وقتی جهادگران، آجر به آجر امید می‌سازند
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، مسکن، یکی از ابتدایی‌ترین نیازهای هر خانواده و از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت و آرامش اجتماعی است؛ با این حال، تأمین سرپناه مناسب برای خانواده‌های کم‌برخوردار، در بسیاری از موارد به دلیل هزینه‌های سنگین ساخت‌وساز، به مسئله‌ای دشوار و فرسایشی تبدیل می‌شود.
در چنین شرایطی، ورود گروه‌های جهادی به عرصه ساخت و تکمیل مسکن محرومان، صرفاً یک اقدام عمرانی تلقی نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند بخشی از بار مشکلات خانواده‌های نیازمند را کاهش داده و نشان دهد که حل مسائل اجتماعی، تنها در چارچوب ظرفیت‌های رسمی و اداری امکان‌پذیر نیست.
جوشقان قالی نیز در همین چارچوب شاهد حضور جهادگرانی بوده است که بخشی از توان خود را برای ساخت مسکن خانواده‌های کم‌برخوردار به میدان آورده‌اند. گروه جهادی حجت‌الاسلام کافی(ره) کاشان با همکاری بسیج سازندگی، کمیته امداد و جهادگران فاطمی در این عرصه مشارکت کرده و بخشی از فعالیت‌های عمرانی مورد نیاز را انجام داده است.
سنگ‌چینی، لوله‌کشی آب، سیمان‌کاری و دیوارکشی حیاط، اقداماتی است که شاید در نگاه نخست ساده و صرفاً فنی به نظر برسد، اما برای خانواده‌ای که توان تأمین هزینه‌های این فعالیت‌ها را ندارد، هر یک می‌تواند گامی مؤثر در مسیر تکمیل خانه و رسیدن به شرایط مناسب‌تر زندگی باشد.
مسئله فقط ساخت یک خانه نیست
اگر بخواهیم فعالیت گروه‌های جهادی را صرفاً با میزان کار عمرانی انجام‌شده ارزیابی کنیم، بخش مهمی از واقعیت این حرکت‌ها نادیده گرفته می‌شود. اهمیت این اقدامات در آن است که بخشی از ظرفیت اجتماعی جامعه را برای حل مسائل واقعی مردم فعال می‌کند.
جهادگر در این میدان، صرفاً نیروی اجرایی یک پروژه ساختمانی نیست. او بخشی از زمان، توان و مهارت خود را در اختیار خانواده‌ای قرار می‌دهد که به حمایت نیاز دارد. همین نقطه، تفاوت فعالیت جهادی با یک کار معمولی را رقم می‌زند.
در فرهنگ جهادی، خدمت به مردم در انتظار دستور و الزام اداری نمی‌ماند. فرد یا گروهی که توانایی انجام کاری را دارد، تلاش می‌کند همان توان را در نقطه‌ای به کار گیرد که نیاز بیشتری وجود دارد. از این منظر، حتی یک روز حضور در عملیات عمرانی یک واحد مسکونی می‌تواند بخشی از یک حرکت بزرگ‌تر برای تقویت مسئولیت اجتماعی باشد.
یکی از نکات قابل توجه در این اقدام، همکاری گروه جهادی حجت‌الاسلام کافی(ره) با بسیج سازندگی، کمیته امداد و جهادگران فاطمی است.
محرومیت‌زدایی مسئله‌ای چندبعدی است و نمی‌توان انتظار داشت یک مجموعه به تنهایی پاسخگوی همه نیازهای موجود باشد. نهادهای حمایتی، مجموعه‌های جهادی و ظرفیت‌های مردمی، هر کدام بخشی از توان مورد نیاز برای حل مسئله را در اختیار دارند و زمانی که این ظرفیت‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، امکان اثرگذاری بیشتر فراهم می‌شود.
کمیته امداد از ظرفیت شناسایی و حمایت از خانواده‌های نیازمند برخوردار است، بسیج سازندگی در عرصه سازمان‌دهی و پشتیبانی از فعالیت‌های محرومیت‌زدایی نقش دارد و گروه‌های جهادی نیز می‌توانند نیروی انسانی و توان اجرایی خود را وارد میدان کنند.
این هم‌افزایی، یک پیام مهم دارد: برای حل مسائل مردم، باید از ظرفیت همه مجموعه‌هایی که دغدغه خدمت دارند استفاده کرد و میان توان دستگاه‌های رسمی و ظرفیت نیروهای مردمی پیوند برقرار ساخت.
