویژگی نثر علمی این است که سعی میکند مخاطب خودش را با بهترین و منطقیترین شیوهها قانع بکند و او را با دست پر از مطالعه کتاب یا مقالهاش بازگرداند؛ به گونهای که خواننده احساس رضایتمندی علمی داشته باشد.
ما متأسفانه از گذشته تا کنون به یک آسیب مهم دچار هستیم و آن هم اینکه نویسندگان حوزوی نباید مخاطب خود را شاگردی بدانند که در محضر آنان زانو زده، هرچه بگویند و بنویسند آن را بپذیرد.
ما باید این نگاه را تغییر دهیم طلاب جوان ما باید این را بپذیرند که نسل کنونی ما تغییر بنیادی کرد و باید با او به زبان علم سخن بگویند؛ البته زبان علم با زبان دین منافات ندارد؛ اما شما هم میتوانید دین را به زبان علم عرضه کنی و هم میتوانید به زبان دیگر عرضه کنی.
امروز باید زبان ابلاغی که در گذشته بوده، با زبان علمی همراه شود تا ما به نثر معیار در عرصه مقالات و کتابهای دینی بیشتر نزدیک شویم.
رسا ـ چه برنامههایی را برای رشد و ارتقای نوشتاری طلاب پیشنهاد میکنید؟
آن برنامههایی که الان در حوزه داریم کافی است؛ اما باید شیوه اجرای برنامهها تغییر کند، حوزه علمیه دارای مراکزی همچون انجمن قلم، کتاب سال حوزه است که به نظرم وجود درسنامه آموزشی و مراکز علمی و ادبی در حوزه مطلوب و در حد انتظار است؛ اما شیوه اجرای برنامههای آنان مهمتر است؛ بنابر این برای رسیدن به اهداف نویسندگی در حوزه، باید شیوهها و راهبردها را تغییر داد.
مدیران و استادان باید شیوه تدریس را جدی بگیرند برای اجرای برنامههای ادبی باید تربیت استاد و برگزاری دورههای منظم و همچنین امتحانات را جدی گرفت.
حوزه قم و حتی تهران خوشبختانه دارای مجامع ادبی و برنامههای نویسندگی هستند؛ اما شیوه اداره و اجرای آنها باید مهم شمرده شود؛ بنابر این به بهره کار بیشتر باید توجه شود تا به شکل برنامهها.
مهمترین گامی که در حوزه هنوز برداشته نشده و باید روزی به آن برسیم، راهاندازی رشته تخصصی ادبیات و نویسندگی با نگاه جامع و کلیتر راهانداری مرکزی با عنوان هنر است تا خروجیهای این مراکز در عرصه نثر و نویسندگی خود را نشان دهند و خود به خود راه بر کسانی که با نوشتار دینی اشنایی ندارند و در بازار کتابهای دینی نقش دارند، بسته خواهد شد.
رسا ـ یک طلبه چگونه میتواند استعداد و مهارتهای خود را کشف کند؟
هرکس که احساس کند استعداد نوشتن دارد و یا میبیند نوشتهها و یادداشتهایش به سوی پربارترشدن و پرمغزترشدن میرود، میتواند این راه را انتخاب کند و یا اگر از خواندن مقاله یا شعر و نوشتهای لذت میبرد، استعداد خود را میتواند سمتوسو ببخشد؛ چون اینها قرینههایی بر نویسندهشدن آن فرد است.
متأسفانه بخشی از نویسندگان ـ چه حوزوی و چه غیر حوزوی ـ بدون اینکه استعداد خود را بیابند، برای انگیزههای گوناگون دیگر وارد عرصه نویسندگی میشوند.
یک طلبه و یا هر کسی، پس از اینکه دریافت، میتواند در این زمینه به جوشش ادبی دست یابد، باید با مراجعه به استاد برجسته و مشاوره و همچنین ارائه آثاری که دارد، فعالیت خود را آغاز کند.
البته جای بخش مشاوره قلمی متأسفانه در حوزه خالی است؛ در حالی که مقدم بر کارهای دیگر در شروع نویسندگی است. با راهاندازی این بخش دانشپژوه می تواند در کوتاهترین زمان به آن مقصود و مطلوب خود دست یابد.
