جامعه منتظر به قرآنفهمان و عاملان به قرآن نیاز دارد
علی اکبر توحیدیان در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری رسا در کاشان،به تبیین آیات مهدوی پرداخت و گفت: قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت بهواسطه احکام نیست، در پرتو روایات اهل بیت (ع)، افقهای تازهای از معارف آناز جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار میشود.
وی افزود: بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان (ع) با وجود مقدس حضرت ولی عصر (عج) پیوند یافتهاند و تصویری عمیقتر از فرهنگ انتظار ارائه میکنند.
توحیدیان گفت:منتظر واقعی، پیش از هر چیز باید خود را با قرآن هماهنگ کند؛ زیرا حکومت حضرت ولی عصر (عج)، حکومت قرآن است و یاران آن حضرت نیز باید اهل فهم و عمل به قرآن باشند.
به گفته وی یکی از مهمترین راههای آمادگی برای آن حکومت، این است که انسان از هماکنون با آیات قرآن، بهویژه آیاتی که با موضوع مهدویت ارتباط دارند، انس پیدا کند؛ آنها را حفظ کند، در معانی آنها تدبر کند و بکوشد مفاهیم آنها را در زندگی فردی و اجتماعی خود بهکار گیرد.
در حقیقت، این آیات فقط برای مطالعه و حفظکردن نیستند، بلکه باید به سرمایه معرفتی و عملی انسان تبدیل شوند. هرچه ارتباط انسان با قرآن عمیقتر شود، آمادگی او برای همراهی با حکومت جهانی حضرت ولی عصر (عج) نیز بیشتر خواهد شد.
از سوی دیگر، باید توجه داشت که منتظر بودن فقط یک ادعا یا احساس نیست؛ بلکه مسئولیتی بزرگ است. کسی که خود را منتظر میداند، باید بداند در حکومتی که حضرت ولی عصر (عج) برپا خواهند کرد، همه امور بر براساس قرآن اداره میشود. بنابراین، کسی که امروز با قرآن بیگانه است، چگونه میتواند فردا در آن حکومت، نقشآفرین باشد؟ به همین دلیل، تأکید میکنیم که انس با قرآن، حفظ آیات، تدبر در مفاهیم، مراجعه به تفاسیر معتبر و تلاش برای فهم عمیقتر معارف الهی، از مهمترین وظایف منتظران است.
وی افزود: البته در کنار فهم قرآن، عمل به آن نیز اهمیت اساسی دارد. قرآنفهمی اگر به عمل منتهی نشود، انسان را به مقصد نخواهد رساند. یاران حضرت ولی عصر (عج) کسانی هستند که هم قرآن را میشناسند، هم به آن ایمان دارند و هم در زندگی خود براساس آن عمل میکنند.
این کارشناس قرآنی افزود: بنابراین اگر بخواهیم خود را برای حضور در حکومت جهانی حضرت آماده کنیم، باید از امروز این مسیر را آغاز کنیم، مسیری که با شناخت، تدبر، حفظ و عمل به قرآن شکل میگیرد و انسان را به حقیقت انتظار نزدیک میکند.
به گفته وی هر اندازه جامعه اسلامی در مسیر فهم صحیح قرآن و عمل به آن گام بردارد، زمینه تحقق جامعهای که شایسته ظهور حضرت ولی عصر (عج) باشد نیز بیشتر فراهم خواهد شد.
وی یکی از ویژگیهای منتظر حقیقی را قرآنفهمی دانست و با بیان اینکه کسی که از قرآن بهرهای در فهم و تدبر نداشته باشد نباید فقط به ادعای انتظار دلخوش باشد، اظهار داشت" انتظار، صرف حضور در بعضی مراسم ها و شنیدن مطالب یا ایجاد هیجان نیست، بلکه نیازمند فهم معارف قرآن و عمل به آن است.
توحیدیان ادامه داد: البته حفظ قرآن از ارزشهای بزرگ اسلامی است و هیچکس نمیتواند جایگاه آن را انکار کند، اما قرآنفهمی بر حفظ قرآن اولویت دارد و حافظبودن مقدمهای ارزشمند است اما مقصد نهایی فهم و عمل به قرآن است، چرا که در روایات آمده در آستانه ظهور، گروهی از حافظان قرآن محفوظات خود را از یاد میبرند و این خود یکی از نشانههای آن دوران است.
