تبلیغ تهاجمی یعنی حمله به مبانی فکری رقیب، نه انفعال و تعارف

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام صفدر الهی‌راد، استاد حوزه و دانشگاه، در نشست «مبلغ دینی؛ شایستگی‌ها، مهارت‌ها و الزامات نوین» از سلسله نشست های «بررسی مسائل اولویت‌دار تبلیغ در حوزه‌های علمیه» که عصر شنبه 23 خرداد در خبرگزاری رسا برگزار شد، بر ضرورت تقویت بنیه معرفتی مبلغان و شناخت سازوکارهای جنگ شناختی تأکید کرد.

وی در آغاز سخنان خود با اشاره به اهمیت تعمق در معارف دینی گفت: در روایات آمده است که وای بر مسلمانی که در طول هفته زمانی را برای تفقه در دین اختصاص ندهد. همچنین معیار ارزش عبادت تنها کثرت نماز و روزه نیست، بلکه میزان اندیشه‌ورزی، تعقل و عمق معرفتی فرد در انجام عبادات اهمیت دارد.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر ضرورت اشباع معرفتی مبلغ اظهار داشت: مبلغ دینی باید در لایه‌های عمیق شناختی نسبت به مفاهیمی همچون توحید، معاد، نبوت و امامت به درک عمیق رسیده باشد. کسی که می‌خواهد این مفاهیم را به دیگران منتقل کند، ابتدا باید خود آنها را به صورت عمیق و ریشه‌ای فهم کرده باشد.

وی با انتقاد از برخی کاستی‌های نظام آموزشی موجود افزود: نظام آموزشی رایج حوزه به تنهایی نمی‌تواند این نیاز را تأمین کند و بخش مهمی از این مسئولیت بر عهده مراکز تخصصی تبلیغ قرار دارد.

حجت‌الاسلام الهی‌راد با اشاره به ماهیت جنگ شناختی گفت: در جنگ شناختی، دشمن به دنبال تسخیر و هدایت ذهن مخاطب است. هر کس سازوکارهای فهم و ادراک انسان را در اختیار بگیرد، در این میدان پیروز خواهد شد. گرایش‌های ذهنی تعیین می‌کنند که انسان چه چیزی را ببیند، به چه چیزی اعتماد کند، از چه چیزی بترسد و در نهایت چگونه رفتار کند.

وی افزود: یکی از اهداف اصلی جنگ شناختی، معنادهی به واقعیت‌ها و جهت‌دهی به برداشت مخاطبان از حوادث و رویدادهاست. در این جنگ، نوع روایت از وقایع اهمیت اساسی پیدا می‌کند و گاهی یک روایت آن‌قدر تکرار می‌شود که مخاطب آن را حقیقت مسلم تلقی می‌کند.

این استاد حوزه و دانشگاه «تکرار» را یکی از مهم‌ترین ابزارهای تأثیرگذاری دانست و اظهار داشت: تکرار یک اصل تربیتی است. قرآن کریم در سوره الرحمن آیه «فَبِأَیِّ آلَاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ» را بارها تکرار می‌کند. دشمن نیز برای تثبیت گزاره‌های خود از همین اصل بهره می‌برد و با تکرار مستمر یک ادعا، آن را در ذهن مخاطب نهادینه می‌کند.

وی خطاب به مبلغان گفت: مبلغ دینی نباید در تکرار محکمات و اصول اساسی دین دچار تردید یا لکنت شود. برخی مواقع سخنان صحیح و مستدل وجود دارد، اما در بیان و تکرار آن دچار محافظه‌کاری می‌شویم؛ در حالی که تثبیت باورها نیازمند یادآوری و تکرار مستمر است.

حجت‌الاسلام الهی‌راد در ادامه به ضرورت نوآوری در بیان معارف دینی اشاره کرد و گفت: تفاوت میان تکرار محتوا و خلق ادبیات جدید بسیار مهم است. مبلغ موفق کسی است که بتواند مفاهیم ثابت دینی را با زبان، مثال‌ها و قالب‌های تازه برای مخاطب امروز بازآفرینی کند.

وی با بیان اینکه دشمن در جنگ شناختی از ابزارهای عاطفی برای تأثیرگذاری استفاده می‌کند، افزود: بخشی از عملیات رسانه‌ای بر دستکاری احساسات مخاطب استوار است. در مقابل، مبلغ باید با تقویت اعتماد معرفتی جامعه نسبت به منابع اصیل فکری و دینی، از تأثیرگذاری این جریان‌ها بکاهد.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به برخی جریان‌های فکری معاصر اظهار داشت: یکی از عرصه‌های مهم نفوذ، لایه‌های معرفت‌شناختی جامعه است. گسترش تردید، شکاکیت و نسبی‌گرایی در باورهای دینی، از جمله راهبردهایی است که می‌تواند بنیان‌های فکری جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.

وی بر اهمیت مرجعیت فکری تأکید کرد و گفت: قرآن کریم و بزرگان دین همواره بر مراجعه به منابع معتبر معرفتی تأکید کرده‌اند. امام خمینی(ره)، شهید مطهری و دیگر اندیشمندان انقلاب اسلامی نیز همواره تلاش داشتند مرجعیت صحیح فکری را به جامعه معرفی کنند.

حجت‌الاسلام الهی‌راد خاطرنشان کرد: تبلیغ دینی باید در نقطه مقابل جنگ شناختی قرار گیرد و به جای انفعال، قدرت تحلیل، تفکر و تشخیص را در مخاطب تقویت کند. یکی از اهداف جریان‌های معارض، ایجاد تردید در باورهای قطعی و انتقال مرجعیت فکری از منابع اصیل به رسانه‌ها و مراکز قدرت خارجی است.

وی از «دوگانه‌سازی‌های کاذب» به عنوان یکی از شگردهای رایج جنگ شناختی یاد کرد و گفت: تقابل‌هایی نظیر «هیئتی یا انقلابی»، «عقلانیت یا انقلابی‌گری» و «وحدت یا مطالبه‌گری» از جمله دوگانه‌های نادرستی هستند که برای ایجاد شکاف در جامعه طراحی می‌شوند، در حالی که این مفاهیم در بسیاری از موارد قابل جمع و مکمل یکدیگر هستند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تجربه امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب در عرصه تبلیغ و تبیین افزود: یکی از ویژگی‌های مهم رهبران انقلاب اسلامی، توانایی در خلق ادبیات و روایت‌سازی مؤثر بوده است. رهبر معظم انقلاب در مواجهه با جنگ شناختی صرفاً به موضع دفاعی اکتفا نکرده‌اند، بلکه با نقد مبانی فکری رقیب و ارائه روایت‌های بدیل، نقش فعالی در این عرصه ایفا کرده‌اند.

وی تأکید کرد: تبلیغ تهاجمی به معنای حمله به مبانی فکری و شناختی جریان مقابل است. در این رویکرد، صرفاً به پاسخگویی اکتفا نمی‌شود، بلکه نقاط ضعف فکری و معرفتی طرف مقابل مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد.

حجت‌الاسلام الهی‌راد در پایان با تأکید بر ضرورت صراحت در تبیین حقایق اظهار داشت: هرگاه در بیان دستاوردها، واقعیت‌ها و مبانی فکری خود دچار تعارف و محافظه‌کاری شویم، میدان برای روایت‌سازی دشمن باز خواهد شد. از این رو مبلغان دینی باید با شناخت دقیق فضای رسانه‌ای و جنگ شناختی، با زبانی روشن، مستدل و متناسب با نیاز مخاطب به تبیین معارف و واقعیت‌ها بپردازند.