رسا ـ آیا حمایت طلاب وبلاگنویس در ترویج نثر معیار دینی اثرگذار است؟
بحث وبلاگ بحث مفصلی است، ایجاد بعضی از انگیزهها خیلی مهم است، اگر حمایت سبب ایجاد انگیزه باشد بسیار خوب و مفید است؛ همچون تأسیس مرکزی به نام«وب سال» و یا حمایت از آثار اینترنتی در حوزه علمیه میتواند بسیار مؤثر باشد.
اما این حمایت نباید به کارهای دستوری و فرمایشی تبدیل شود که آن وقت آسیبهای دیگری پدید میآید و این فعالیتهای خودجوش و شناور به سوی قالبهای شکلگرفته و دستوری میرود و آن وقت خیلی چیزها را نمیتوان نوشت؛ چون تحت کنترل سلیقههای دیگر درمیآیدغ حتی به سبب انگیزههای مادی آن استعداد به خوبی شکوفا نمیشود.
رسا ـ درباره نشریات حوزوی نیز چنین نظری دارید؟
بله. در زمینه نشریات حوزوی کارها و حمایتهای بیشتری شده است، هرچند در حد معیار نیست؛ اما حرکتهای پسندیدهای در این زمینه تاکنون صورت گرفته است.
درباره وبلاگ نیز نباید به این شیوهای که در نشریات اعمال کردند ادامه دهند؛ چون پرداختن به حمایتهای وبلاگی، دقیقتر و ظریفتر از نشریات است.
رسا ـ نشریات مدرسهای چرا تداوم پیدا نمیکنند؟
ببینید خاصیت نشریه مدرسهای این است؛ شما نباید انتظار داشته باشید نشریات مدرسهای ده سال عمر کند؛ چون نشریات مدرسهای یک مرحله گذر است، طلابی که مدتی را در نشریه مدرسهای فعالیت میکنند دارای تجربههای قلمی میشوند و طبعاً این افراد نمیتوانند استعداد خود را در یک نشریه کوچک شکوفا کنند؛ به یقین به دنبال رشد و تعالی هنر خود هستند؛ از این رو نشریه مدرسهای را ترک میکنند و گروه نوپای دیگری با سلیقههای گوناگون، نشریه را دوباره راهاندازی میکنند؛ البته باید به پیشرفت نشریهها و رشد بیش از پیش نشریه توجه کرد.این نشریات خیلی در حد آماتور اداره میشود و مرکز مدیریت باید با تأسیس مرکزی این جریان را هدایت کند تا نشریات مدرسهای به روزمرگی دچار نشوند.
رسا ـ حضور طلاب در نشریات زرد آیا آسیب محسوب میشود؟
استحکام معنوی محیط حوزه از ساحت قلم مهمتر است؛ بنابر این اگر یک طلبه در محیط خوب و معنوی و در کنار استادانی مهذب رشد کند، دیگر خود را مییابد و نوشتههایش در هر جا که درج شود، مؤثر است، همچنین هرگز به سوی نشریات زرد نمیرود.
با این حال آب اگر آب پاک باشد از محیط گندناک دور میشود و همیشه در مسیر پاک قرار میگیرد؛ پس در همه زمینهها امکان لغزش وجود دارد که با نگاه کلیتر ـ یعنی داشتن محیط سالم و مهذب ـ میتوانیم از اینگونه آسیبها دور شویم؛ بنابر این بستر حوزه تهذیب است و نباید در برنامهها در حاشیه قرار گیرد.
رسا ـ اگر موافق باشید می خواهم سه جمله درباره سه شخصیت از شما بشنوم.
شاید جواب ندهم؛ اما بیان کنید.
رسا - علامه امینی.
طوفانی که در کرانههای عشق و استقامت نشست و قدر او را هیچ کس ندانست.
رسا ـ علامه طباطبایی.
کسی که عشق را تفسیر کرد.
رسا ـ علامه مطهری.
انسانی که از روزگار خودش بلندتر و بزرگتر بود و متأسفانه زود در حال فراموششدن است.
رسا ـ مطالعات شما در زمینه ادبیات بیشتر چه متونی بود؟
من از سن هشت سالگی مطالعات گوناگون خود را شروع کردم، در همه زمینهها، همچون شعر، داستان و نثر، خواندن را ادامه دادم.
