گزارشی از نشست علمی توحید، تفاوت و هویت اسلامی
خبرگزاری رسا ـ نشست علمی توحید، تفاوت و هویت اسلامی از سلسله نشست های قرآن و جامعه معاصر در قم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، نشست علمی توحید، تفاوت و هویت اسلامی به همت دفتر جنبش نرم افزاری و مرکز فرهنگ و معارف قرآن در سالن کنفرانس مرکز همایش های دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.
حجت الاسلام بابایی در شروع بحث خود گفت:هدف این جلسه،نه طرح یک نظریه، بلکه طرح یک پرسش و یک کلان پروژه است که آیا در حوزه معارف قرآن پرداختن به مسئله هویت توجیه روش شناختی دارد یا خیر، دیگر اینکه آیا این مسئله در عرصه جهانی به عنوان یک موضوع مطرح است یا خیر؟ به عبارت دیگر آیا این بحث در دنیای معاصر، مخاطب دارد یا نه؟
به عنوان مقدمه باید به این نکته روش شناختی توجه کرد که قرآن دارای معانی متعددی است و این از طریق استنطاق ذهنی قابل کشف و حصول است و ما در اینجا این سوال را مطرح می کنیم که آیا استنطاق لایه های قرآن در حالی که معطوف به نیازهای جهان معاصر باشد، چگونه ممکن است؟
حجت الاسلام بابایی با بیان اینکه ایده من این است که ارتباط پیدا کردن با دنیای معاصر می تواند نقطه آغازی باشد برای استنطاق قرآنی، گفت: ذهنی که خالی از فضای دنیای معاصرباشد،نمی تواند تفسیری عصری ارائه دهد، همانطور که تفسیر آفاقی و تفسیر انفسی بدون اشراف به آفاق و انفس امکان پذیر نیست.
وی با طرح این سوال که دین به مسائل ماورایی می پردازد، افزود: آیا نباید از قرآن توقع داشت تا به مسائل روز هم بپردازد؟
حجت الاسلام بابایی نکته دوم روش شناختی در این بحث را با طرح چند سوال، اینگونه مطرح کرد که آیا تحدی قرآن متضمن یک روش شناختی است یا خیر؟ محدوده و قلمرو تحدی قرآن تا چه حد است؟ تحدی فقط در زبان قرآن است یا جنس تحدی در پیغام قرآن نیز هست؟ آیا معارف قرآن هم منطقا می تواند تحدی کند؟
وی افزود: البته منظور از تحدی در مقابل کسی است که معتقد به قرآن نباشد و پیش فرض تحدی این است که با مسئله ای شروع کنیم که همان مسئله طرف مقابل باشد که لازم الست زبان ما، همان زبان طرف مقابل تحدی باشد، یعنی نمی توان با زبان مومنانه با طرف مقابل تحدی کرد.
این استاد حوزه علمیه گفت: نظر من این است که باید مسائل جامعه را به قرآن ارائه داده و بعد جواب قرآن را با تحدی مطرح کنیم.
سپس حجت الاسلام بابایی با طرح این پرسش که آیا بحث تفاوت، یک بحث قرآنی است یا خیر و در مرحله دوم، اینکه پرسش دنیای مدرن هست یا خیر، گفت:واژه تفاوت شامل هر فرق و تمایزی است که در صورت بندی هویت فردی و اجتماعی نقش ایفاء کند،مانند تفاوت های تکوینی، تفاوت های که انسانها خود درست می کنند، تفاوت های سنتی، مدرن و پست مدرن.
وی با اشاره به آیه سیزدهم سوره حجرات و آیه بیست و سه سوره روم،اظهار داشت: منظور از شناخت انسانها بواسطه تفاوت های بین آنها در آیه قرآن، شناخت شناسنامه ای نیست بلکه به معنای شناخت عمیق است که این سوال پیش می اید آیا بدون تفاوت ها، می توان شناخت پیدا کرد؟
وی با اشاره به آیه قرآن که اختلاف در زبان را از نشانه های خدا معرفی کرده، ادامه داد: زبان، بار کاملا فرهنگی دارد، پس یعنی تفاوت فرهنگی هم مدنظر قرآن بوده است.
