گسترده ترین جریان پاسخگویی متعلق به دفتر تبلیغات اسلامی است

رشد روزافزون شبهاتي كه در جامعه به ويژه در ميان نسل جوان منتشر مي‌شود از يك سو و گسترش مراكز پاسخگويي در كشور از سوي ديگر منجر شده تا ستادي جهت هماهنگي و سياست‌گذاري اين مراكز ايجاد شود. آنچه در پي مي‌آيد گفت‌و گويي است با حجت الاسلام صادق گلزاده، رییس ستاد ساماندهی مراکز  پاسخگویی کشور، كه وظايف و فعاليت‌هاي اين ستاد را مورد بررسي قرار داده است.

 

اصل دغدغه تشکیل چنین ستادی در آغازین روزهای تاسیس دفتر تبلیغات اسلامی اتفاق افتاد. همان طور که می‌دانید نخستین وظیفه‌ دفتر تبلیغات اسلامی، اعزام مبلغ بود وقتی این کار به صورت نظام‌مند و منسجم اتفاق افتاد مبلغان در گزارش‌های خود به صورت طبیعی پرسش‌های جامعه را مطرح کردند، بنابراین ضرورت پاسخ گویی به این پرسش‌ها به وجود آمد و از آنجا که حوزه علمیه باید به پرسش‌های دینی و اعتقادی مردم پاسخ‌گو باشد، واحد پاسخ به پرسش‌ها در دفتر تبلیغات اسلامی راه اندازی شد. البته قبل از دفتر موسساتی مانند موسسه در راه حق چنین فعالیت‌هایی داشتند تا این که درسال 79 دفتر تبلیغات اسلامی در کنار توسعه کمی و کیفی، بخش های دیگر این حوزه را هم گسترش داد و در واقع تولد نشریات مختلف وابسته به این دفتر در جهت پاسخ به پرسش‌های موجود بود. بنابراین جریان شکلی پاسخ‌گویی توسعه پیدا کرد به این معنا که تخصصی‌ترشد و رشته‌های مختلفی برای پاسخ‌گویی راه اندازی شد. همچنین در مراکز تخصصی و پژوهشی بحث پاسخ‌گویی شکل گرفت و به عنوان مثال مرکز انتظار نور، پاسخ‌گویی به مسائل مهدویت را به عهده گرفت، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، پاسخ گویی به مسائل قرآنی را عهده‌دار شد و در همین بین مراکز پاسخ‌گویی دیگری هم به وجود آمد که بی خبر بودن این گونه مراکز از یکدیگر و مکمل نبودن آنها توان و ظرفیت پاسخ‌گویی را کم می‌کرد و به آن آسیب می‌زد، این جا بود که ضرورت هماهنگی در امر پاسخ‌گویی به عنوان یک امر حداقل را همه احساس کردند. این گفتمان و رد و بدل‌ها دربرنامه توسعه ردپا پیدا کرد و در برنامه توسعه سوم با بررسی‌هایی که انجام گرفت طرح ساماندهی پاسخ‌گویی دینی به عهده دفتر تبلیغات اسلامی گذاشته شد.

تشخیص این بود که گسترده‌ترین و جامع‌ترین جریان پاسخ گویی متعلق به دفتر تبلیغات اسلامی است چرا که شبکه بزرگ تبلیغ، پژوهش، آموزش و نشر دین را در اختیار داشت، وگرنه مراکز مختلفی آمادگی به انجام رساندن چنین ماموریتی را داشتند. در هر صورت کار مطالعاتی سنگینی صورت گرفت و در بیست و دو جلد مساله شناسی انجام گرفت که در دو لوح فشرده ساماندهی شد و به شورای عالی انقلاب فرهنگی رفت. پس از آن این شورا هم به صحنه آمد و در شش جلسه بررسی‌های فراوانی روی این موضوع انجام داد. در بین ظرفیت ها و توانایی های مختلف نهادها ی گوناگون نظام در این عرصه، شورای عالی انقلاب فرهنگی به این تصمیم رسید که ماموریت پاسخ‌گویی به مسائل مستحدثه دینی و مسائل اعتقادی و اخلاقی اقشار مختلف طی مصوبه شماره 500 در سال 81 به دفتر تبلیغات اسلامی محول شود که رد پای این ماموریت در برنامه چهارم و پنجم توسعه نیز دیده می‌شود.

