روحانیت و تبلیغ(16)؛
کارشناس تبلیغ: فعالیتهای دینی در عرصه فضای مجازی همت بیشتری را میطلبد
رسا ـ کارشناس تبلیغ، دنیای مجازی را عرصه رویارویی حق و باطل دانست و بر فعالیت بیشتر در فضای مجازی تأکید کرد.
دنیای امروز پیچیدگیها و ویژگیهای خاص خود را دارد. اینترنت، ماهواره، رادیو، تلویزیون و تمام فناوریهای نو و امروزی گوشهای از این ویژگیها و پیچیدگیها است. استفاده از ابزار نو و امروزی در تبلیغ دین، نیاز به آموزش، یادگیری و استفاده از مهارتهای خاص دارد. گفتوگوی زیر به بررسی تبلیغ دینی، ویژگیها، ضرورت و آسیبهای پیش روی مبلغ در تبلیغ دین در فضای مجازی میپردازد. حجتالاسلام مهدی زارع، دانش آموخته مؤسسه امام خمینی(ره)، از فعالان تبلیغ اینترنتی و مدیر سابق کانون گفتمان قرآن است. وی هم اکنون سردبیر نشریه الکترونیکی سجاده و مدیر کلوپهای مرکز ملی پاسخگویی است.
رسا ـ ویژگیهای تبلیغ اینترنتی چیست؟
به نظر بنده تبلیغ دین در فضای سایبر مانند انواع دیگر تبلیغ مثل تبلیغ چهرهبهچهره، تبلیغ منبری و ... ویژگیها و بایدهای و نبایدها و همچنین فرصتها و محدودیتهای مخصوص به خود را دارد که حتی متناسب با محیطهای مختلف یعنی جوامع مجازی، سایت، وبلاگ، چت، سخنرانی اینترنتی در برخی موارد متفاوت است. در مورد ویژگیها ذکر چند نکته لازم به نظر میرسد؛ ماندگاری مطالب تبلیغی، به این معنی که اگر در تبلیغ سنتی مطالب در همان زمان ارائه، قابل استفاده برای عده خاص حاضر است، در تبلیغ اینترنتی این محدودیت وجود ندارد و مخاطب هر زمان که بخواهد میتواند به مطالب دسترسی داشته باشد و همچنین علاوه بر مخاطبان بالفعل که مطالب را پیگیری مستمر میکنند مخاطبان بالقوهای هم وجود دارند که از راههای دیگر مانند جستجوگرها مطالب را مشاهده و استفاده میکنند. تجربه نشان داده بعد از مدتی فعالیت مثلاً در وبلاگ، آمار افرادی که مخاطبان بالقوه هستند از مخاطبان بالفعل بیشتر میشود. البته مطالبی که گفته شد در غیر چت و سخنرانی است که البته با تمهیداتی میتوان آن را هم ماندگار کرد. برخی مطالب وجود دارد که بسیاری از مبلغان به علتهای گوناگون مانند جوانبودن نمیتوانند به صورت چهرهبهچهره بهراحتی مطرح کنند. این مسأله در محیطهای مجازی تا حدود زیادی رفع شده است. در مورد مخاطبان نیز همینگونه است. بسیاری از سؤالاتی که افراد بیان میکنندکه نمیتوانند رودررو بپرسند از طریق اینترنت بهراحتی از یک مبلغ دینی میتوانند سؤال کرده، پاسخ را دریافت نمایند. مبلغ در این فضا در پاسخگویی به سؤالات یا ارائه مطالب به داشتههای ذهنی خود اکتفا نمیکند، بلکه قبل از هر فعالیت تبلیغی امکان بررسی از طریق نرم افزارهای مختلف مهیا است که در نتیجه احتمال خطا به مقدار زیادی کاهش مییابد. برای رساندن آموزههای دینی به فردی که در کشورهای دیگر زندگی میکند مشکلات زیادی وجود دارد، در حالی که از طریق اینترنت مبلغ میتواند با کمترین هزینه و وقت با این افراد ارتباط برقرار کرده، حتی پیشقدم شده و دین مبین اسلام را به آنها معرفی کرده و شبهات را رفع نماید.