وی با نتیجه گیری از مطلب پیش گفته، اینگونه ادامه داد: اگر اختلاف فرهنگی نشانه خداوند است، پس باید ما یک زندگی مسالمت آمیز داشته باشیم.
وی سپس با بررسی آیاتی که در قرآن درباره تفاوت آمده است و دسته بندی آنها، گفت: سوال مهمی که برای ما به وجود می آید این است که آیا زندگی متفاوت با افراد متفاوت می تواند توحیدی باشد یا خیر؟
حجت الاسلام بابایی، ادامه این بحث را با بیان این مطلب که تعریف سنتی و عصر جدید تفاوت یکی بوده و این دو در شدت و ضعف با یکدیگر تفاوت دارند، افزود: معنای سنتی تفاوت بسیط، کند در عرصه شکل گیری و شدت در وجوه اختلاف ها می باشد اما تفاوت در عصر جدید، پیچیده بوده و به سرعت گسترش می یابد.
این پژوهشگر مسائل قرآنی ادامه داد:این تفاوت و تکثر، چالش های اجتماعی و پرسش هایی بسیار متنوع حقوقی، سیاسی و حتی فلسفی و الهیاتی را به بار آورده است که از آن جمله می توان به مسائلی مانند پلورالیسم دینی و سیاسی، تعدد و تنوع فرهنگی، بنیاد گرایی دینی، هویت انسانی، و بسیاری دیگر از چالش های جدید در حوزه مطالعات زنان، و حتی ساحت های معرفت شناسانه و تفسیر متون اشاره کرد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: ما در جامعه ای زندگی می کنیم که دارای تفاوت های انبوه است از این رو لازم است در این بحث، حوزه های علمیه به نظریه پردازی بپردازند تا آثار نامطلوب تفاوت مانند آنارشیسم اجتماعی، بی نظمی اجتماعی، ظلم و حق کشی دچار جامعه ما نشود.
در ادامه بحث، حجت الاسلام محسن غرویان از اساتید فلسفه حوزه علمیه قم، بحث خود را اینگونه شروع کرد: : بحث تفاوت، یک نگاه هستی شناسانه است و این بحثی است که فلاسفه بزرگ مانند ابوعلی سینا و ملاصدرا به آن پرداخته اند.
وی گفت:فلاسفه ازصدور کثرات از واحد، کثرت های طولی و کثرت های عرضی بحث و گفتگو کرده اند.
این استاد حوزه علمیه ادمه داد: کثرت مبتنی بر تمیز است و تمیز یعنی تفاوت.
وی با تقسیم تفاوت به اختیاری و غیر اختیاری، اظهار داشت: در حوزه انسان که یک موجود مختار است، یکسری تفاوت ها به اختیار ایجاد شده که حدوث و بقاء آن به اختیار انسان است و یکسری یه اختیار انسان نبوده بلکه تکوینی است.
وی با اشاره به ایسن سوال که آیا ما حق استنطاق از قرآن در مسائل عصر داریم،گفت: جواب از نظر من روشن است، چون قرآن تقید زمانی و مکانی خاصی ندارد و معنای چاودانگی قرآن همین است اما ما با این کلیت به جایی نمی رسیم و این سوال پیش می آید که در استنطاق، ذهن مفسر تاچه اندازه دخالت دارد؟
وی ادامه داد: ما دو نحوه تفسیر داریم، در روش اول که مفسر محور است معنایش این است که قرآن صامت است و ما باید با ذهنیت خود به سراغ قرآن برویم وآن را از قرآن استخراج کنیم.
اما روش دوم این است که خود متن بیان دارد و هدف مفسر، کشف پیام است.
این استاد حوزه گفت: به هر حال باید مشخص کنیم که مرز تفسیر عصری کجا است.