رسا ـ برای شروع چه فعالیت هایی انجام گرفت؟

اگر می‌خواستیم بین مراکز پاسخ‌گویی به پرسش‌ها تعامل ایجاد کنیم یکی از گام‌های اصلی شناسایی مراکز پاسخ گویی بود، بنابراین در مرحله نخست بیش از سی مرکز شناسایی شد که در مرحله بعد به بیش از پنجاه مرکز رسید و درحال حاضر بیش از هفتاد و پنج مرکز شناسایی شده است. پس ازشناسایی که البته بعد از کارهای مطالعاتی انجام گرفت، درصدد هستیم در سال آینده همایش و نمایشگاهی را در قم یا در مشهد برگزار کنیم و در آن جا ظرفیت‌های موجودی که پیش روی ماست مورد بررسی قرار دهیم تا همه مراکز به سمت هم پوشانی حرکت کنند، از این رو این حرکت یکی از عملیاتی ترین و کاربردی ترین پاسخ‌ها به یکی از مهمترین دغدغه‌های مقام معظم رهبری است.

رسا ـ رابطه بین مرکز ملی پاسخ گویی دینی و ستاد ساماندهی چگونه است؟

مرکز ملی پاسخگویی عملیات مستقیم پاسخ گویی را انجام می دهد اما ستاد ساماندهی، ماموریت ساماندهی و هماهنگی این مرکز با مراکز دیگر را به عهده دارد.

رسا ـ آیا مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی زیر نظر ستاد هماهنگی است؟

بله، البته نه به صورت ساختاری چون هیچ کدام از مراکز موجود به صورت ساختاری زیر نظر ستاد ساماندهی نیستند بخاطر این که مفهوم هماهنگی و ساماندهی با وابسته بودن شکلی تفاوت دارد از این رو این مراکز تنها وابستگی کاری و اداری به ستاد هماهنگی دارند.

رسا ـ آیا مراکز خارج از کشور هم زیر نظر ستاد هماهنگی است؟

نه، تنها مراکز داخل کشور زیر نظر ستاد است،‌ البته در دراز مدت بنا داریم مراکز خارج از کشور را هم سامان‌دهی کنیم، چون در نگاه مجازی به راحتی می‌شود این ظرفیت را در اختیار دیگران قرار داد تا مسلمانان دیگر نقاط جهان بتوانند از این توان استفاده کنند. مثلا ما در حال برقراری ارتباط با مراکزی مانند جامعه المصطفی هستیم تا بتوانیم در حوزه ترجمه از آنها استفاده کنیم.
همچنین در اندیشه تهیه نرم افزار اتوماسیون پاسخ‌گویی تحت وب هستیم که دراهمیت، چیزی شبیه دولت الکترونیک است و فرصتی فراهم خواهد آورد تا پرسش‌گران بتوانند در یک سیستم مجازی تعامل داشته باشند، از این رو در گام نخست در سطح ملی، سیستم اتوماسیون را دنبال می کنیم و بعد از آن به این مقوله نگاه فرا ملی خواهیم داشت.

رسا ـ نقش اصلی ستاد ساماندهی چگونه تعریف می شود؟

ما در حال حاضر سه ماموریت پاسخ‌گویی را به یک معنا در دفترتبلیغات اسلامی انجام می‌دهیم؛ اول ماموریت تولید جامع که مثال آن در بعضی حوزه‌ها تک نگاری است، این ماموریت در مراکز آموزشی و پژوهشی اتفاق می‌افتد.
دوم عرضه پاسخ در شکل‌های گوناگون است که در مرکز ملی اتفاق می‌افتد و مبلغان و پژوهشگران به مبلغان و پژوهشگران پاسخگو تبدیل می‌شوند.
و سوم، نقش ساماندهی که همان حلقه مفقوده‌ای است که اگر نباشد اهداف گم خواهد شد حال می‌توان این نگاه را در سطح کلان جامعه و جهان اسلام تطبیق کرد.

