بیتوجهی به حمایت پژوهشی از حوزه علمیه
حجت الاسلام جواد حبیبی تبار، مدیر گروه کمیته فقه خانواده مرکز مطالعات اسلامی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا، درباره مشکلات مربوط به پژوهشگران گفت: گاهی پژوهشگران به نقل قولها اکتفا می کنند در حالی که باید مستقیما از خود منابع نقل کنند.
مدیر گروه کمیته فقه خانواده مرکز مطالعات مجلس ادامه داد: در کتاب های نویسندگان مشهور فراوان دیده می شود مطلبی را به یک کتاب دیگر نسبت داده اند و هنگامی به کتاب اصل مراجعه شده است متوجه شده اند یا این نسبت اصلا وجود ندارد یا این که برداشت خود نویسنده از این منبع بوده و برداشت صحیحی نیست.
دقت در پژوهش های ترجمه ای
وی دومین مشکل را نبود دقت در ترجمه ها بیان کرد و گفت: مشکل دیگر این است که گاهی در ترجمه ها دقت کافی نمی شود یا به منابعی استناد می شود که منبع ترجمه هستند وآن ترجمه، ترجمه تحقیقی نیست.
حجت الاسلام حبیبی تبار بیان داشت: سومین مشکل این است که در پژوهش ها به ویژه در مطالعات تطبیقی و مقارن، در مصطلحات عربی معاصر مفاهیم و انطباق آنها با واژه های سنتی کمتر مورد توجه قرار می گیرد؛ گاهی می بینیم مقابله ای بین لفظ و معنا صورت گرفته است در حالی که لفظ و معنا انطباقی با یکدیگر ندارند.
وی چهارمین مشکل را عدم توجه به احکام اسلام در پژوهش های دینی بیان کرد و گفت: در تحقیق های موردی گاهی دیده می شود وقتی پژوهشگر رروی یک موضوع کار می کند توجه به موضوعیت اسلام و احکام اسلام ندارد؛ بنابراین نتیجه ای از تحقیق گرفته می شود که با اسلام تضاد دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه افراط یا تفریط نویسندگان دینی نسبت به فقه معاصر را یکی از آسیب های دیگر بیان کرد و گفت: افراط و تفریط هردو مذموم هستند و فقه معاصر باید طبق چارچوب هایی که در علم اصول آمده است، قابل دفاع باشد.
وی ششمین مشکل را عدم اشراف پژوهشگران به سایر علوم بیان کرد و اظهار داشت: در باب تطبیق مصطلحات فقهی با مصطلحات سایر علوم مرتبط مانند انطباق مصطلحات فقه با علم اقتصاد و یا علم حقوق و علم پزشکی، گاهی دیده می شود که نویسندگان به علت عدم اشراف به علم دیگر، تطبیقی که بین مصطلحات می دهند دارای اشکال است و متأسفانه بسیار هم دیده می شود.
حجت الاسلام حبیبی تبار بیان کرد: آسیب دیگری که وجود دارد عدم توجه کافی به فضای صدور ادله ای است که از زبان امامان معصوم صادر شده است. اگر پژوهشگران به الفاظ روایات توجه داشته باشند؛ اما به فضای صدور توجهی نداشته باشند این مسأله یک آسیب جدی تلقی می شود.
فراونی مراجعه پژوهشگران به اینترنت مهم ترین آسیب است
وی فراوانی مراجعه پژوهشگران به اینترنت را مهم ترین آسیب دانست و بیان کرد: رجوع پژوهشگران به منابع دسته دوم و فراوانی مراجعه اینترنتی بدون ملاحظه اصل منبع از آسیب هایی است که در حوزه پژوهش دینی، پژوهشگران مرتکب می شوند.
این استاد حوزه و دانشگاه در مورد جایگاه حوزه علیمه در نظریه پرداز دینی گفت: رکن اصلی نظریه پردازی دینی حوزه علمیه است و اگر این گونه نباشد هیچ نهاد دیگری نمی تواند آن را انجام دهد منتهی حوزه علمیه در این راستا در آغاز راه قرار دارد. البته نمی شود گفت که فعالیتی صورت نگرفته است چون که فعالیت های زیادی صورت گرفته است؛ اما نسبت به آن قله ای که مورد نظر است هنوز در کوهپایه است
وی به راهکارهای موجود برای ایجاد فرهنگ و پژوهش اشاره کرد و ابراز داشت: راهکارهای موجود برای ایجاد فرهنگ پژوهش از لحاظ اصل و صورتی که انجام شده مورد تأیید است؛ اما از لحاظ سیرت و آنچه که در خارج انجام می گیرد، مورد تأیید نیست.
مدیر گروه کمیته فقه خانواده مرکز مطالعات مجلس ادامه داد: به عنوان مثال، طلاب در مراکز تخصصی مکلف شده اند در سطح کارشناسی تحقیق پایانی بنویسند که این کار بسیار خوبی است منتهی در صوتی که تحقیق با نظارت و تعلیم استاد صورت بگیرد و طلبه به عنوان تحقیق به اینترنت رجوع نکند و به عبارت دیگر بعد نظارتی در اجرا دچار اشکال است.
وی با بیان این که معاونت پژوهش از سطح دو طلاب را تحت نظارت پژوهشی قرار بدهد، اظهار داشت: در هر مقطع تحصیلی باید نسبت به استعداد و ظرفیت طلاب، کار پژوهشی صورت گیرد و طلاب با مسائل پژوهشی آشنا شوند و زمانی که طلبه به پایه ده برسد و بعد شروع به نوشتن تحقیق بکند بسیار دیر است.
حجت الاسلام حبیبی تبار با اشاره به این که موضوع پژوهش باید به گونه ای باشد که ارزش کار داشته باشد، بیان داشت: باید یک چشم اندازی تهیه شود که طلبه همان موضوعی را در مقطع سطح دو مینویسد در مقطع سطح سه نیز آن را به طور کامل تر ادامه دهد و یا حتی در سطح چهار نیز بتواند آن را ادامه دهد یعنی موضوع باید به گونه ای باشد که ارزش کار داشته باشد.
وی با بیان این که از پژوهشگران دینی حمایتی صورت نمی گیرد، گفت: به عنوان مثال بنده که جزء نخبگان حوزه معرفی شده ام تا کنون نشده است حتی یک تماس بگیرند، شاید منتظر هستند که پژوهشگران به مرکز مراجعه کنند وبا زنبیل در صف بایستند تا بتوانند نیازشان را بر طرف نمایند که این کار با منویات رهبر معظم انقلاب از تشکیل مرکز نخبگان حوزوی تناقض دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: البته در حوزه علمیه مراکز پژوهشی داریم که بودجه دارند و با پژوهشگر قرار داد می بندند که این پژوهشگری سیستمی است، کسی که می خواهد به عنوان یک پژوهشگر و آزاد قلم بزند و جزء هیچ پژوهشکده ای نیست حمایتی صورت نمی گیرد.
وی ادامه داد: باید افرادی که می خواهند آزاد قلم بزنند را بیشتر مورد توجه قرار بدهند تا مجبور نباشد به سبب مشکلات زندگی به جای پژوهش، زمانش را صرف کارهای متفرقه بکند؛ متأسفانه این مشکلی است که در حوزه اکنون هم با آن رو به رو هستیم.
حجت الاسلام حبیبی تبار در پایان گفت: مسؤولان در جریان مشکلات پژوهشی هستند اما متأسفانه کم توجهی در حل آن مشاهده می شود؛ البته حرکتی به تازگی در دفتر موضوع شناسی فقهی آغاز شده که کار بسیار ارزشمندی است./1324/ت301/س