رسا ـ چه ضرورتی دارد در اینترنت تبلیغ کنیم؟
پاسخ این سؤال بر میگردد به اینکه هدف ما از آمدن به حوزه علمیه چیست؟ مگر ما نیامدهایم که سرباز امام زمان(عج) باشیم و از دین اسلام و آئین تشیّع با جان و دل با آموختن آموزههای دینی دفاع کنیم. محیط اینترنت الان از یک طرف محل مقابله حق و باطل است؛ در بسیاری از تالارها، کنفرانسها و ... شبهاتی به آموزههای دینی وارد میکنند و قصد دارند اعتقادات جوانان را دچار تردید نمایند و از طرف دیگر بسیاری از افراد وجود دارند که در این محیط دنبال آبی زلال میگردند تا تشنگی خود را برطرف نمایند. بیشک چه وظیفهای بالاتر از اینکه عدهای از طلاب در این محیط حاضر شده، مدتی از وقت خود را در رفع شبهات و پاسخ به سؤالات و همچنین ارائه معارف دینی صرف نمایند.
رسا ـ مشکلات تبلیغ در اینترنت چیست؟
مشکل عمدهای که تبلیغ در اینترنت دارد عدمآشنایی طلاب با نرم افزارها، نبود امکانات لازم، سرعت کم اینترنت، فعالیت در محیط خانه که مشکلات خاص خود را دارد و مواردی از این قبیل است. البته به نظر بنده میتوان با راهاندازی مرکزی که صرفاً محل تبلیغ اینترنتی باشد و برگزارنمودن دورههای آموزشی که البته در برخی مراکز در حال شکلگیری است بسیاری از این مسائل و مشکلات را رفع کرد.
رسا ـ چه راهکارهایی برای تبلیغ در اینترنت وجود دارد؟
به نظر بنده راهکارها میتواند به تعداد افرادی که تبلیغ میکنند، باشد چون هر کس میتواند متناسب با ذوق و تواناییهای خود شیوه یا شیوههایی را جهت جذب مخاطبان و تبلیغ و پاسخگویی داشته باشد و این روشها میتواند در محیطهای متنوع اعمال شود. به نظر بنده بهترین راهکار در همه محیطهای اینترنت حضور دوستانه همراه با صداقت و ارائه مطلب در مواردی که تخصص دارد و به عبارتی حضور تخصصی است که میتواند موجب جلب اعتماد مخاطبان شده و در نتیجه مبلغ تأثیرگذار باشد.
رسا ـ رویکردهای تبلیغی در اینترنت باید چگونه باشد؟ تبلیغ مثبت و فعالانه یا تبلیغ انفعالی و پاسخگویی به شبهات؟
به نظر بنده هر دو باید وجود داشته باشد. شما که میگویید تبلیغ مثبت در واقع میخواهید این گزینه را تأیید کنید و از بیان نوع دوم اینگونه برداشت میشود که این نوع تبلیغ را مناسب نمیدانید، در حالی که اینگونه نیست. هر دو مهم است. ما باید از یک طرف به انتشار آموزههای دینی با زبان روز بپردازیم و از طرف دیگر به سؤالات و شبهات پاسخ دهیم و البته در هر زمینه و حتی در زمینه سؤالات و شبهات باید به جایی برسیم که متخصص مربوط اقدام به پاسخگویی کنند.
رسا ـ مبلغ اینترنتی چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
مبلغ اینترنتی علاوه بر داشتن معلومات علمی و فنی در حد نیاز که بدون آنها راه هرگونه تبلیغ بسته خواهد بود، حوصله و صبر بسیار زیاد داشته باشد و سعی کند تمام مطالبی که مطرح میکند قربتاً الیالله باشد و از هرگونه عصبانیت حتی در مقابل مخالفان هم خودداری کند. به عبارت دیگر همه را به اخلاق دعوت کند و خود نیز نمونه بارزی از فرد اخلاقی باشد. ارجاع فرد سؤالکننده به متخصص در موارد خارج از تخصص، عدم پاسخگویی در موارد جهل به جواب، و عدم اصرار بر نظر خود بدون دلیل و بهروز کردن منظم وبلاگ از نکات دیگری است که به نظر من رعایت آنها برای یک مبلغ بسیار حائز اهمیت است.