رسا ـ آیا ستاد ساماندهی بحث نظارت را هم دنبال می‌کند؟

البته نظارت هم به نوعی وجود دارد ،اگر بخواهیم وظایف ستاد را در تمامی جوانب مورد ارزیابی قرار دهیم عبارت است از سیاست‌گذاری، توسعه کمی و کیفی، تخصصی‌سازی، ساماندهی و هماهنگی که باید گفت نظارت در روح ساماندهی و سیاست‌گذاری خوابیده است، نه این که ما بخواهیم آن را اعمال کنیم. البته نباید قالب نظارت را با آن قالب‌های نظارت متعارف و عرفی یکی کرد. باید بستر نظارت را لطیف و عالمانه بینیم، مثلا در بحث نشر کتاب، کارشناسان دفتر تبلیغات، کتاب را بررسی و اصلاح می‌کنند و در نهایت با حمایت دفتر منتشر می شود. در این جا نظارت اتفاق افتاده ولی عالمانه و دقیق. ما نمی‌خواهیم انحصار ایجاد کنیم بلکه می خواهیم کاری کنیم که مراکز پاسخگویی به راحتی بتوانند کار کنند، بنابراین به نظر می‌رسد درسطح کلان باید از این ستاد پشتیبانی شود تا جریان پاسخ‌گویی رشد مورد نظر خود را داشته باشد.

رسا ـ اتوماسیون تحت وب چه زمانی اجرایی خواهد شد؟

امید است تا اواخر سال آینده بتوانیم نسخه قابل قبولی ارائه کنیم، هر چند هم اکنون از نسخه آزمایشی استفاده می کنیم. ما می خواهیم از همه ظرفیت‌های موجود در عرصه تکنولوژی برای تبلیغ و پاسخگویی بهره ببریم.

رسا ـ در بحث تخصصی سازی بی گمان بحث آموزش هم مطرح می شود، آیا در این زمینه فعالیت خاصی داشته‌اید؟

در بحث جریان سازی تقاضای من این است که بابت هر کاری یک موسسه و مرکز راه نیفتد، این نکته بسیار مهم است. ما درحوزه علمیه ظرفیت آموزشی بالایی داریم، پس آغاز فعالیت به معنای تشکیل یک مرکز آموزشی آن چنانی در ستاد نیست. مدیریت در نگاه بنده عبارت است از هنر خوب کار کردن توسط دیگران، از این رو بابت هر دغدغه‌ای، نمی‌خواهم یک تشکیلات راه بیندازم، بنابراین وقتی مرکز تخصصی مهدویت، نیرو و منابع انسانی تخصصی برای دفاع از مهدویت تربیت می کند ما از این ظرفیت استفاده می کنیم یا از ظرفیت دانشگاه باقرالعلوم که وابسته به دفتر تبلیغات است استفاده می کنیم. این است که می کوشیم توانمندان عرصه های آموزش را وارد کار کنیم.

رسا ـ آیا این هماهنگی‌ها برای استفاده از نیروی متخصص شکل گرفته است؟

بله، این هماهنگی ها در حال انجام گرفتن است، چون ماموریت ما برقراری همین تعاملات است.

رسا ـ آیا شماره تلفن مرکز ملی پاسخ گویی سه رقمی خواهد شد؟

در حال حاضر شماره تلفن موجود همین نقش را ایفا می کند و سه یا چهار رقمی بودن شماره برای مخاطب تفاوت چندانی ندارد.

رسا ـ شاید از این جهت که مخاطب بتواند راحت‌تر ارتباط برقرار کند بهتر باشد؟

تفاوت کلیدی در هزینه است که هم اکنون این مشکل وجود ندارد، چرا که مردم بابت این موضوع هیچ گونه هزینه‌ای متحمل نمی شوند یعنی به راحتی تماس می گیرند اما آن چه مهم است افزایش این ظرفیت است.

رسا ـ سیاست‌گذاری های ستاد چگونه انجام می گیرد؟

یکی از تغییرات اساسی که باید در نگرش‌ها اتفاق بیفتد بهره‌گیری ازعقل جمعی به عنوان یک تکلیف است، چون امروزه تنوع مسائل به گونه ای است که یک نفر هر چه هم اندوخته علمی داشته باشد قادر نخواهد بود به پاسخ‌گویی همه ظرفیت‌ها و سؤالات بپردازد. پس کار یک کار علمی و مشورتی است که برای تحقق آن شورای سیاست‌گذاری با مجموعه ای از عناصر برجسته علمی و فرهنگی تشکیل شده و شرایط کار به گونه‌ای است که مسائل برای سیاست گذاری به آن شورا برده می‌شود و مورد بررسی قرار می‌گیرد.
در بخش هماهنگی هم ما سه مدیریت در ستاد هماهنگی داریم که عبارتند از مدیریت اطلاع رسانی و فن‌آوری اطلاعات، مدیریت برنامه‌ریزی و همکاری‌های علمی و مدیریت ارتباطات و هماهنگی که در کنار این ها سه کمیته هم در نظر گرفته شده است.