نظارت بر اجرای روح قوانین اسلامی کار ولی فقیه است
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از ستاد خبری دومین همایش الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، علی لاریجانی، رییس مجلس شورای اسلامی صبح امروز در این همایش گفت: ایستادگی مقابل غرب و آمریکا گاهی برای ما پر هزینه بوده اما نشان داد که رویکرد انقلاب اسلامی با عدالت عجین است. در بعضی زمینه ها گرایش به این که نقاط محروم آباد شود تا حدی معقول بوده و برای برابری در استفاده از امکانات حرکت هایی شده است ولی در بخشی از زمینه های نیز نقص هایی داشته ایم.
لاریجانی خاطر نشان کرد: در اوایل انقلاب این تفکر مطرح بود که چون نظام رقابت باعث اجحاف به طبقات پایین دست می شود پس باید به سمت سوسیالیزم حرکت کنیم، در حالی که این مشخص شده است که اگر تعریف دولتی از عدالت داشته باشیم نمی توانیم به سمت جامعه عادلانه حرکت کنیم.
وی با اشاره به سخنان شهید مطهری دراین باره افزود: شهید مطهری معتقد بود سوسیالیزم نمی تواند حرکت را در جامعه به وجود بیاورد و استعداد کشی می کند. در واقع این نوعی محدودسازی منابع و ظلم به مردم است. به هر حال زمانی تقرب به این نوع دیدگاه در کشور وجود داشت و البته نگاه مجریان آن هم عدالت محور بود.
وی خاطر نشان کرد: در دوره دیگر موضوع رقابت در جامعه مطرح شد ولی زمینه های دسترسی به آن فراهم نبود. در حال حاضر سوال مهم این است که اگر برای رفع فقر در جامعه به توزیع منابع روی بیاوریم مشکل حل می شود؟ آیا این روش باعث ایجاد رقابت می شود یا خمودگی ایجاد می کند؟
وی با تاکید بر اینکه برای پاسخ به این سوالات باید مطالعه عمیق صورت گیرد تصریح کرد: امروز در جامعه دچار یک خلاء تئوریک هستیم. بحث عدالت به عنوان یک موضوع کانونی باید به طور کامل و در همه ابعاد دیده شود و نسبت آن هم با سایر موضوعات مشخص شود. عدالت در درون خود پیشرفت را دارد ولی خیلی از فلاسفه این را قبول ندارند.
وی با اشاره به سوال آیا عدالت ابزار است یا هدف؟ افزود: برخی فیلسوفان غرب آن را هدف می دانند، درست مثل لیبرال ها که آزادی را هدف می دانند. باید دید در تفکر اسلامی آیا این ها هدف هستند یا وسیله؟ در این زمینه از بیان امام خمینی و سایر متفکران اسلامی این گونه بر می آید که عدالت نمی تواند هدف غایی باشد. در این زمینه شهید صدر معتقد است مثل ها در جوامع مختلف است. برخی مثل پست، برخی مثل متوسط و برخی مثل غایی در جامعه دارند. او می گوید جوامعی که مثل پست دارند به قهقرا می روند. آنها که مثل متوسط دارند جامعه را محدود می کنند.
وی در ادامه افزود: موضوع دیگر این است که آیا همه شئون عدالت ثابت است یا امور عرفی و عصری هم در آن موثر است؟ برخی معتقدند چون عدالت از فطرت انسان آمده پس ثبات دارد ولی برخی امور تاریخی ثابت کرده که فارغ از مسائل تاریخی به این موضوع نگاه کرد. یک زمان بردگی عین عدالت بوده و اقتضائات زمان آن را ایجاب می کرده است ولی امروز نمی توان گفت که بردگی عادلانه است.
وی افزود: اگر بخواهیم در ظرف موجود و تجربیات بازنگری کنیم و خلاءها را بشناسیم باید برخی موارد را رعایت کنیم که من برای آنها توصیه هایی دارم. نخست اینکه باید قدر و منزلت بحث تئوریک را تنازل ندهیم چون در این بخش کمبود داریم بنابراین نباید در حوزه تئوری عجولانه عمل کنیم. همچنین در حوزه نظر نباید از فیلسوفان دیگر گرته برداری کرد بلکه عدالت باید امروز بحث زنده ما باشد.
لاریجانی خاطر نشان کرد: دوم اینکه باید برای این موضوع یک نقشه راه داشته باشیم و روش تحقق عدالت باید قسم بندی شود. نمی شود فقط منتظر یک کار دراز مدت باشیم بلکه باید راه های کوتاه مدت نیز داشت تا از اشتباه جلوگیری شود . همچنین نباید به شعار بسنده کرد بلکه نحوه اجرا هم مهم است.
رئیس مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه در مورد موضوع تئوری باید به چند مسئله توجه جدی داشت افزود: اول اینکه بحث عدالت مربوط به فلسفه حقوق و سیاست است. نکته مهم این است که سلایق متنوع است ما حقوق متنوعی برای انسان ها داریم که باید مشخص شود این حقوق چیست و نسبت آنها با هم چگونه است بعضی آزادی را حق انسان می دانند اما اگر ما عدالت را رشد متوازن برای انسان ها بدانیم طوریکه او را به سمت کامل شدن ببرد نمی توانیم یکی از حقوق را برجسته کنیم . در واقع اگر یک وجه حقوق انسانی را پررنگ کنیم از عدالت خارج شده ایم.