رسا ـ چه آسیبهایی مبلغ اینترنتی را تهدید میکند؟
مسلّماً تبلیغ اینترنتی هم مانند انواع دیگر تبلیغ آسیبهایی ممکن است داشته باشد که میتوان به موارد زیر اشاره کرد؛مطرح کردن شبهه در حین پاسخگویی، دادن پاسخهای سست و غیرعالمانه، بحثهای بیاثر یا کماثر با افراد معاند، گرم کردن بازار مخالفان با ورود در بحث، متلک و جدل بیثمر با مخاطب، خردکردن شخصیت مخاطب همانند تقاضای اعتراف به اشتباه، انداختن مخاطب به موضع لجبازی، طولانینویسی بدون فایده، فحاشی و پاسخهای حاکی از خشم، تعریف نابجا از وبلاگها بهخاطر جذب مخاطب و ورود به مباحث جناحی و سیاسی، نمونهای از این آسیبها است که مبلغ را تهدید میکند.
رسا ـ چه راهکاری برای مقابله با این آسیبها باید بهکار بست؟
به نظر بنده لازم است حضور مبلغان در اینترنت و فضای مجازی بر اساس آئین و آموزههای ناب الهی باشد. همچنین همیشه و در همه حال متوجه آسیبهایی که ممکن است او را تهدید کند، باشد. لازم است مبلغ با لباس و شخصیت طلبگی که شخصیتی پدرانه است، در مجامع اینترنتی حضور داشته باشد، که اگر اینگونه باشد، بسیاری از آسیبها برطرف خواهد شد.
رسا ـ نیازهای مخاطب در اینترنت چیست؟
آموزههای ناب الهی چون آبی گوارا است که هر انسان آگاهی به هنگام تشنگی و نیاز همیشه در صدد بهدست آوردن و نوشیدن آن است. ترویج این آموزهها با زبان روز بیشک یکی از اساسیترین نیازهای فضای سایبر است. در کنار این مهم پاسخگویی به سؤالات و رفع شبهات و طرح نمودن مباحثی که دامن دین را از برخی تهمتها پیراسته میکند، از اهمیت زیادی برخوردار است. البته به نظر میرسد باید کارگروههایی در حوزه دین تشکیل شوند و نیاز سنجی دقیقی صورت گیرد، چون این مطالبی که بنده عرض میکنم نظرات شخصی است که بر اساس تجربه به دست آمده است و برای اتقان بیشتر باید از وجود کارشناسان این حوزه بیشتر استفاده کرد.
رسا ـ چه راهکارهایی برای پاسخگویی به این نیازها وجود دارد؟
رسا ـ ویژگیهای تبلیغ اینترنتی چیست؟
به نظر بنده تبلیغ دین در فضای سایبر مانند انواع دیگر تبلیغ مثل تبلیغ چهرهبهچهره، تبلیغ منبری و ... ویژگیها و بایدهای و نبایدها و همچنین فرصتها و محدودیتهای مخصوص به خود را دارد که حتی متناسب با محیطهای مختلف یعنی جوامع مجازی، سایت، وبلاگ، چت، سخنرانی اینترنتی در برخی موارد متفاوت است. در مورد ویژگیها ذکر چند نکته لازم به نظر میرسد؛ ماندگاری مطالب تبلیغی، به این معنی که اگر در تبلیغ سنتی مطالب در همان زمان ارائه، قابل استفاده برای عده خاص حاضر است، در تبلیغ اینترنتی این محدودیت وجود ندارد و مخاطب هر زمان که بخواهد میتواند به مطالب دسترسی داشته باشد و همچنین علاوه بر مخاطبان بالفعل که مطالب را پیگیری مستمر میکنند مخاطبان بالقوهای هم وجود دارند که از راههای دیگر مانند جستجوگرها مطالب را مشاهده و استفاده میکنند. تجربه نشان داده بعد از مدتی فعالیت مثلاً در وبلاگ، آمار افرادی که مخاطبان بالقوه هستند از مخاطبان بالفعل بیشتر میشود. البته مطالبی که گفته شد در غیر چت و سخنرانی است که البته با تمهیداتی میتوان آن را هم ماندگار کرد. برخی مطالب وجود دارد که بسیاری از مبلغان به علتهای گوناگون مانند جوانبودن نمیتوانند به صورت چهرهبهچهره بهراحتی مطرح کنند. این مسأله در محیطهای مجازی تا حدود زیادی رفع شده است. در مورد مخاطبان نیز همینگونه است. بسیاری از سؤالاتی که افراد بیان میکنندکه نمیتوانند رودررو بپرسند از طریق اینترنت بهراحتی از یک مبلغ دینی میتوانند سؤال کرده، پاسخ را دریافت نمایند. مبلغ در این فضا در پاسخگویی به سؤالات یا ارائه مطالب به داشتههای ذهنی خود اکتفا نمیکند، بلکه قبل از هر فعالیت تبلیغی امکان بررسی از طریق نرم افزارهای مختلف مهیا است که در نتیجه احتمال خطا به مقدار زیادی کاهش مییابد. برای رساندن آموزههای دینی به فردی که در کشورهای دیگر زندگی میکند مشکلات زیادی وجود دارد، در حالی که از طریق اینترنت مبلغ میتواند با کمترین هزینه و وقت با این افراد ارتباط برقرار کرده، حتی پیشقدم شده و دین مبین اسلام را به آنها معرفی کرده و شبهات را رفع نماید.
