اعزام مبلغ نیاز به ساماندهی و مدیریت دارد

سازمان اوقاف و امور خیریه چند سالی است با اعزام مبلغ به سراسر کشور، به جرگه نهادهای اعزام مبلغ پیوسته است. اداره کل امور دینی و اعزام مبلغ اوقاف، وظیفه جذب و ساماندهی و آموزش و اعزام مبلغان را به سراسر کشور انجام می‌دهد. در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام سیدجلال رضوی‌مهر، مدیر کل امور دینی و اعزام مبلغ سازمان اوقاف و امور خیریه به بررسی امر مهم تبلیغ و اعزام مبلغ پرداخته‌ایم. متن زیر حاصل این گفت‌وگو است.

رسا ـ پیشینه بحث تبلیغ به کجا بر می‌گردد؟

بحث تبلیغ بحث وسیعی است و پیشینه تبلیغ به پیشینه وحی متصل است. پیامبر اکرم(ص) بزرگ‌ترین مبلغ جهان بشریت در راه نشر و تبلیغ دین، ارشاد و وعظ، انواع رنج‌ها و شکنجه‌ها و تبعید وبی‌مروتی‌ها را به جان خری؛ ولی هیچ‌گاه پرچم تبلیغ و ارشاد خود را بر زمین نگذاشت. آن تبلیغ خالصانه و آسمانی که آغازش برای اعتلای کلمه توحید بود از خودش و همسرش خدیجه(س) و علی(ع) شروع شد و امروز همه قاره‌های جهان را فرا گرفته و تبدیل به موج جهان‌شمولی شده است که عجین با فطرت و عقل و قلب انسان‌ها، ندای رستگاری را در سراسر گیتی گسترش می‌دهد.

رسا ـ پس از پیامبر و امامان وظیفه تبلیغ دین به عهده کیست؟

وظیفه تبلیغ پس از پیامبر و امامان بر دوش علما و فضلا و طلاب گذاشته شده است. فلسفه وجودی روحانیت، بحث تبلیغ است. در حقیقت حیات معنوی یک روحانی متکی بر تبلیغ دین خداست.
روحانی کسی است که به سیره پیامبر و ائمه اطهارعلیهم السلام اقتدا کند و تبلیغ را که برنده‌ترین سلاح روز است، علیه دشمنان دین خدا به کار بندد و بداند تبلیغ به منزله خون در رگ‌های جامعه اسلامی و مؤمنان و مسلمانان است که به آنها روحیه ونشاط معنوی می‌دهد.

رسا ـ آیا تفاوتی در انجام این وظیفه در گذشته و حال وجود دارد؟

گذشتگان صالح ما، تبلیغ را به‌عنوان پیشتازترین امورها دینی خود به کار می‌گرفتند و تبلیغ چهره‌به‌چهره از مهم‌ترین انواع تبلیغ در گذشته بوده است. این‌که شما می‌بینید شاگردی، استادی دارد و استادش شاگرد استاد دیگری بوده است و سلسله‌وار دارای اصحاب، یاران و اخیار بوده‌اند و از حلقه معرفتی و درسی و معنوی اساتید استفاده می‌کرده‌اند، این همان تبلیغی است که امروز از آن به عنوان چهره‌به‌چهره یاد می‌شود. یا اگر فرصتی فراهم می‌شد در سنگر منبر و محراب و مسجد و پرچم یا خیمه‌ای به نام اهل‌بیت(ع) حضور یافته و مردم را دعوت می‌کرده‌اند تا با استفاده از خرد جمعی، جمع شوند و فطرت پاکشان را به زلال معرفت‌هایی از بیانات ائمه‌اطهار(ع) بسپارند. امروز هم می‌طلبد در این وادی افراد زانوی انزوا بغل نکنند و به‌دنبال عافیت طلبی نباشند. اگرچه حوزه امروز، حوزه با نشاط و پرتلاش و کارآمدی است و گروه بسیاری از اندیشمندان، پژوهشگران، فرهیختگان و مدرسان در گستره غیر قابل انکاری به فعالیت مشغول هستند؛ اما خاکریز اول مبارزۀ امروز، تبلیغ است و تبلیغ در واقع جبهه اول روحانیت است که اگر در این جبهه موفق شود در تحقیق، پژوهش، تدریس و تلمذ هم می‌تواند موفق باشد و اگر موفق نشود در دیگر عرصه‌ها نیز موفق نخواهد بود. یعنی اگر نتوانیم یک جریان فکری را در تبلیغ برگرفته از سیره ائمه اطهار و علوم اهل‌بیت(ع) رقم بزنیم، نباید از جامعه انتظار دینی‌بودن و شاکله دینی داشتن، داشته باشیم.