وی افزود: در این بخش باید به یک مبنای متافیزیکی رجوع کنیم و ببینم مثلا در تفکر اسلام اگر قرار است تربیت انسان به سمت کامل شدن او باشد چه مبنایی از نظر شناخت انسان در این دیدگاه وجود دارد. بعضی معتقداند انسان ها به صورت فطری استعدادهایی بالقوه دارند و کامل شدن انسان به این است که این استعدادهای بالقوه به صورت متوازن بالفعل شده و رشد کند. اگر این دیدگاه را بپذیریم و برای جامعه هم حیثیت جداگانه قائل شویم می توانیم این تئوری را توسعه دهیم.
لاریجانی خاطر نشان کرد: با این فرض می توانیم بگوییم جامعه عاد لانه به گونه ایی است که استعدادها را به طور متوازن رشد بدهد .پس اگر جامعه ایی به بعد اقتصادی یا سیاسی یا ازادی یک طرفه پرداخت جامعه عادلانه نیست. بنابراین رشد متوازن هم در فرد و هم در اجتماع باید محقق شود.
وی افزود: اگر عدالت را رشد متواضع فضایل و استعدادها بدانیم انسان عادل کسی است که به خودش ظلم نکند. یعنی استعداد های خود را از بین نبرد. در این تعریف یک مدیر خانواده عادل کسی است که امکان رشد تمام اعضای خانواده خود را فراهم کند و یک حاکم عادل هم کسی می شود که شرایط رشد ابنا آن جامعه را فراهم کرد.
لاریجانی با تاکید بر اینکه برای رسیدن به این عدالت باید به ساز و کارها توجه ویژه داشت افزود: باید در جامعه حرکت بوجود آمده و رقابت در فرهنگ، اقتصاد و سیاست فراهم شود. بحث بالفعل شدن چیزی یست که بصورت تزریقی به افراد بتوان منتقل کرد بلکه این بالفعل شدن استعداها باید با حرکت افراد ایحاد شود. از این رو نمی توانیم نظام سوسیالیسم را عدالت خواهانه بدانیم چرا که استعدادکش است.
وی افزود: حضور مردم و مشارکت در انتخابات یکی از دلایل ایجاد عدالت است یعنی با مشارکت وایجاد فضای رقابت برای مردم می توان به عدالت دست یافت. . ذر حوزه فرهنگ هم این فضای رقابنی باید ایجاد شود چرا که ما نمی توانیم یک فرهنگ قالبی را در جامعه ایجاد کنیم و ادعای عدالت هم داشته باشیم.
رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره بر اینکه ساز و کار اجرای عدالت در جامعه باید ایجاد شود تصریح کرد: سازکار و کار های قانونی باید انحصار را از بین ببرند و تمامی مناطق سهمی مساوی برای شرکت در رقابت داشته باشند. اگر این ساز و کار و امکانات برای همه افراد در همه چای ایران فراهم نشود افراد در مناطق محروم در حوزه علمی اش هم نمی توانند با سایرین رقابت کنند . یکی از بزرگترین مشکلات ما این است که طرح امایش سرزیمن نداریم . در صورتی که اگرذهنمان عدالت پور است باید به این زمینه ها توجه کنیم.
وی تاکید کرد: مسئله عدالت به حق مربوط می شوسد در یک نظام مردم سالار هم قوه مقننه چارچوب های حق را بیان می کند. بنابراین باید کاملا مستقل عمل کند و با ایجاد فضای رقابت، برداشتن انحصار ها و جلوگیری از برخی آسیب ها امکان اجراعدالت را تسهیل کند. قوه مجریه این قانون را باید در جامعه و در مصادیق ان پیاده کند. و در ادامه قوه قضاییه باید بر حسن اجرای این قوانین نظارت داشته باشد.
وی افزود: هر گونه دخالت قوا در کار یکدیگر مخل عدالت است و اگر کسی را مقننه را جا بگذارد و به دنبال اجرای عدالت بگذارد دچار سو تفاهم در بحث عدالت است و بالعکس این قضیه هم صدق می کند. بنابراین هر قوه ای در جای خودش باید به وظایف خود بپردازد.
رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به جایگاه ولایت فقیه در مسیر اجرای عدالت خاطر نشان کرد: ولایت فقیه یک جایگاه نظارتی را در این بین برعهده دارد تا هیچ کدام از قوا از حد خود تعدی نکنند. در واقع نظارت بر اجرای روح قوانین اسلامی کار ولایت فقیه است.
لاریجانی با تاکید بر اینکه در فضای افکار عمومی مسئله عدالت باید مطالبه مردم باشد و فهم مشترکی از آن ایجاد شود تصریح کرد: برخی موضوعات موضوعات جدیدی است که باید درباره آنها فکر شود سازو کار های آن باید طراحی شود. بنابراین در این زمینه نباید با عجله تئوری سازی کنیم بلکه در ابتدا باید یک سند اقدامات کوتاه مدت را فراهم کرده و در ادامه اگر کاوش های نظری را درست انجام دهیم یک سند بلند مدت را در این زمینه فراهم کنیم. /916/د102/ع