حجت الاسلام غرویان با بیان اینکه در مقام برداشت و تفسیر عصری باید ملاکی داشته باشیم، گفت:در مقام تفسیر ما نیاز به شاخصی داریم تا مشخص شود ما انفعالی عمل می کنیم یا فعالانه.
این استاد سطوح عالی حوزه در ادامه بحث خود، اظهار داشت: شکی نسیت که تفاوت در جوامع بشری وجود دارد و این تفاوت ها قهری است اما آیا همه مسئله، تفاوت ها است و آیا اشتراک و وحدت در همین جوامع وجود ندارد.
وی با بیان اینکه اشتراک ها، کانال تفاهم است، ادامه داد: قرآن کریم، ما را به نقاط مشترک مانند فطرت دعوت میکند که طبق این می توان با تمام دنیا صحبت کرد.
این پژوهشگر علوم دینی افزود: وحدت محض امکان پذیر نمی باشد اما اتحاد ممکن است و ما باید برعناصر عقلی مشترک انسانها تاکید کنیم.
در ادامه حجت الاسلام غرویان با پاسخ مثبت به زندگی توحیدی با افراد مختلف، اینگونه توضیح داد: حیات یک نبرد به سوی عقاید است و این طبیعی است و هرکس افراد دیگر را به سوی افکار خود می کشاند.
درادامه بحث، حجت الاسلام بابایی رشته سخن را به دست گرفته و گفت:قرآن نه صامت است و نه کاملا بیان کننده،؛ چون قرآن دارای یک واسطه به نام پیامبر است و قرآن برای ما صامت است.
وی در جواب صحبت های حجت الاسلام غرویان،گفت: در تشخیص مسئله در جهان معاصر باید انفعالی عمل کرد اما در پاسخ گویی فعال عمل خوهیم کرد.
حجت الاسلام بابایی همچنین بحث فطرت را برای وحدت کافی ندانسته و گفت: تا بحث از تفاوت ها نباشد، برش های هویت به وجود نخواهد آمد.
در پایان حجت الاسلام غرویان گفت:به نظر من، بعض مفاهیم مطرح شده در بحث لغزنده و ظریف است و به دقت بیشتری نیاز دارد.
در پایان این جلسه، حاظرین به طرح سوالات و اشکالات خود درباره این موضوع پرداختند./ز502
حجت الاسلام بابایی در شروع بحث خود گفت:هدف این جلسه،نه طرح یک نظریه، بلکه طرح یک پرسش و یک کلان پروژه است که آیا در حوزه معارف قرآن پرداختن به مسئله هویت توجیه روش شناختی دارد یا خیر، دیگر اینکه آیا این مسئله در عرصه جهانی به عنوان یک موضوع مطرح است یا خیر؟ به عبارت دیگر آیا این بحث در دنیای معاصر، مخاطب دارد یا نه؟
به عنوان مقدمه باید به این نکته روش شناختی توجه کرد که قرآن دارای معانی متعددی است و این از طریق استنطاق ذهنی قابل کشف و حصول است و ما در اینجا این سوال را مطرح می کنیم که آیا استنطاق لایه های قرآن در حالی که معطوف به نیازهای جهان معاصر باشد، چگونه ممکن است؟
حجت الاسلام بابایی با بیان اینکه ایده من این است که ارتباط پیدا کردن با دنیای معاصر می تواند نقطه آغازی باشد برای استنطاق قرآنی، گفت: ذهنی که خالی از فضای دنیای معاصرباشد،نمی تواند تفسیری عصری ارائه دهد، همانطور که تفسیر آفاقی و تفسیر انفسی بدون اشراف به آفاق و انفس امکان پذیر نیست.