کمک به ساخت مسکن محرومان را نباید تنها از زاویه تأمین یک نیاز مادی دید. خانه برای خانواده، محل زندگی، آرامش، امنیت و شکل‌گیری روابط خانوادگی است و برخورداری از سرپناه مناسب، با شأن و کرامت انسانی ارتباط مستقیم دارد.
از این رو، کمک به تکمیل مسکن یک خانواده کم‌برخوردار، صرفاً کمک به یک پروژه ساختمانی نیست؛ بلکه اقدامی در جهت کاهش یکی از دغدغه‌های اساسی آن خانواده است.
خانواده‌ای که با مشکل مسکن مواجه است، ناگزیر بخش قابل توجهی از توان اقتصادی و ذهنی خود را صرف این مسئله می‌کند. هر اندازه از این فشار کاسته شود، امکان تمرکز خانواده بر سایر نیازهای زندگی بیشتر خواهد شد.
از این منظر، اقدامات گروه‌های جهادی در حوزه مسکن می‌تواند آثار خود را فراتر از مرحله ساخت‌وساز نشان دهد و به تقویت ثبات و آرامش خانواده‌ها کمک کند.
جهاد؛ وقتی شعار به عمل تبدیل می‌شود
یکی از آسیب‌هایی که ممکن است در مواجهه با مفهوم جهادگری ایجاد شود، تقلیل آن به مجموعه‌ای از شعارها و تعارفات رسانه‌ای است؛ در حالی که جهاد، زمانی معنا پیدا می‌کند که در متن زندگی مردم و در میدان حل مشکلات آنان حضور داشته باشد.
سنگ‌چینی، سیمان‌کاری، لوله‌کشی و دیوارکشی شاید در ظاهر فعالیت‌هایی ساده باشند، اما زمانی که برای رفع نیاز یک خانواده کم‌برخوردار انجام می‌شوند، معنای اجتماعی متفاوتی پیدا می‌کنند.
فرهنگ جهادی دقیقاً در همین نقطه خود را نشان می‌دهد؛ در تبدیل احساس مسئولیت به اقدام، تبدیل همدلی به خدمت و تبدیل توان فردی به سرمایه‌ای برای حل مشکلات جمعی.
جهادگر الزاماً صاحب امکانات گسترده نیست؛ گاهی مهم‌ترین سرمایه او، زمان، تخصص و آمادگی برای حضور در میدان است. جامعه‌ای که بتواند چنین ظرفیتی را سازمان‌دهی کند، در مواجهه با بسیاری از مسائل اجتماعی، از سرمایه‌ای ارزشمند برخوردار خواهد بود.
در شرایطی که بخشی از اخبار اجتماعی با روایت مشکلات، آسیب‌ها و محرومیت‌ها گره خورده است، پرداختن به حرکت‌هایی که برای کاهش همین مشکلات شکل می‌گیرند نیز اهمیت دارد.
البته روایت فعالیت‌های جهادی نباید به تبلیغ اغراق‌آمیز تبدیل شود. رسانه زمانی می‌تواند در معرفی این حرکت‌ها مؤثر باشد که واقعیت را همان‌گونه که هست روایت کند؛ بدون بزرگ‌نمایی و بدون نسبت دادن اقداماتی که انجام نشده است.
در مورد حضور گروه جهادی حجت‌الاسلام کافی(ره) در جوشقان قالی نیز آنچه اهمیت دارد، همین واقعیت ساده اما قابل توجه است: گروهی از جهادگران در کنار بسیج سازندگی، کمیته امداد و جهادگران فاطمی، بخشی از عملیات ساخت مسکن خانواده‌های کم‌برخوردار را بر عهده گرفته‌اند و اقداماتی همچون سنگ‌چینی، لوله‌کشی آب، سیمان‌کاری و دیوارکشی حیاط را انجام داده‌اند.
همین واقعیت، برای نشان دادن یک ظرفیت اجتماعی مهم کافی است.
مسکن محرومان؛ عرصه‌ای برای مشارکت عمومی
یکی از درس‌های مهم چنین تجربه‌هایی، ضرورت تقویت مشارکت عمومی در حوزه محرومیت‌زدایی است. اگر قرار باشد حل همه مشکلات اجتماعی تنها بر دوش دولت یا یک نهاد خاص قرار گیرد، طبیعتاً ظرفیت‌های بزرگی که در میان مردم وجود دارد، بلااستفاده خواهد ماند.