رسا ـ امروز روحانیت چه وظیفه‌ای بر عهده دارد؟

وظیفه روحانیان ـ این مرزبانان عقیدتی ـ این است که به تبلیغ اهمیت دهند و رنج سفر و دوری از خانواده و مشکلات پیش روی را از سر راه برداشته و به وظایف دینی خود عمل کنند. خیلی از کتاب‌هایی که نوشته شده، بسیاری از فکر‌هایی که عملی شده، مشکلات علمی که حل شده در مواجهه بزرگان و مبلغان ما با مردم و مخاطبان بوده است. علاقمندی جوانان به حوزه و طلبه‌شدن نتیجه عمل و برخورد خوب و مناسب یک مبلغ در شهر، روستا یا مدرسه آنان بوده است و این نیروی فکری عظیم از سوی مبلغان جذب شده‌اند و اگر تبلیغ قطع شود از حضور جوانان در حوزه کاسته می‌شود. تبلیغ شاهرگ حیاتی حوزه است. تبلیغ پل ارتباطی جامعه با حوزه است.

رسا ـ نقش دولت را در زمینه تبلیغ دین چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تبلیغ باید مردمی بودن خودش را حفظ کنیم و هرگز نباید تبلیغ را دولتی کنیم یا به ارگان‌های دولتی واگذار کنیم، زیرا یکی از مهم‌ترین پل‌های ارتباطی مردم و روحانیت، تبلیغ است. قدمای ما رفتن به شهرها و روستاها و دورترین نقاط را تکلیف می‌دانستند و رضایت امام زمان(عج) را در برپاداشتن خیمه تبلیغ و ذکر و یاد ائمه اطهار(ع) می‌دانسته‌اند. به برکت جمهوری اسلامی و بزرگ مبلغِ قرن، حضرت امام خمینی(ره)، فرصت خوبی برای روحانیت عزیز پیش آمده است.
تبلیغ در شکل تبلیغ سنتی خلاصه نیست. تبلیغ مجازی در کنار تبلیغ سنتی یعنی تبلیغ چهره‌به‌چهره و تبلیغ خطابه‌ای رنگ‌وبوی عجیبی به خود گرفته است و فعالیت گسترده‌ای را می‌طلبد.

رسا ـ آیا تبلیغ دین نقشی در پویایی و سلامت جامعه دارد؟

فرقه‌های ساختگی که از صهیونیسم ارتزاق می‌کنند، در یک بسیج عمومی کمر به این بسته‌اند که بزرگ منادی حق، یعنی منبر اسلام را در هم بشکنند. روح منبر، خطیب منبر است و خطیب منبر امروز باید هوشیار باشد و بداند چگونه مطالب را گلچین، دسته‌بندی و به‌عنوان یک واکسن خوراکی در جامعه عرضه کند. واکسن خوراکی که مردم را در مقابل القائات میکروب‌گونه دشمن واکسینه کند تا دشمنان فکری و فرهنگی ما نتوانند به روح و فکر مردم و جامعه ما نفوذ کنند. اگر بیماری به صورت اپیدمی درآید، مردم را در مقابل آن واکسینه می‌کنند. با این کار دیگر خطری ما را تهدید نمی‌کند و در مقابل هجمۀ عقیدتی دشمنان بیمه می‌شویم.

رسا ـ یکی از اشکالاتِ وارد بر وضعیت تبلیغ، تعدد مراکز اعزام مبلغ است. آیا تعدد مراکز اعزام اختلالی در تبلیغ ایجاد نمی‌کند؟

امروز ما مدیری مجتهد و اندیشمند و مقتدر در رأس حوزه علمیه داریم و شورای مدیریت وجاهت دارد و متکی به اندیشه‌ها و خواسته‌های رهبری است. تمرکز امور فرهنگی و تبلیغی هم مثل مسائل عملی حوزه باید زیر نظر مدیریت حوزه باشد. با فرض این‌که در حوزه پنجاه درس مکاسب گفته می‌شود، طلبه مختار است در هر درسی که می‌خواهد شرکت کند؛ اما همه این درس‌ها از سوی حوزه مدیریت برنامه‌ریزی می‌شود. تبلیغ هم باید این طور باشد. یعنی ما تعدد مراکز اعزام داشته باشیم؛ ولی این مراکز به‌صورت پراکنده، سلیقه‌ای و گسسته از هم عمل نکنند؛ بلکه در یک مدیریت واحد، با تشکیل یک ستاد مشترک اعزام مبلغ متشکل از نمایندگان این مراکز، زیر نظر مدیریت حوزه به فعالیت مشغول شوند و اعزام مبلغ را ساماندهی کنند.

