رهیافتی به شناخت دعا

ششم. بلند کردن دستان:

از بایسته های مهم در هنگام دعا کردن بالا بردن دست هاست. این مساله سیره پیامبر خدا (ص) و اهل بیت او بوده است . ابن عباس می گوید: پیامبر خدا را دیدم که در عرفه دعا می کند و دستانش را تا سینه اش بالا برده است؛ آنگونه که مستمند، غذا می طلبد1.
براء بن عازب نیز نقل می کند: پیامبر هر گاه مشکلی برایش پیش می آمد و دعا می کرد دستانش را بالا می برد چنان که سپیدی زیر بغل هایش دیده می شد2.

بالا بردن دستان در هنگام دعا، از دید باز باعث توهم برخی شده است. برخی با مشاهده بالابردن دستان در هنگام دعا گمان کرده اند که دعا کننده به جسمانی بودن خداوند و مکان داشتن وی (مثلا در آسمان) اعتقاد دارد.

تامل در حدیث زیر مساله را تا حدی روشن می کند: ابو بصیر می گوید: امام صادق (ع) از پدرانش نقل کرد که امیرالمومنان (ع) فرمود:« هر گاه، یکی از شما نمازش را تمام کرد، دستانش را به سوی آسمان بردارد و تا می تواند، دعا کند».

ابن سبأ گفت: ای امیرالمومنان، مگر خدا در همه جا نیست؟ آن حضرت فرمود: آری! گفت: پس چرا دستانش را به آسمان بلند کند؟ آن حضرت فرمود: مگر در قرآن نخوانده ای که « وفی السماء رزقکم و ما توعدون3؛ و در آسمان است روزی شما و آنچه وعده داده می شوید»؟ بنابر این روزی را جز از جایگاهش، کجا باید طلبید؟ جایگاه روزی و هم آنچه خدواند وعده داده، آسمان است4.

امام صادق (ع) در پاسخ به پرسش فرد زندیق که چه فرقی می کند که دست هایتان را به سوی آسمان بردارید یا به سمت زمین، پایین ببرید، فرموده است:« این برای خدایی که برهمه چیز علم واحاطه و قدرت دارد، یکسان است؛ اما او به اولیا و بندگانش دستور داده است که دستانشان را به آسمان، به سوی عرش بلند کنند؛ زیرا آنجا را معدن روزی قرار داده است. پس ما آن چیزی را تایید می کنیم که قرآن و اخبار رسیده از پیامبر تایید می کند که فرموده است : دستانتان را به سوی خداوند بلند کنید5».

این پرسش ، از امام رضا (ع) نیز پرسیده شد. آن حضرت در پاسخ فرمود:« خداوند از طریق انواع عبادات، مردم را به بندگی واداشته است و برای خدا پناهگاه هایی است که به او پناه می برند و بندگی اش را می کنند؛ مثلا از بندگانش خواسته است که با گفتار و علم و کردار و توجه و مانند اینها، او را بندگی کنند.

با نماز خواندن به سوی کعبه، به بندگی شان کشانده است و حج و عمره را به سوی کعبه قرار داده است. از بندگانش خواسته است که هنگام دعا و خواهش و التماس، با گشودن و دست ها و بالا بردن آنها به جانب آسمان، اظهار بندگی کنند ؛ زیرا این حالات نشان گر خاکساری و علامت عبودیت و خواری در برابر اوست6».

بر طبق احادیث پیشین در پاسخ به این شبهه بایدبه چند چیز اشاره کرد: بلند کردن دست به هنگام دعا، نوعی عبادت – همانند استقبال به کعبه، رکوع ، سجود و ... است. این کار، سنت نبوی و خواسته پیامبر (ص) از پیروانش است. حکمت این کار، آن است که انواع روزی در آسمان است و بلند کردن دست، به منزله درخواست انواع روزی – مادی و معنوی- از خداوند متعال است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المعجم الاوسط، ج3،ص189،ح2892
2. کنزالعمال،ج7،ص71،ح18008
3. ذاریات/24
4. تهذیب الاحکام،ج2،ص322،ح1315
5. التوحید،ص248،ح1؛ الاحتجاج،ج2،ص199،ح213
6. الاحتجاج،ج2،ص377،ح285