بیش از شش هزار نسخه خطی در کتابخانه مسجد اعظم قم نگهداری می‌شود

 

حفظ و نگهداری میراث مکتوب شیعه همواره از دغددغه‌های علمای بزرگ و خادمان مکتب اهل بیت(ع) بوده است و تلاش و مجاهدت آنان در مکتوب‌سازی مبانی دین عزیز اسلام بسیار مشهود است.
کتابخانه مسجد اعظم قم نیز با نگاه میراث‌بانی فقیه و عالمی عامل بنا گذاشته شد، همو که با تأسیس یکی از زیباترین مسجد جهان اسلام به انقلاب و مکتب تشیع خدمتی بی‌همتا کرده است.
از این رو به مناسبت سالروز تأسیس مسجد اعظم قم به دست حضرت آیت‌الله بروجردی(ره)؛ خبرنگار خبرگزاری رسا گفت‌وگویی با اسماعیل راهنورد، مدیر کتابخانه مسجد اعظم قم و عضو هیأت امنای این مسجد ترتیب داد که تقدیم خوانندگان محترم رسا می‌شود.


رسا ـ درباره تاریخ ساخت و موقعیت جغرافیایی مسجد اعظم قم مطالبی را بیان کنید.

کتابخانه مسجد اعظم در ظلع غربی مسجد اعظم واقع شده که د ر 27 شوال 1380 هـ. ق مطابق با 25 فروردین 1340 هـ. ش تأسیس و با حضور آقا سید حسن بروجردی فرزند حضرت آیت‌الله بروجردی(رحمت‌ الله علیهما) افتتاح شد.

رسا ـ مسؤولیت این کتابخانه در ابتدا بر عهده چه کسی بود؟

ریاست کتابخانه از بدو تأسیس ازسوی حضرت آیت الله بروجردی(ره) به مرحوم شیخ ابوالقاسم آشتیانی واگذار شده بود و ایشان هم با تلاش و کاردانی آن را اداره کردند. سرانجام در سال 1375 شمسی به سبب کهولت سن، در نامه‌ای سرپرستی کتابخانه را به شورای‌ عالی حوزه علمیه قم واگذار کردند.

رسا ـ چه تعداد کتاب در هنگام افتتاح این کتابخانه وجود داشت؟

این کتابخانه با اهدای کتاب‌هایی از سوی ‌حضرت آیت الله العظمی بروجردی شروع به کار کرد.
ایشان در مرحله اول پانصد جلد و در مرحله دوم دوهزار و پانصد جلد از کتابخانه شخصی خود به کتابخانه مسجد اعظم ‌اهدا کرد. سپس برخی از علما و افراد دیگر کتاب‌های خود را چه شخصی و چه با وصیت، به این کتابخانه منتقل کردند.

رسا ـ از علمای بزرگ هم کتاب‌هایی اهدا شده بود؟

آیت الله مقدس اصفهانی(ره) دو هزار نسخه از کتاب‌های‌ چاپی و خطی، آیت الله فرید اراکی(ره) دو هزار جلد چاپی نفیس و همچنین مرحوم محمد رمضانی چهل هزار نسخه کتاب چا‌پی و دو هزار نسخه کتاب خطی به این کتابخانه اهدا کرده‌اند.

رسا ـ از چه زمانی اقدام به احداث ساختمان جدید کرده‌اید؟

با توجه به این که کتابخانه چهل سال پیش بنا شد؛ ‌با مشکلات از جهت کم‌بودن فضا برای کتاب‌ها و هم مراجعه‌کنندگان رو‌به‌رو بود. برای شروع کار لازم بود کتابخانه به محل دیگری انتقال یابد؛ از این‌رو طبق توافقی که بین تولیت‌ محترم کتابخانه مسجد اعظم و شورای‌ عالی حوزه علمیه قم صورت گرفت، کتابخانه از اردیبهشت‌ماه سال 1386 در محل ساختمان کتابخانه مدرسه فیضیه به صورت موقت و مستقل قرار گرفت که اکنون مشغول ارائه خدمات به طلاب و روحانیان است.

رسا ـ ساختمان جدید در چه مساحتی ساخته شد؟

در چهار هزار متر مربع و در چهار طبقه.

رسا ـ ویژگی‌های ساختمان جدید چیست؟

این ساختمان مطابق با استاندارد‌های روز ساخته شد که هم اکنون در حال تجهیز آن هستیم. مهندس ساخت این کتابخانه مهندس میر حیدر است که ساخت کتابخانه ملی تهران نیز بر عهده ایشان بوده است.
همچنین‌ سیستم گرمایشی و خنک کننده مناسب با فضای مخزن‌ کتاب‌ها، و دارا‌بودن سیستم اطفای حریق در این کتابخانه لحاظ شد.

رسا ـ آماری از فهرست کتاب‌های خطی در دست دارید؟

فهرست کتاب‌های خطی از ‌سوی آیت الله استادی امسال در ‌دو جلد تهیه‌ و به چاپ رسیده است که به زودی وارد بازار می‌شود و در ادامه جمع‌آوری این فهرست جامع، سه جلد دیگر آن در حال تدوین است.
همچنین فهرستی دیگر از کتاب‌های خطی به همت حجت‌الاسلام و المسلمین صادق حسن‌زاده و حجت‌الاسلام طیار مراغی در سال 1379 شمسی تهیه شده است.
هنگامی که آیت الله استادی، مدیریت حوزه علمیه و سرپرستی کتابخانه را بر عهده داشتند، همه کتاب‌ها موضوعی‌بندی شده، فهرست جدیدی از آن نیز جمع‌آوری و ثبت رایانه‌ای شد.

