انديشه سياسي آيت ‌الله نائيني

به گزارش خبرنگار خبرگزاري رسا، كتاب «انديشه ‌هاي سياسي آيت‌ الله ميرزا محمد حسين نائيني» به قلم حجت ‌الاسلام عباس حيدري بهنوئيه و به همت پژوهشكده علوم و انديشه سياسي منتشر شد.

حجت ‌الاسلام حيدري بهنوئيه اين كتاب را در پنج فصل، يك مقدمه و يك خاتمه سامان داده است.

وي در مقدمه كتاب با بيان اين‌كه «متخصصان متعهد با آغاز دوره غيبت كبرا (329 ه.ق) خط توليد افكار كلامي،‌ فقهي، تفسيري و غيره را براي رفع مشكلات شيعيان به راه انداختند»، مي‌گويد: « ... مي‌ توان ادعا كرد كه در خط اصلي نظريه ‌پردازي در مورد قدرت سياسي و مباحث مربوط به آن تا قبل از نائيني يكنواختي حاكم است، اما با ورود نائيني به حوزه نظريه ‌پردازي سياسي به تدريج گفتمان عدم تعطيل حكومت در زمان غيبت قوت گرفت».

نويسنده،‌ ويژگي مرحوم نائيني را در اين مي‌ داند كه «در برخورد با مدنيت غربي و مفاهيم نوظهور در گفتمان غربي، روشي را برگزيده كه به او امكان مواجهه فعال را مي ‌دهد. لذا ايشان به دامن تقليد محض از غرب و يا انكار مطلق دستاوردهاي بشري نيفتاد و هرگونه پذيرش يا طردي را در چارچوب انديشيده شده ‌اي صورت داد.

فصل اول كتاب به زندگي و زمانه آيت ‌الله نائيني اختصاص يافته است كه شامل سه بخش «دوره رشد و تحصيل»، «دوره فعاليت اجتماعي ـ‌ سياسي»، «دوره انزواي سياسي» و «جمع‌بندي» است.

فصل دوم «كليات» نام دارد كه از هفت بخش با عناوين «انديشه و فقه سياسي نائيني»، «هدف فقه سياسي از ديدگاه نائيني»، «ظرفيت منابع فقه سياسي از ديدگاه نائيني»، «ويژگي‌ هاي روش نائيني در فقه سياسي»، «مباني انديشه سياسي نائيني»، «مفهوم سياست از ديدگاه نائيني» و «شريعت و سياست از ديدگاه نائيني» تشكيل شده است.

در فصل سوم با عنوان «عقلانيت و فقه سياسي»، مباحثي چون مدرنيته و انديشه سياسي نائيني و عناصر عقلانيت نائيني در فقه سياسي (كه خود شامل زيربخش‌ هاي عقلانيت اصولي، عقلانيت فلسفي و عقلانيت اجتماعي است) مورد بررسي قرار مي‌ گيرد.

حجت ‌الاسلام حيدري بهنوئيه در فصل چهارم سه اصل و سه قاعده را به عنوان «اصول و قواعد فقه سياسي» بيان كرده است: اصل مشورت، اصل اكثريت (عندالدَوران)، اصل امر به معروف و نهي از منكر، قاعده نفي سبيل، قاعده حرمت اعانت بر گناه و قاعده ملازمه بين حكم عقل و شرع.

«مؤلفه‌ها و عناصر انديشه سياسي نائيني» نيز در فصل پنجم مورد بررسي قرار گرفته است. در اين فصل، كه بيشترين حجم را در ميان فصل‌ هاي پنج ‌گانه كتاب به خود اختصاص داده است، موضوعات كليدي و مهمي چون فرد و جامعه، مفهوم حكومت، آزادي، اصل مساوات، قانون اساسي، تفكيك قوا و استبداد از ديدگاه آيت ‌الله نائيني بررسي شده است.

در بخش پاياني كتاب نويسنده با بيان اين‌كه «اروپائيان از درون منابع مسلمانان اصول تمدن و احكام سياسيه را استخراج كردند، ذهنيت خود را از اين اصول سرشار كردند و سپس براي تحقق آن كوشيدند»، آورده است؛ «از ديدگاه نائيني نائيني تمدن غرب در حوزه سياست همان مفاهيم اسلامي است كه عينيت يافته است».

در كتاب‌نامه كتاب نيز بيش از صد و ده كتاب براي مطالعه بيشتر درباره انديشه سياسي شيعه معرفي شده است.

«انديشه سياسي آيت‌ الله ميرزا محمد حسين نائيني» زمستان 1386 در 155 صفحه، دو هزار نسخه و به قيممت 1750 تومان از سوي بوستان كتاب منتشر شده است.

گفتني است، پژوهشكده علوم و انديشه سياسي از زيرمجموعه‌ هاي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي و دفتر تبليغات اسلامي است كه پاسخ گويي به پرسش ها و معضل هاي فكري مربوط به حوزه پژوهشي خود و فراهم ساختن زمينه هاي لازم براي باز توليد فرهنگ سياسي ـ ديني و ارائه دانش سياسي مبتني بر منابع علوم اسلامي، هويت شناسي و هويت سازي در زمينه فلسفه سياسي، فقه سياسي و علوم سياسي را به عنوان مهم ترين اهداف خود دنبال مي كند.
طاهري