رسا ـ چه ضرورتی دارد در اینترنت تبلیغ کنیم؟
پاسخ این سؤال بر میگردد به اینکه هدف ما از آمدن به حوزه علمیه چیست؟ مگر ما نیامدهایم که سرباز امام زمان(عج) باشیم و از دین اسلام و آئین تشیّع با جان و دل با آموختن آموزههای دینی دفاع کنیم. محیط اینترنت الان از یک طرف محل مقابله حق و باطل است؛ در بسیاری از تالارها، کنفرانسها و ... شبهاتی به آموزههای دینی وارد میکنند و قصد دارند اعتقادات جوانان را دچار تردید نمایند و از طرف دیگر بسیاری از افراد وجود دارند که در این محیط دنبال آبی زلال میگردند تا تشنگی خود را برطرف نمایند. بیشک چه وظیفهای بالاتر از اینکه عدهای از طلاب در این محیط حاضر شده، مدتی از وقت خود را در رفع شبهات و پاسخ به سؤالات و همچنین ارائه معارف دینی صرف نمایند.
رسا ـ مشکلات تبلیغ در اینترنت چیست؟
مشکل عمدهای که تبلیغ در اینترنت دارد عدمآشنایی طلاب با نرم افزارها، نبود امکانات لازم، سرعت کم اینترنت، فعالیت در محیط خانه که مشکلات خاص خود را دارد و مواردی از این قبیل است. البته به نظر بنده میتوان با راهاندازی مرکزی که صرفاً محل تبلیغ اینترنتی باشد و برگزارنمودن دورههای آموزشی که البته در برخی مراکز در حال شکلگیری است بسیاری از این مسائل و مشکلات را رفع کرد.
رسا ـ چه راهکارهایی برای تبلیغ در اینترنت وجود دارد؟
به نظر بنده راهکارها میتواند به تعداد افرادی که تبلیغ میکنند، باشد چون هر کس میتواند متناسب با ذوق و تواناییهای خود شیوه یا شیوههایی را جهت جذب مخاطبان و تبلیغ و پاسخگویی داشته باشد و این روشها میتواند در محیطهای متنوع اعمال شود. به نظر بنده بهترین راهکار در همه محیطهای اینترنت حضور دوستانه همراه با صداقت و ارائه مطلب در مواردی که تخصص دارد و به عبارتی حضور تخصصی است که میتواند موجب جلب اعتماد مخاطبان شده و در نتیجه مبلغ تأثیرگذار باشد.
رسا ـ رویکردهای تبلیغی در اینترنت باید چگونه باشد؟ تبلیغ مثبت و فعالانه یا تبلیغ انفعالی و پاسخگویی به شبهات؟
به نظر بنده هر دو باید وجود داشته باشد. شما که میگویید تبلیغ مثبت در واقع میخواهید این گزینه را تأیید کنید و از بیان نوع دوم اینگونه برداشت میشود که این نوع تبلیغ را مناسب نمیدانید، در حالی که اینگونه نیست. هر دو مهم است. ما باید از یک طرف به انتشار آموزههای دینی با زبان روز بپردازیم و از طرف دیگر به سؤالات و شبهات پاسخ دهیم و البته در هر زمینه و حتی در زمینه سؤالات و شبهات باید به جایی برسیم که متخصص مربوط اقدام به پاسخگویی کنند.