وی گفت: از سوی دیگر درباره قاریان قرآن در آخرالزمان نیز هشدارهای بسیار جدی در روایات وجود دارد، پیامبر اکرم (ص) در حدیثی مفصل که خطاب به سلمان فارسی بیان فرمودهاند، ویژگیهای آن دوران را بر شمردهاند و اینکه این روایت برای سلمان فارسی بیان شده است خود خالی از حکمت نیست، زیرا ایران و ایرانیان در جریان ظهور و زمینهسازی آن نقش مهمی دارند.
وی یادآورشد: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «یَأْتِی عَلَى أُمَّتِی زَمَانٌ یَتَّخِذُونَ الْقُرْآنَ مَزَامِیرَ، وَیُوضَعُ عَلَى أَلْحَانِ الْأَغَانِی، یُقْرَأُ بِلَا خَشْیَةٍ، لَا یُؤْجِرُهُمُ اللَّهُ عَلَى قِرَاءَتِهِ، بَلْ یَلْعَنُهُمْ؛ زمانی بر امت من فرامیرسد که قرآن را همانند سرودها و آوازها میخوانند، آن را با آهنگهای غنایی تلاوت میکنند، بیآنکه خشیتی از خدا در دل داشته باشند، خداوند برای چنین قرائتی پاداشی قرار نمیدهد بلکه آنان را مورد لعن قرار میدهد و سپس میفرمایند: «فَعِنْدَ ذٰلِکَ تَهْشُو النُّفُوسُ إِلَى الْأَلْحَانِ، وَتَذْهَبُ حَلَاوَةُ الْقُرْآنِ؛ در آن زمان، مردم فقط مجذوب آهنگ و صوت قرآن میشوند و شیرینی حقیقی قرآن از دلهای آنان رخت برمیبندد.»
به گفته وی این روایت، هشداری جدی است، بنابراین نباید فقط به افزایش فعالیتهای ظاهری قرآنی، شمار قاریان یا حافظان قرآن دلخوش بود، بلکه آنچه جامعه اسلامی بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، افزایش شمار قرآنفهمان و عاملان به قرآن است.
این کارشناس قرآنی اظهار داشت: از دیگر نشانههای آخرالزمان نیز آن است که قاریان قرآن نسبت به یکدیگر بدبین میشوند، یکدیگر را سرزنش میکنند و فضای اختلاف و ملامت میان آنان شکل میگیرد.
توحیدیان ادامه داد: امروز بیش از هر زمان دیگری باید با توکل بر خداوند، تمسک به قرآن کریم و اهل بیت (ع) و بهویژه توسل به حضرت ولی عصر (عج)، از گرفتار شدن در فتنههای آخرالزمان مصون بمانیم، زیرا در آستانه ظهور نیز مدعیان دروغین مهدویت ظهور خواهند کرد و برخی افراد نیز گرفتار این ادعاهای باطل خواهند شد.
وی یادآور شد: این تعبیر در روایات وجود دارد که وقتی مولایمان حضرت ولی عصر (عج) قیام میکنند، برخی میگویند ایشان دین جدیدی آوردهاند، در حالی که حقیقت دقیقاً برعکس است، ایشان هیچ دین تازهای نمیآورند بلکه همان اسلام ناب محمدی را که پیامبر اکرم (ص) عرضه کردهاند را در جامعه پیاده میکنند.
توحیدیان گفت: دلیل پیدایش چنین برداشتی آن است که پیش از ظهور، تحریفها، بدعتها، برداشتهای نادرست و قرائتهای گوناگون از دین، چنان گسترش مییابد که جامعه از حقیقت اسلام فاصله میگیرد، هنگامی که امام عصر (عج) اسلام ناب را اجرا میکنند برای کسانی که سالها با نسخه تحریفشده دین خو گرفتهاند، این حقیقت، تازه و ناآشنا جلوه میکند، در همین زمینه، از امام باقر (ع) نقل شده است: «یَقُومُ الْقَائِمُ بِأَمْرٍ جَدِیدٍ وَکِتَابٍ جَدِیدٍ وَقَضَاءٍ جَدِیدٍ؛ قائم که قیام کند، امری نو و کتابی نو و قضاوتی نو خواهد داشت.»
به گفته وی مقصود از جدید بودن، این نیست که کتاب یا دین دیگری آورده میشود، بلکه به این معناست که حقیقت اسلام پس از سالها تحریف و فاصلهگرفتن جامعه از معارف اصیل، دوباره با همان طراوت نخستین در جامعه جاری خواهد شد.