رسا ـ این ستاد مشترک چه وظایفی را باید به عهده بگیرد؟

این ستاد باید نیازسنجی و مخاطب‌شناسی کند. نیازها و آسیب‌ها و مشکلات و چالش‌های مناطق گوناگون را شناسایی کند و با توجه به جغرافیای فرهنگی و سیاسی هر منطقه یا نفوذ فرقه‌های منحرفی همچون صوفی‌گری، بهاییت، وهابیت و شیطان‌پرستی مبلغان متخصص و آگاه اعزام کند. ما برای این کار نیاز به یک اطلس فرهنگی داریم. اطلسی که هر کدام از این مراکز بخواهند جداگانه آن را ترسیم کنند سالیان سال طول می‌کشد. اگر دست‌به‌دست هم دهیم و ستاد مشترک اعزام راه‌اندازی کنیم و برای مبلغی که می‌خواهد به منطقه‌ای و روستا یا شهر رود، یک راه و نقشه تبلیغی ترسیم کنیم و به او در باره تعداد افراد و جوانان و نیازها و آسیب‌ها و چالش‌های آن مکان آگاهی دهیم. مبلغ با بصیرت و آگاهی مشغول به تبلیغ خواهد شد. یا در این ستاد مشترک به شناسایی مبلغان و طرح مباحثی همچون توانمندی‌های علمی مبلغ، امتیازبندی مبلغ، برگزاری دوره آموزشی حضوری و غیر حضوری و ارتقا سطح تبلیغی آنان بپردازیم. پس تعدد مراکز نه تنها بد نیست؛ بلکه می‌تواند از نقاط قوت تبلیغی و برتری ما نسبت به ادیان و گروه‌های دیگر باشد.

رسا ـ آیا در روند تبلیغ حوزه‌های علمیه خلائی به نظرتان می‌رسد؟

یکی از خلاهای مهم در بحث تبلیغ حوزه‌های علمیه بحث آموزش است. لازم است با توجه به نیازهای امروز جامعه دانشکده تخصصی تبلیغ راه‌اندازی شود. برای این امر سازمان اوقاف به‌عنوان سازمان فرهنگی آمادگی خود را برای حمایت مالی و اجرایی اعلام کرده است. ضرورت آشنایی طلاب با مباحث روز تبلیغی، علم تبلیغ، آشنایی با شیوه‌ها، ابزار و روش‌های تبلیغ از نکاتی است که اهمیت وجود چنین دانشگاهی را ایجاب می‌کند. من از دست‌اندرکاران حوزوی عاجزانه می‌خواهم بحث تبلیغ با گرایش‌های گوناگون، در رساله‌نویسی و پایان‌نامه نویسی را مورد توجه قرار دهند و این رساله‌ها منتشر و در اختیار نهادهای تصمیم گیرنده و مبلغان قرار گیرد. همچنین بحث تبلیغ خارج از کشور یکی از نکاتی است که باید به آن به صورت ویژه پرداخته شود.

رسا ـ سازمان اوقاف و امور خیریه در رابطه با بحث تبلیغ و اعزام مبلغ چه اقداماتی انجام داده است؟

سازمان اوقاف و امور خیریه، امروز حکم فدک حضرت زهرا(س) و شیعه را دارد. با بیانات رهبری به این نتیجه رسیده‌ایم که فدک شیعه باید در راه ترویج و گسترش فرهنگ شیعی به کار گرفته شود و بهترین واسطه‌ها و رسانندگان فرهنگ شیعی و اسلامی روحانیت است. در کشور ما امام‌زادگان و سادات واجب‌التعظیمی وجود دارد که مردم با اعتقاد و توجهی که دارند، نذورات و هدایای خود را جهت تعظیم شعائر به آنان تقدیم می‌کنند. چه راهی بهتر از این وجود دارد که این هدایا و نذورات صرف بزرگداشت و بازگو کردن حیات معنوی و فرهنگی آنان شود. امروز وقف به جایگاه اولیه خودبرگشته است و زمام امر تبلیغ را نشانه گرفته است.
سازمان اوقاف و امور خیریه در جهت اهداف خود در بحث تبلیغ و بر اساس تقسیم‌بندی صورت گرفته، استان‌ها را به چهار اولویت محروم، کم محروم، نیمه محروم و غیر محروم درجه‌بندی کرده است. که جغرافیای منطقه، دوری از مرکز، نبود مراکز علمی دانشگاهی و حوزوی و نبود فعالیت‌های علمی و فرهنگی در تقسیم‌بندی استان‌ها نقش داشته است. بر اساس این تقسیم‌بندی درسال جاری پانزده‌هزار مبلغ در مناسبت‌های گوناگون محرم و صفر، ایام فاطمیه، رمضان، ارتحال حضرت امام خمینی(ره) و تابستان به سی استان کشور اعزام شده‌اند.

رسا ـ از این که وقت خود را در اختیار خبرگزاری رسا گذاشتید متشکرم.