گروه‌های جهادی می‌توانند حلقه اتصال میان توان مردم و نیاز جامعه باشند. فردی که تخصص ساختمانی دارد، می‌تواند تخصص خود را در اختیار یک پروژه محرومیت‌زدایی قرار دهد؛ فرد دیگری می‌تواند در تأمین بخشی از مصالح مشارکت کند و گروهی دیگر می‌تواند نیروی اجرایی مورد نیاز را فراهم آورد.
این مدل از مشارکت، علاوه بر حل بخشی از مشکلات، به بازتولید سرمایه اجتماعی نیز کمک می‌کند. مردم زمانی که آثار مشارکت خود را در زندگی دیگران مشاهده می‌کنند، نسبت به امکان حل مسائل جامعه امیدوارتر می‌شوند.
از سوی دیگر، حضور جهادگران در مناطق کم‌برخوردار می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر مسائل و نیازهای واقعی مردم نیز کمک کند؛ چراکه جهادگر در میدان حضور دارد و با مسئله از نزدیک مواجه می‌شود.
تجربه حضور گروه جهادی حجت‌الاسلام کافی(ره) کاشان در جوشقان قالی را می‌توان نمونه‌ای از ظرفیت قابل توجه گروه‌های مردمی در عرصه خدمت اجتماعی دانست؛ ظرفیتی که اگر با برنامه‌ریزی، پشتیبانی و هماهنگی مناسب همراه شود، می‌تواند آثار گسترده‌تری در حوزه محرومیت‌زدایی بر جای بگذارد.
البته استمرار این حرکت‌ها نیازمند آن است که ظرفیت گروه‌های جهادی به صورت هدفمند مورد استفاده قرار گیرد. شناسایی دقیق خانواده‌های نیازمند، تعریف پروژه‌های مشخص، تأمین مصالح و امکانات مورد نیاز و تقسیم کار میان مجموعه‌های مختلف، می‌تواند اثربخشی فعالیت‌های جهادی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، نباید از ظرفیت نیروهای متخصص غافل شد. عرصه ساخت‌وساز نیازمند تخصص‌های مختلف است و حضور مهندسان، استادکاران و نیروهای فنی می‌تواند کیفیت و سرعت پروژه‌های جهادی را افزایش دهد.
در این میان، همکاری میان بسیج سازندگی، کمیته امداد، گروه‌های جهادی و دیگر مجموعه‌های مردمی می‌تواند الگویی برای سامان‌دهی بهتر این ظرفیت باشد.
خانه‌ای که با همدلی ساخته می‌شود
در نهایت، داستان ساخت یک خانه برای خانواده‌ای کم‌برخوردار، تنها داستان آجر و سیمان و دیوار نیست؛ داستان انسان‌هایی است که تصمیم گرفته‌اند بخشی از توان خود را برای دیگری هزینه کنند.
جهادگران گروه حجت‌الاسلام کافی(ره) کاشان در جوشقان قالی، با انجام فعالیت‌هایی همچون سنگ‌چینی، لوله‌کشی آب، سیمان‌کاری و دیوارکشی حیاط، بخشی از این مسئولیت را بر عهده گرفته‌اند؛ اقدامی که با همکاری بسیج سازندگی، کمیته امداد و جهادگران فاطمی انجام شده است.
شاید هر یک از این فعالیت‌ها به تنهایی کوچک به نظر برسد، اما وقتی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، نتیجه آن می‌تواند شکل‌گیری سرپناهی باشد که برای یک خانواده، معنای امنیت و آرامش دارد.
این همان نقطه‌ای است که جهاد از یک مفهوم ذهنی به یک واقعیت عینی تبدیل می‌شود؛ جایی که خدمت، در میدان دیده می‌شود و همدلی، شکل عملی به خود می‌گیرد.
محرومیت‌زدایی پیش از آنکه نیازمند شعارهای بزرگ باشد، به انسان‌هایی نیاز دارد که در میدان حاضر شوند. گاهی ساختن یک دیوار، لوله‌کشی یک خانه یا انجام چند روز کار عمرانی، از ده‌ها سخنرانی درباره خدمت به محرومان اثرگذارتر است؛ زیرا نتیجه آن را می‌توان در زندگی مردم مشاهده کرد.
جهادگران جوشقان قالی، آجر به آجر، تنها یک خانه را تکمیل نمی‌کنند؛ آنان تصویری از امکان همدلی و مشارکت اجتماعی را نیز پیش روی جامعه قرار می‌دهند؛ تصویری که اگر تداوم یابد، می‌تواند بخشی از مسیر محرومیت‌زدایی را هموار کند.