وی با طرح این سوال که دین به مسائل ماورایی می پردازد، افزود: آیا نباید از قرآن توقع داشت تا به مسائل روز هم بپردازد؟
حجت الاسلام بابایی نکته دوم روش شناختی در این بحث را با طرح چند سوال، اینگونه مطرح کرد که آیا تحدی قرآن متضمن یک روش شناختی است یا خیر؟ محدوده و قلمرو تحدی قرآن تا چه حد است؟ تحدی فقط در زبان قرآن است یا جنس تحدی در پیغام قرآن نیز هست؟ آیا معارف قرآن هم منطقا می تواند تحدی کند؟
وی افزود: البته منظور از تحدی در مقابل کسی است که معتقد به قرآن نباشد و پیش فرض تحدی این است که با مسئله ای شروع کنیم که همان مسئله طرف مقابل باشد که لازم الست زبان ما، همان زبان طرف مقابل تحدی باشد، یعنی نمی توان با زبان مومنانه با طرف مقابل تحدی کرد.
این استاد حوزه علمیه گفت: نظر من این است که باید مسائل جامعه را به قرآن ارائه داده و بعد جواب قرآن را با تحدی مطرح کنیم.
سپس حجت الاسلام بابایی با طرح این پرسش که آیا بحث تفاوت، یک بحث قرآنی است یا خیر و در مرحله دوم، اینکه پرسش دنیای مدرن هست یا خیر، گفت:واژه تفاوت شامل هر فرق و تمایزی است که در صورت بندی هویت فردی و اجتماعی نقش ایفاء کند،مانند تفاوت های تکوینی، تفاوت های که انسانها خود درست می کنند، تفاوت های سنتی، مدرن و پست مدرن.
وی با اشاره به آیه سیزدهم سوره حجرات و آیه بیست و سه سوره روم،اظهار داشت: منظور از شناخت انسانها بواسطه تفاوت های بین آنها در آیه قرآن، شناخت شناسنامه ای نیست بلکه به معنای شناخت عمیق است که این سوال پیش می اید آیا بدون تفاوت ها، می توان شناخت پیدا کرد؟
وی با اشاره به آیه قرآن که اختلاف در زبان را از نشانه های خدا معرفی کرده، ادامه داد: زبان، بار کاملا فرهنگی دارد، پس یعنی تفاوت فرهنگی هم مدنظر قرآن بوده است.
وی با نتیجه گیری از مطلب پیش گفته، اینگونه ادامه داد: اگر اختلاف فرهنگی نشانه خداوند است، پس باید ما یک زندگی مسالمت آمیز داشته باشیم.
وی سپس با بررسی آیاتی که در قرآن درباره تفاوت آمده است و دسته بندی آنها، گفت: سوال مهمی که برای ما به وجود می آید این است که آیا زندگی متفاوت با افراد متفاوت می تواند توحیدی باشد یا خیر؟
حجت الاسلام بابایی، ادامه این بحث را با بیان این مطلب که تعریف سنتی و عصر جدید تفاوت یکی بوده و این دو در شدت و ضعف با یکدیگر تفاوت دارند، افزود: معنای سنتی تفاوت بسیط، کند در عرصه شکل گیری و شدت در وجوه اختلاف ها می باشد اما تفاوت در عصر جدید، پیچیده بوده و به سرعت گسترش می یابد.
این پژوهشگر مسائل قرآنی ادامه داد:این تفاوت و تکثر، چالش های اجتماعی و پرسش هایی بسیار متنوع حقوقی، سیاسی و حتی فلسفی و الهیاتی را به بار آورده است که از آن جمله می توان به مسائلی مانند پلورالیسم دینی و سیاسی، تعدد و تنوع فرهنگی، بنیاد گرایی دینی، هویت انسانی، و بسیاری دیگر از چالش های جدید در حوزه مطالعات زنان، و حتی ساحت های معرفت شناسانه و تفسیر متون اشاره کرد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: ما در جامعه ای زندگی می کنیم که دارای تفاوت های انبوه است از این رو لازم است در این بحث، حوزه های علمیه به نظریه پردازی بپردازند تا آثار نامطلوب تفاوت مانند آنارشیسم اجتماعی، بی نظمی اجتماعی، ظلم و حق کشی دچار جامعه ما نشود.