این کارشناس قرآنی با بیان اینکه در بعضی از آثار پژوهشی مهدویت، وجوه متعددی از شباهت میان قرآن کریم و حضرت ولی عصر (عج) گردآوری شده است که هر یک، افق تازهای برای شناخت جایگاه آن حضرت میگشاید، گفت: نخستین وجه تشابه، «حبل الله المتین» بودن است، قرآن کریم، ریسمان استوار الهی است و در روایات، حضرت ولی عصر (عج) نیز با همین عنوان معرفی شدهاند، یعنی همان ریسمان محکمی که انسان باید برای نجات و هدایت به آن تمسک بجوید.
وی ادامه داد: وجه دیگر آن است که خداوند قرآن را در ماه مبارک رمضان بر پیامبر اکرم (ص) نازل کرد و آن را بزرگترین نعمت الهی برای هدایت بشر قرار داد. در روایات نیز حضرت ولیعصر (عج)، بزرگترین نعمت الهی برای انسانها معرفی شدهاند.
توحیدیان گفت: از سوی دیگر، خداوند در قرآن کریم میفرماید: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ.» (سوره مبارکه حجر، آیه ۹) یعنی خود خداوند حافظ قرآن است. درباره حضرت ولی عصر (عج) نیز در روایات، همین سنت الهی در حفظ حجت خدا بیان شده است.
وی افزود: شباهت دیگر به این آیه شریفه برمیگردد: «وَنَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ...؛ و این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزی است.» (سوره مبارکه نحل، آیه ۸۹) قرآن، بیانکننده همه حقایق شمرده میشود، مفسر بزرگ معاصر، حضرت آیتالله جوادی آملی در تفسیر این آیه میفرمایند: «حتی خود قرآن نیز با قرآن تبیین میشود» و بر همین اساس، روش تفسیر قرآن به قرآن مشروعیت مییابد؛ همان روشی که علامه طباطبایی (ره) در المیزان پایهگذاری و تبیین کردند.
به گفته وی در امتداد همین معنا، حضرت ولی عصر (عج) نیز تبیینکننده حقایق عالم هستند، یعنی همانگونه که قرآن، تبیان همهچیز است، امام معصوم (ع) نیز مفسر حقیقی و بیانگر همه معارف الهی است.
وی یادآور شد: شباهت دیگر این است که قرآن، انسان را از ظلمت به سوی نور هدایت میکند و رسالت حضرت ولی عصر (عج) نیز همین است، اینکه جهان را از تاریکی ظلم، جهل، نفاق و کفر به نور الهی رهنمون کنند.
این کارشناس قرآنی گفت: خداوند در آیه ۸۲ سوره مبارکه اسراء میفرماید: «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَلَا یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إِلَّا خَسَارًا.» قرآن برای مؤمنان، شفا و رحمت است، اما برای ستمگران جز خسارت چیزی نمیافزاید، وجود مبارک حضرت ولی عصر (عج) نیز برای مؤمنان مایه رحمت و نجات هستند، اما ظهور ایشان برای ظالمان و مستکبران، آغاز شکست و نابودی خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه قرآن در قیامت شفاعت میکند و همه معصومان (ع)، بهویژه حضرت ولی عصر (عج) نیز از مقام شفاعت برخوردارند، ادامه داد: از سوی دیگر، قرآن، معجزه جاودان پیامبر خاتم (ص) است و حضرت ولی عصر (عج) نیز معجزه ماندگار سلسله اوصیای الهی و خاتم اوصیا بهشمار میآیند.
توحیدیان افزود: البته اینها فقط بخشی از وجوه شباهت میان قرآن و امام عصر (عج) است که یکی از پژوهشگران حوزه مهدویت گردآوری کرده و ما نیز به اقتضای فرصت، فقط به مهمترین آنها اشاره کردیم؛ چراکه به تعبیر معروف، «ما لا یُدرَکُ کُلُّهُ لا یُترَکُ کُلُّهُ»؛ اگر دستیابی به همه حقیقت ممکن نباشد، نباید از آنچه دستیافتنی است، چشم پوشید، از این رو این مطالب درواقع مقدمهای بود تا از این پس، به بررسی آیات مهدوی در جزءهای گوناگون قرآن کریم بپردازیم. /۱۳۰۷/
خبرنگار: محمد ملک آبادی