رسا ـ مبلغ اینترنتی چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
مبلغ اینترنتی علاوه بر داشتن معلومات علمی و فنی در حد نیاز که بدون آنها راه هرگونه تبلیغ بسته خواهد بود، حوصله و صبر بسیار زیاد داشته باشد و سعی کند تمام مطالبی که مطرح میکند قربتاً الیالله باشد و از هرگونه عصبانیت حتی در مقابل مخالفان هم خودداری کند. به عبارت دیگر همه را به اخلاق دعوت کند و خود نیز نمونه بارزی از فرد اخلاقی باشد. ارجاع فرد سؤالکننده به متخصص در موارد خارج از تخصص، عدم پاسخگویی در موارد جهل به جواب، و عدم اصرار بر نظر خود بدون دلیل و بهروز کردن منظم وبلاگ از نکات دیگری است که به نظر من رعایت آنها برای یک مبلغ بسیار حائز اهمیت است.
رسا ـ چه آسیبهایی مبلغ اینترنتی را تهدید میکند؟
مسلّماً تبلیغ اینترنتی هم مانند انواع دیگر تبلیغ آسیبهایی ممکن است داشته باشد که میتوان به موارد زیر اشاره کرد؛مطرح کردن شبهه در حین پاسخگویی، دادن پاسخهای سست و غیرعالمانه، بحثهای بیاثر یا کماثر با افراد معاند، گرم کردن بازار مخالفان با ورود در بحث، متلک و جدل بیثمر با مخاطب، خردکردن شخصیت مخاطب همانند تقاضای اعتراف به اشتباه، انداختن مخاطب به موضع لجبازی، طولانینویسی بدون فایده، فحاشی و پاسخهای حاکی از خشم، تعریف نابجا از وبلاگها بهخاطر جذب مخاطب و ورود به مباحث جناحی و سیاسی، نمونهای از این آسیبها است که مبلغ را تهدید میکند.
رسا ـ چه راهکاری برای مقابله با این آسیبها باید بهکار بست؟
به نظر بنده لازم است حضور مبلغان در اینترنت و فضای مجازی بر اساس آئین و آموزههای ناب الهی باشد. همچنین همیشه و در همه حال متوجه آسیبهایی که ممکن است او را تهدید کند، باشد. لازم است مبلغ با لباس و شخصیت طلبگی که شخصیتی پدرانه است، در مجامع اینترنتی حضور داشته باشد، که اگر اینگونه باشد، بسیاری از آسیبها برطرف خواهد شد.
رسا ـ نیازهای مخاطب در اینترنت چیست؟
آموزههای ناب الهی چون آبی گوارا است که هر انسان آگاهی به هنگام تشنگی و نیاز همیشه در صدد بهدست آوردن و نوشیدن آن است. ترویج این آموزهها با زبان روز بیشک یکی از اساسیترین نیازهای فضای سایبر است. در کنار این مهم پاسخگویی به سؤالات و رفع شبهات و طرح نمودن مباحثی که دامن دین را از برخی تهمتها پیراسته میکند، از اهمیت زیادی برخوردار است. البته به نظر میرسد باید کارگروههایی در حوزه دین تشکیل شوند و نیاز سنجی دقیقی صورت گیرد، چون این مطالبی که بنده عرض میکنم نظرات شخصی است که بر اساس تجربه به دست آمده است و برای اتقان بیشتر باید از وجود کارشناسان این حوزه بیشتر استفاده کرد.
رسا ـ چه راهکارهایی برای پاسخگویی به این نیازها وجود دارد؟
در حوزه دین با وجود همه فعالیتهای بسیار ارزشمندی که صورت گرفته است، جای فعالیتهای زیادی خالی است و همت بیشتری را میطلبد. باید به سمت فعالیتهای گروهی و سازمانیافته در زمینه ترویج آموزههای دینی پیش برویم تا هم از لحاظ کمی و هم کیفی پیشرفت کنیم. در زمینه پاسخگویی هم پیشنهاد بنده این است که مراکز پاسخگویی از حالت جزیرههای مستقل در آمده و همکاری بیشتری داشته باشند. به نظر بنده وجود پایگاهی که بتواند بهصورت روباتیک پاسخ سؤالاتی را که پاسخشان موجود است، بدهد و سؤالاتی هم که پاسخشان موجود نیست در عرض یک تا دو روز پاسخ داده شود، بسیار اهمیت دارد و لازمه رسیدن به این هدف هماهنگی بین همه مراکز پاسخگو است.
رسا ـ از اینکه وقت شریفتان را در اختیار خبرگزاری رسا گذاشتید، متشکرم./ گ402
رسا ـ از اینکه وقت شریفتان را در اختیار خبرگزاری رسا گذاشتید، متشکرم./ گ402
ارسال نظرات