گزارشی از اولین نشست تخصصی طلاب شاعر

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، اولین نشست تخصصی طلاب شاعر، روز گذشته به همت واحد‌ شعر دفتر تبلیغات اسلامی در قم برگزار شد.

این نشست که با حضور استادانی همچون عباس عبادی، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و سعید بیابانکی شاعر برجسته کشورمان برپا شده بود برخی از شاعران جوان قم نیز در آن حضور ‌داشتند.

یکی از آفت‌های شعر آیینی، برخوردارنبودن آن از تجربه شاعرانه و شخصی است

عبادی در سخنانی به تبیین مسأله صور خیال پرداخت و گفت: یکی از آفت‌هایی که شعر آیینی را رنج می‌دهد، برخوردار نبودن شعر آیینی از تصاویر شخصی و تجربه شاعرانه است.

وی در ادامه افزود: یکی از آفت‌هایی که در شعر امروز وجود دارد، پرداختن به شکل و ساختار است که بحث‌های امروز به ساخت بیرونی شعر مربوط است و چرایی آن ضرورتی ندارد.

کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی تصریح کرد: تخیل‌ها یا تکراری هستند یا تجربیات شاعران دیگر که به زبانی شکل خود را نشان می‌دهد.

وی با بیان این‌که زبان به مجموعه‌ای نظام یافته شامل دستگاه‌های صوتی و آوایی، دستگاه واژگانی‌، معنایی و دستوری تشکیل شده است، ابراز داشت: در آفرینش شعر هر گاه این سه دستگاه با هم تلفیق شوند بهترین حالت در شعر به وجود می‌آید و هر کدام بیشتر بر دیگری تأثیر‌گذار باشد فرزند ناقصی از آن شکل می گیرد.

عبادی با بیان این‌که خلق یک شعر موفق، بستگی به میزان به کار‌گیری این دستگاه‌ها دارد، بیان داشت: بخش واژ گانی، دستگاه واژه‌گزینی ما را پوشش می‌دهد که استفاده از مراعات نظیر در این بخش معنا می‌یابد.

وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: شعر به دو نوع درون گرا و برون گرا تقسیم شده است.

داور جشنواره بین‌الملی غدیر تأکید کرد: قرن پنجم را می توان ورود عرفان به حوزه شعر دانست که شاعر به خصوص در منظومه ها به آرایه‌ها وابسته نیست‌. همچنین سنایی عرفان را در شعر رسمیت بخشید.

وی خاطر‌نشان کرد: با ظهور سبک هندی یا اصفهانی، حضور عرفان در شعر اوج می‌گیرد تا جایی که برخی شاعران معنا را قربانی صور خیال می کنند.

عبادی ادامه داد: در عصر مشروطه، هدف شعری تغییر می یابد و شعر سعی می‌کند مردم را به عرصه اجتماع بکشاند، در واقع زبان شعاری به خود‌ گرفته، از زبان درباری کاملاً جدا می‌شود.

وی با شاره به این‌که تا‌ این زمان تغییر در کمیت‌های صور خیال بوده که متکی به داشته‌های شاعر بوده است، تصریح کرد: اما با آمدن نیما، در صور خیال تغییر کیفی ایجاد می‌شود به این معنا که‌ شاعرالگوی ذهنی‌ در خارج ندارد؛ چون شعر بر اساس تجربه شخصی برجسته می شود.

داور جشنواره هنرهای آسمانی اشاره کرد: دکتر شفیعی با انجام کار آماری مجموعه تعابیری را که برای زلف تا قرن چهارم به‌کار برده شده سی تعبیر را شناسایی کرده اما‌ از قرن چهارم تا ششم همان تعداد خود را حفظ کرده و ‌تنها یک تعبیر به نام زلف جادو به آن اضافه شده است و این نشان از دگرگونی استفاده از صور خیال در شعر است.

کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی با بیان این‌که صور خیال بعد از انقلاب نیمایی در شعر تحول ایجاد کرد، گفت: دامنه انقلاب نیمایی حتی به غزل، مثنوی و دوبیتی هم رسید، این نشان دهنده آن است که نگاه شاعر ما تغییر کرده، نو‌آفرینی و تازگی و تحقق تجربه عینی و شخصی در آن ظهور پیدا کرد و این یک ارزش است.

وی اضافه کرد: اولین چیزی که می‌توان به عنوان تحول در شعر نیمایی نام برد،‌ سمبولیسم اجتماعی ‌است که به عنوان یک پدیده وارد صور خیال شده است که سمبولیسم را نیما با شعر ققنوس خود وارد شعر فارسی کرده است.

عبادی دومین تحول که بعد از نیما وارد شعر فارسی شده است را سوررئالیسم یا فراواقع گرایی عنوان کرد و افزود: وقتی سخن از فرا‌واقع نگری می‌کنیم یاد سخن فروید می افتیم که به ‌مقوله خود و فرا خود اشاره کرده است، تصاویر سوررئالیستی تنها در شعر نو نیست؛ بلکه در غزل هم حضور یافت.

وی همچنین در این نشست به تشریح کاربرد‌های تصاویر ذهنی پرداخت و بیان داشت: بیشتر کاربردهای تصاویر ذهنی در شعر شاعران، کاربرد ساده هستند که در حقیقت صور خیال در اینجا در محور افقی اتفاق می‌افتد، ویژگی این کاربرد گذرا و اندک است؛ البته شگفتی‌سازی ‌کمتری دارد‌.

این کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی کاربرد دوم تصاویر ذهنی را آمیختگی و تلفیق تصاویر برشمرد و افزود: در ‌این کاربرد افزون بر آرایه‌های بیانی از بدیع لفظی و معنوی نیز استفاده می‌شود که با درآمیختن این دو مهم یک تصویر دهنی را به ما القا می‌کند.

وی تدوین تصویر و ایجاد فضای استعاری را کاربرد سوم تصاویر ذهنی عنوان کرد.

یکی از آسیب‌های فارسی زبانان در برابر واژه‌های وارداتی، دیر واژه‌گزینی است

در ادامه این نشست تخصصی، سعید بیابانکی، شاعر برجسته کشورمان، یکی از مشکلات شاعران جوان را غفلت از مباحث نظری شعر دانست و در ادامه گفت: ویژگی یک زبان زنده، تولید واژه است، واژه‌ها هم عمردارند و همچنان در حال زایش هستند .

وی با اشاره به این‌که بسیاری از واژه‌ها را مرحوم دکتر حسابی به سبب اشرافی که به زبان فارسی و علوم دیگر داشت، استخراج و به جمع واژه‌های زبان فارسی پیوند داد، افزود:‌ واژه‌هایی همچون هواپیما، دوچرخه، بیمارستان، دانشگاه و دانشکده نمونه‌ای از خدمت بزرگ دکتر حسابی به غنی‌سازی زبان فارسی است.

بیابانکی در بخش دیگری از سخنانش مؤلفه‌های برقراری ارتباط با مخاطب را برشمرد و بیان داشت: برای رساندن پیام به شش عنصر گوینده،‌ مخاطب، مجرای ارتباطی، پیام، معنا و رمز نیاز است.

این شاعر برجسته کشورمان تصریح کرد: پیام وقتی مؤثر است که معنای آن را مخاطب درک کند، گوینده همیشه در حال رمز گذاری است و مخاطب نیز در حال رمز گشایی، با برقرار نشدن این ارتباط در می‌یابیم که یکی از این ارکان با مشکل رو به رو شده است.

وی با تشریح زبان معیار روزنامه ها و اخبار و نشریات را زبان محور بیان کرد و افزود: کار اول شاعر ایجاد نا هنجاری در زبان معیار است. همچون چشمهایش را نوشیدم که در اینجا هنجار گریزی صورت گرفته است.

بیابانکی هنجار‌گریزی‌های واژگانی، نحوی، آوایی، معنایی، گویشی و نوشتاری را برخی از صورت‌های هنجار‌گریزی در شعر عنوان کرد.

وی در ادامه کار دوم شاعر را قاعده‌افزایی دانست و اظهار داشت: هنگامی که تخیل‌ها در زبان فارسی بیش از حد تکرار شوند، وارد زبان معیار شده، آن لذت و برجستگی را از دست می‌دهد.

این شاعر اضافه کرد: شعر مثل نقطه است یعنی بی تعریف و به گفته یکی از اندیشمندان شعر اتفاقی است که در زبان می‌افتد. پس این اتفاق معانی و مفاهیمی است که در قالب زبانِ هنجار‌گریزی و قاعده افزایی صورت می‌گیرد.

بیابانکی‌ با اظهار نگرانی مبنی بر این‌که با وجود هجوم واژه‌های وارداتی، زبان فارسی در یک قرن آینده کم‌رنگ می‌شود، تأکید کرد: یکی از آسیب‌های فارسی زبانان در برابر واژه‌های وارداتی، دیر واژه‌گزینی است، برای نمونه می توانیم به واژه هلی کوپتر اشاره کنیم که پس از گذشت پنجاه سال توانستیم، معادل سازی کنیم.

نشست‌های تخصصی طلاب شاعر گسترده‌تر می‌شود

در پایان این نشست، حجت الاسلام روشن سلیمانی، مسؤول دفتر شعر دفتر تبلیغات اسلامی، با تشریح فعالیت های این دفتر گفت: ‌‌شاعرانی که در کنگره شعر قصه طلاب و جشنواره هنرهای آسمانی حضور داشتند به این نشست های تخصصی دعوت شدند تا طلاب علوم دینی در عرصه های شعر و ادبیات فارسی نقش مهم تری را بیش از پیش ایفا کنند.

وی همچنین از ادامه این نشست‌های تخصصی خبر داد و بیان داشت: در نظر داریم‌ در آینده نزدیک این نشست را در قالب‌های جذاب و گسترده‌تری برگزار کنیم.

یاد‌آور می‌شود، قرائت شعر از سوی 9 تن از شاعران خواهر و برادر به این نشست تخصصی رنگ وبوی خاصی بخشید و در ادامه استادان حاضر در جلسه تحلیل خود را از اشعار سروده شده ارائه کردند.

عبادی که سخنران این نشست تخصصی بود، اظهار داشت: قم از نظر شعر مرا شگفت زده کرد‌.

 

همچنین بیابانکی‌‌ شهر قم را در عرصه شعر دارای تحول و تازگی معرفی کرد. 

گفتنی است،‌ اولین نشست تخصص طلاب شاعر به همت دفتر شعر دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم اول مرداد ماه در سالن همایش پژوهش دفتر تبلیغات اسلامی در قم برگزار شد. / ز502