در ادامه بحث، حجت الاسلام محسن غرویان از اساتید فلسفه حوزه علمیه قم، بحث خود را اینگونه شروع کرد: : بحث تفاوت، یک نگاه هستی شناسانه است و این بحثی است که فلاسفه بزرگ مانند ابوعلی سینا و ملاصدرا به آن پرداخته اند.
وی گفت:فلاسفه ازصدور کثرات از واحد، کثرت های طولی و کثرت های عرضی بحث و گفتگو کرده اند.
این استاد حوزه علمیه ادمه داد: کثرت مبتنی بر تمیز است و تمیز یعنی تفاوت.
وی با تقسیم تفاوت به اختیاری و غیر اختیاری، اظهار داشت: در حوزه انسان که یک موجود مختار است، یکسری تفاوت ها به اختیار ایجاد شده که حدوث و بقاء آن به اختیار انسان است و یکسری یه اختیار انسان نبوده بلکه تکوینی است.
وی با اشاره به ایسن سوال که آیا ما حق استنطاق از قرآن در مسائل عصر داریم،گفت: جواب از نظر من روشن است، چون قرآن تقید زمانی و مکانی خاصی ندارد و معنای چاودانگی قرآن همین است اما ما با این کلیت به جایی نمی رسیم و این سوال پیش می آید که در استنطاق، ذهن مفسر تاچه اندازه دخالت دارد؟
وی ادامه داد: ما دو نحوه تفسیر داریم، در روش اول که مفسر محور است معنایش این است که قرآن صامت است و ما باید با ذهنیت خود به سراغ قرآن برویم وآن را از قرآن استخراج کنیم.
اما روش دوم این است که خود متن بیان دارد و هدف مفسر، کشف پیام است.
این استاد حوزه گفت: به هر حال باید مشخص کنیم که مرز تفسیر عصری کجا است.
حجت الاسلام غرویان با بیان اینکه در مقام برداشت و تفسیر عصری باید ملاکی داشته باشیم، گفت:در مقام تفسیر ما نیاز به شاخصی داریم تا مشخص شود ما انفعالی عمل می کنیم یا فعالانه.
این استاد سطوح عالی حوزه در ادامه بحث خود، اظهار داشت: شکی نسیت که تفاوت در جوامع بشری وجود دارد و این تفاوت ها قهری است اما آیا همه مسئله، تفاوت ها است و آیا اشتراک و وحدت در همین جوامع وجود ندارد.
وی با بیان اینکه اشتراک ها، کانال تفاهم است، ادامه داد: قرآن کریم، ما را به نقاط مشترک مانند فطرت دعوت میکند که طبق این می توان با تمام دنیا صحبت کرد.
این پژوهشگر علوم دینی افزود: وحدت محض امکان پذیر نمی باشد اما اتحاد ممکن است و ما باید برعناصر عقلی مشترک انسانها تاکید کنیم.
در ادامه حجت الاسلام غرویان با پاسخ مثبت به زندگی توحیدی با افراد مختلف، اینگونه توضیح داد: حیات یک نبرد به سوی عقاید است و این طبیعی است و هرکس افراد دیگر را به سوی افکار خود می کشاند.
درادامه بحث، حجت الاسلام بابایی رشته سخن را به دست گرفته و گفت:قرآن نه صامت است و نه کاملا بیان کننده،؛ چون قرآن دارای یک واسطه به نام پیامبر است و قرآن برای ما صامت است.
وی در جواب صحبت های حجت الاسلام غرویان،گفت: در تشخیص مسئله در جهان معاصر باید انفعالی عمل کرد اما در پاسخ گویی فعال عمل خوهیم کرد.
حجت الاسلام بابایی همچنین بحث فطرت را برای وحدت کافی ندانسته و گفت: تا بحث از تفاوت ها نباشد، برش های هویت به وجود نخواهد آمد.
در پایان حجت الاسلام غرویان گفت:به نظر من، بعض مفاهیم مطرح شده در بحث لغزنده و ظریف است و به دقت بیشتری نیاز دارد.
در پایان این جلسه، حاظرین به طرح سوالات و اشکالات خود درباره این موضوع پرداختند./ز502
ارسال نظرات