اگر کسی میخواهد در زمینه نویسندگی پیشرفت کند باید مجموعه فضاها را ببیند ـ چه فضاهای جدی و چه طنز ـ چون تنوع مطالعاتی سبب میشود انسان وقتی در فضاهای گوناگون تنفس کند به اطرف خود آگاهی بیشتری پیدا میکند.
طلبهای که میخواهد از راه نوشتن با مردم ارتباط برقرار کند باید این فضاهای گوناگون را تجربه کند وبعدها در فضایی که بیشتر با او سازگار است بیشتر کار میکند.
نکته مهم دیگر اینکه تنوع مطالعاتی به طلبه نگاهی وسیع و عمیق عطا میکند.
رسا ـ مهمترین لوازم نویسندگی؟
استعداد، مجموعه محیط مناسب، تلاش، ممارست و پشتکار و داشتن برنامه راهبردی. با این لوازم میتوان پلههای ترقی را یکییکی پشت سر گذاشت.
رسا ـ برخی از طلاب در آینده میخواهند سخنران و منبری خوبی شوند، مطالعه متون ادبی در فن بیان این افراد چه مقدار تأثیرگذار است؟
مطالعه آثار ادبی دو فایده دارد؛ یکی اینکه فرد در همان زمینه مهارت کسب میکند مانند اینکه به سبب خواندن شعر زیاد و علاقه به شعر، شعر هم بگوید، در واقع این علاقه او به مهارت او کمک میکند.
دوم اینکه مطالعه آثار ادبی تنها برای مهارتافزایی نیست، بلکه به خواننده وسعت دید میبخشد و او را با دنیای پیرامون خود آشنا میکند و به او قدرت تحلیل و تفکر میدهد؛ کسی که مثلاً رمان آمریکایی میخواند با بخشی از جهان آشنا میشود؛ چون در رمان وارد زوایای زندگی مردم آن کشور میشوید؛ در حالی که با زندگیکردن در کنار آنها نمیتوان به همه زوایای زندگی آنان شناخت پیدا کرد.
امروز باید زبان ابلاغی که در گذشته بوده، با زبان علمی همراه شود تا ما به نثر معیار در عرصه مقالات و کتابهای دینی بیشتر نزدیک شویم.
رسا ـ چه برنامههایی را برای رشد و ارتقای نوشتاری طلاب پیشنهاد میکنید؟
آن برنامههایی که الان در حوزه داریم کافی است؛ اما باید شیوه اجرای برنامهها تغییر کند، حوزه علمیه دارای مراکزی همچون انجمن قلم، کتاب سال حوزه است که به نظرم وجود درسنامه آموزشی و مراکز علمی و ادبی در حوزه مطلوب و در حد انتظار است؛ اما شیوه اجرای برنامههای آنان مهمتر است؛ بنابر این برای رسیدن به اهداف نویسندگی در حوزه، باید شیوهها و راهبردها را تغییر داد.
مدیران و استادان باید شیوه تدریس را جدی بگیرند برای اجرای برنامههای ادبی باید تربیت استاد و برگزاری دورههای منظم و همچنین امتحانات را جدی گرفت.
حوزه قم و حتی تهران خوشبختانه دارای مجامع ادبی و برنامههای نویسندگی هستند؛ اما شیوه اداره و اجرای آنها باید مهم شمرده شود؛ بنابر این به بهره کار بیشتر باید توجه شود تا به شکل برنامهها.
مهمترین گامی که در حوزه هنوز برداشته نشده و باید روزی به آن برسیم، راهاندازی رشته تخصصی ادبیات و نویسندگی با نگاه جامع و کلیتر راهانداری مرکزی با عنوان هنر است تا خروجیهای این مراکز در عرصه نثر و نویسندگی خود را نشان دهند و خود به خود راه بر کسانی که با نوشتار دینی اشنایی ندارند و در بازار کتابهای دینی نقش دارند، بسته خواهد شد.
رسا ـ یک طلبه چگونه میتواند استعداد و مهارتهای خود را کشف کند؟
هرکس که احساس کند استعداد نوشتن دارد و یا میبیند نوشتهها و یادداشتهایش به سوی پربارترشدن و پرمغزترشدن میرود، میتواند این راه را انتخاب کند و یا اگر از خواندن مقاله یا شعر و نوشتهای لذت میبرد، استعداد خود را میتواند سمتوسو ببخشد؛ چون اینها قرینههایی بر نویسندهشدن آن فرد است.