رسا ـ آخرین آماری که از کتاب‌های گوناگون در دست دارید چه تعداد است؟

مجموع کتاب‌های چاپی هشتاد هزار عنوان است، همچنین ده هزار نسخه سنگی و 6191 نسخه خطی در این کتابخانه وجود دارد.

رسا ـ چه تعداد نشریات در این کتابخانه وجود دارد؟

مجموع نشریات به ده‌ هزار نسخه می‌رسد؛ البته این را هم باید یاد‌آور شوم که بخش مهمی از این کتابخانه را کتاب‌ها‌ی خارجی تشکیل می‌دهد که تا کنون از زبان‌های انگلیسی، آلمانی، و روسی و غیره جمع‌آوری شده است.

رسا ـ موضوعات کتاب‌ها بیشتر در چه زمینه‌ای است؟

فقه، اصول، کلام و عقائد بخش مهم کتابخانه، همچنین عناوین پزشکی، علوم محض و ادبیات نیز در این کتابخانه وجود دارد.

رسا ـ چه تعداد کتاب در زمینه ادبیات جمع‌آوری شده است؟

حدود هفت قفسه دیوان اشعار در این کتابخانه وجود دارد، همچنین سه قفسه، ‌کتاب رمان خارجی و دو قفسه، کتاب‌های داستان‌های فارسی در این مرکز تا کنون جمع‌آوری شده است.

رسا ـ فکر می‌کنید امروزه این کتاب‌ها چقدر در تولید پژوهشی مؤثر است؟

استفاده پژوهشگران برتر از این کتابخانه از ابتدای تأسیس تا کنون گواه این است که این کتابخانه یکی از منابع مهم شیعی محسوب می‌شود، برای نمونه هنگامی که آقای رسول جعفریان کتاب رسائل حجابیه را نوشت، در بخشی از این کتاب با آوردن جزواتی، چنین نوشته است که این جزوات را تنها در کتابخانه مسجد اعظم دیدم و ارزش اینها کمتر از نسخه خطی نیست.

رسا ـ آیا پژوهشگران حوزوی در استفاده از منابع خطی می‌توانند بهره‌برداری کنند؟

بله. برای استفاده پژوهشگرا ن از همه نسخ خطی عکس‌برداری کردیم که آنان می‌توانند با استفاده از رایانه به عکس و اصل متن خطی دسترسی پیدا کنند و اگر نسخه چاپی(کپی) آن را نیز بخواهند در اختیار آنان قرار می‌دهیم.
این نکته هم قابل ذکر است که هم اکنون پژوهشگران می‌توانند به پنج هزار عنوان کتاب در بخش قفسه باز استفاده کنند.

رسا ـ برای نگهداری نسخ خطی چه اقداماتی صورت گرفت؟

یکی از نیازهای ضروری کتابخانه، بخش صحافی است که این بخش با عنایت تولیت محترم،‌ آیت الله علوی بروجردی راه‌اندازی شد و همزمان با خرید لوازم مورد نیاز، یکی از افراد متخصص ‌در این بخش مشغول ‌کار شد؛ البته در زمان سرپرستی آیت الله استادی نیز حدود هزار جلد از نسخ خطی صحافی شد.

رسا ـ بانک نوار این مرکز از بخش‌های فعال شمرده می‌شود، نوارها بیشتر در چه زمینه‌ای ضبط و ثبت شده‌اند؟

‌این مجموعه دارای چهل و دو هزار نوار است که همه آنها در زمینه دروس مقدماتی حوزه تا پایان کفایه است و دروس جنبی حوزه همچون تفسیر و فلسفه نیز در این مجموعه نگهداری می‌شود.

رسا ـ نوارهای تاریخی هم دارید؟

بله. بخشی از درس‌های حضرت امام خمینی(ره) در این مرکز وجود دارد که برای دسترسی بهتر آنها را تبدیل به سی‌دی کردیم.


رسا ـ برخی از دروس عالی حوزه از سوی حضرات آیات در مسجد اعظم تدریس می‌شود، مسجد اعظم در چه جایگاهی می‌دانید؟

مسجد اعظم یک تریبون بزرگ علمی و همچنین تریبون نظام و انقلاب است؛ از این رو جایگاهی برای دفاع از اسلام بوده و هست.

رسا ـ با شنیدن عبارت «مسجد اعظم» چه عناوینی در ذهن شما نقش می‌بندد؟

یک مدرسه عالی! و تلفیقی از عبادت، تدریس، مباحثه علمی، اعتکاف و دارای کتابخانه عظیم شیعی است که در بین کشورهای اسلامی چنین مسجدی با این ویژگی‌ها وجود ندارد.

همچنین نکته‌مهم‌تر این است که ‌مسجد اعظم محل عبور و مرور زائران حضرت فاطمه معصومه(س) است و در جوار بارگاه کریمه اهل بیت(س) قرار دارد.

 

 

از ویژگی‌های دیگر این مسجد همکاری سه رکن مهم در اداره این مسجد عظیم است؛ بنابر این افزون بر فعالیت تولیت مسجد اعظم، مراکزی همچون تولیت آستانه مقدسه حضرت معصومه(س)، شورای عالی  و مرکز مدیریت حوزه علمیه قم همکاری مستقیم و گسترده‌ای در اجرای برنامه‌های فرهنگی و علمی این مسجد دارند.