متأسفانه بخشی از نویسندگان ـ چه حوزوی و چه غیر حوزوی ـ بدون اینکه استعداد خود را بیابند، برای انگیزههای گوناگون دیگر وارد عرصه نویسندگی میشوند.
یک طلبه و یا هر کسی، پس از اینکه دریافت، میتواند در این زمینه به جوشش ادبی دست یابد، باید با مراجعه به استاد برجسته و مشاوره و همچنین ارائه آثاری که دارد، فعالیت خود را آغاز کند.
البته جای بخش مشاوره قلمی متأسفانه در حوزه خالی است؛ در حالی که مقدم بر کارهای دیگر در شروع نویسندگی است. با راهاندازی این بخش دانشپژوه می تواند در کوتاهترین زمان به آن مقصود و مطلوب خود دست یابد.
رسا ـ آیا حمایت طلاب وبلاگنویس در ترویج نثر معیار دینی اثرگذار است؟
بحث وبلاگ بحث مفصلی است، ایجاد بعضی از انگیزهها خیلی مهم است، اگر حمایت سبب ایجاد انگیزه باشد بسیار خوب و مفید است؛ همچون تأسیس مرکزی به نام«وب سال» و یا حمایت از آثار اینترنتی در حوزه علمیه میتواند بسیار مؤثر باشد.
اما این حمایت نباید به کارهای دستوری و فرمایشی تبدیل شود که آن وقت آسیبهای دیگری پدید میآید و این فعالیتهای خودجوش و شناور به سوی قالبهای شکلگرفته و دستوری میرود و آن وقت خیلی چیزها را نمیتوان نوشت؛ چون تحت کنترل سلیقههای دیگر درمیآیدغ حتی به سبب انگیزههای مادی آن استعداد به خوبی شکوفا نمیشود.
رسا ـ درباره نشریات حوزوی نیز چنین نظری دارید؟
بله. در زمینه نشریات حوزوی کارها و حمایتهای بیشتری شده است، هرچند در حد معیار نیست؛ اما حرکتهای پسندیدهای در این زمینه تاکنون صورت گرفته است.
درباره وبلاگ نیز نباید به این شیوهای که در نشریات اعمال کردند ادامه دهند؛ چون پرداختن به حمایتهای وبلاگی، دقیقتر و ظریفتر از نشریات است.
رسا ـ نشریات مدرسهای چرا تداوم پیدا نمیکنند؟
ببینید خاصیت نشریه مدرسهای این است؛ شما نباید انتظار داشته باشید نشریات مدرسهای ده سال عمر کند؛ چون نشریات مدرسهای یک مرحله گذر است، طلابی که مدتی را در نشریه مدرسهای فعالیت میکنند دارای تجربههای قلمی میشوند و طبعاً این افراد نمیتوانند استعداد خود را در یک نشریه کوچک شکوفا کنند؛ به یقین به دنبال رشد و تعالی هنر خود هستند؛ از این رو نشریه مدرسهای را ترک میکنند و گروه نوپای دیگری با سلیقههای گوناگون، نشریه را دوباره راهاندازی میکنند؛ البته باید به پیشرفت نشریهها و رشد بیش از پیش نشریه توجه کرد.این نشریات خیلی در حد آماتور اداره میشود و مرکز مدیریت باید با تأسیس مرکزی این جریان را هدایت کند تا نشریات مدرسهای به روزمرگی دچار نشوند.
رسا ـ حضور طلاب در نشریات زرد آیا آسیب محسوب میشود؟
استحکام معنوی محیط حوزه از ساحت قلم مهمتر است؛ بنابر این اگر یک طلبه در محیط خوب و معنوی و در کنار استادانی مهذب رشد کند، دیگر خود را مییابد و نوشتههایش در هر جا که درج شود، مؤثر است، همچنین هرگز به سوی نشریات زرد نمیرود.
با این حال آب اگر آب پاک باشد از محیط گندناک دور میشود و همیشه در مسیر پاک قرار میگیرد؛ پس در همه زمینهها امکان لغزش وجود دارد که با نگاه کلیتر ـ یعنی داشتن محیط سالم و مهذب ـ میتوانیم از اینگونه آسیبها دور شویم؛ بنابر این بستر حوزه تهذیب است و نباید در برنامهها در حاشیه قرار گیرد.
رسا ـ اگر موافق باشید می خواهم سه جمله درباره سه شخصیت از شما بشنوم.
شاید جواب ندهم؛ اما بیان کنید.
رسا - علامه امینی.
طوفانی که در کرانههای عشق و استقامت نشست و قدر او را هیچ کس ندانست.
رسا ـ علامه طباطبایی.
کسی که عشق را تفسیر کرد.
رسا ـ علامه مطهری.
انسانی که از روزگار خودش بلندتر و بزرگتر بود و متأسفانه زود در حال فراموششدن است.
رسا ـ مطالعات شما در زمینه ادبیات بیشتر چه متونی بود؟
من از سن هشت سالگی مطالعات گوناگون خود را شروع کردم، در همه زمینهها، همچون شعر، داستان و نثر، خواندن را ادامه دادم.
اگر کسی میخواهد در زمینه نویسندگی پیشرفت کند باید مجموعه فضاها را ببیند ـ چه فضاهای جدی و چه طنز ـ چون تنوع مطالعاتی سبب میشود انسان وقتی در فضاهای گوناگون تنفس کند به اطرف خود آگاهی بیشتری پیدا میکند.
طلبهای که میخواهد از راه نوشتن با مردم ارتباط برقرار کند باید این فضاهای گوناگون را تجربه کند وبعدها در فضایی که بیشتر با او سازگار است بیشتر کار میکند.
نکته مهم دیگر اینکه تنوع مطالعاتی به طلبه نگاهی وسیع و عمیق عطا میکند.
رسا ـ مهمترین لوازم نویسندگی؟
استعداد، مجموعه محیط مناسب، تلاش، ممارست و پشتکار و داشتن برنامه راهبردی. با این لوازم میتوان پلههای ترقی را یکییکی پشت سر گذاشت.
رسا ـ برخی از طلاب در آینده میخواهند سخنران و منبری خوبی شوند، مطالعه متون ادبی در فن بیان این افراد چه مقدار تأثیرگذار است؟
مطالعه آثار ادبی دو فایده دارد؛ یکی اینکه فرد در همان زمینه مهارت کسب میکند مانند اینکه به سبب خواندن شعر زیاد و علاقه به شعر، شعر هم بگوید، در واقع این علاقه او به مهارت او کمک میکند.
دوم اینکه مطالعه آثار ادبی تنها برای مهارتافزایی نیست، بلکه به خواننده وسعت دید میبخشد و او را با دنیای پیرامون خود آشنا میکند و به او قدرت تحلیل و تفکر میدهد؛ کسی که مثلاً رمان آمریکایی میخواند با بخشی از جهان آشنا میشود؛ چون در رمان وارد زوایای زندگی مردم آن کشور میشوید؛ در حالی که با زندگیکردن در کنار آنها نمیتوان به همه زوایای زندگی آنان شناخت پیدا کرد.
شعر هم اینگونه است خواننده را با دنیای روح انسان آشنا میکند؛ بنابر این همانقدر که یک منبری کتابهای عرفانی و دینی را مطالعه میکند باید متون ادبی را نیز پیگیری کند چون اگر اینگونه مطالعات را نداشته باشد در حقیقت یک بخش عظیمی ار دانش را ندارد.
نکته پایانی اینکه ادبیات به انسان شیوه برخورد و تعامل را یاد میدهد؛ چون با مطالعه ادبیات نیاز نسل کنونی را میتوان فهمید و میتوان دریافت که نسل حاضر چگونه با یکدیگر سخن میگویند و چگونه میاندیشند؛ در نتیجه میتوان آن نسل را کشف کرد و با زبان آنها با آنان رفتار کرد.
یک منبری میتواند از راه مطالعه ادبی آن حس مخاطب را کشف و بیانهای دینی خود را در فضای آنان ترویج کند؛ با این حال منبر میتواند از قالبهای مؤثر در جامعه باشد.
رسا ـ با تشکر از جنابعالی که وقت گرانقدرتان را در اختیار خبرگزاری رسا گذاشتید.
ارسال نظرات