سومین کرسی نظریه پردازی اعجاز شناختی قرآن در قم برگزار شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام علیرضا قائمی نیا، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در سومین کرسی نظریه پردازی اعجاز شناختی قرآن که عصر پنجشنبه، 14 آبان‌ماه در سالن معرفت دفتر قم این پژوهشگاه برگزار شد، به دفاع از نظریه خود پرداخت.

وی خاطرنشان کرد: امروزه در زبان شناسی عمدتاً سه گرایش مهم زبان شناسی زایشی چامسکی، زبان شناسی نقش‌گرا و زبان شناسی شناختی مطرح است که زبان شناسی شناختی مهم‌ترین گرایش زبان شناسی دهه اخیر است و از جهاتی بر دو جریان دیگر تفرق و برتری دارد.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: تلاش من بر این بوده که به کمک این مباحث جدید یک تحلیل جدیدی از آیات ارائه دهم و اصول زبان شناختی جدیدی را ناظر به آیات پیدا کنم.

حجت‌الاسلام قائمی نیا گفت: مهم‌ترین ادعایی که در زبان‌شناسی شناختی مطرح می‌شود این است که زبان یک قوه مستقلی از قوای شناختی بشر نیست بلکه آن هم مشمول همان اصول و قوانینی است که قوای شناختی دیگر را در بر می‌گیرد.

وی اضافه کرد: در زبان‌شناسی چامسکی زبان یک قوه شناختی مستقلی به شمار می‌رفت اما در زبان شناسی شناختی همه تحلیل‌هایی که بر روی قوه شناخت انجام می‌شود می‌توان بر روی زبان هم انجام داد.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان این‌که قوای شناختی اطلاعات جهان خارج را پردازش می‌کنند، زبان هم محصول یک نوع پردازش اطلاعات است، خاطرنشان کرد: این ادعا صریحاً در زبان‌شناسی شناختی مطرح شده که زبان به طور مستقیم انعکاس شناخت و ذهن گوینده است و نه انعکاس مستقیم موقعیت‌های بیرونی که زبان آن را نشان می‌دهد.

حجت‌الاسلام قائمی نیا ادامه داد: منظور از مفهوم سازی پردازش اطلاعات است، ما از یک موقعیت مورد نظر می‌توانیم پردازش‌های مختلفی داشته باشیم و تعابیر زبانی مختلفی را راجع به آن موقعیت بیرونی ارائه دهیم.

وی گفت: زبان مستقیماً مفهوم‌سازی گوینده را از جهان خارج و موقعیت‌های بیرونی را به واسطه آن حکایتی که از این مفهوم‌سازی دارد، نشان می‌دهد. این مفهوم‌سازی و تأکید بر نقش مفهوم‌سازی مهم‌ترین ویژگی زبان شناسی شناختی است که آن را از دیگر جریان‌های زبان شناختی جدا می کند.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: برخی از بنیانگذاران این گرایش زبان شناختی گفته‌اند معنا همان مفهوم‌سازی است، اگر بخواهید معنای یک عبارت را پیدا کنید باید مفهوم‌سازی گوینده را بیابید. در تعابیر زبانی هیچ گاه دو تعبیر کاملاً برابر نداریم و هر جمله‌ای از زبان کارکرد زبانی خاصی دارد و یک نوع مفهوم‌سازی را نشان می‌دهد.

حجت‌الاسلام قائمی نیا یادآور شد: عوامل مختلفی می‌تواند پردازش اطلاعات را متفاوت کند مانند پنجره توجه که در هر عبارتی ممکن است یک مورد خاص در کانون توجه گوینده قرار گیرد و تأکید بیشتری پیدا کند. در تعبیر زبانی نحوه توزیع توجه گوینده منعکس می‌شود و می‌توان از بررسی تعابیر مختلف این را به دست آورد.

وی با بیان این‌که بیش از سی و پنج نوع عامل را در زبان شناسان شناختی بررسی کرده‌اند که می‌تواند در نحوه پردازش تعابیر زبانی تأثیر بگذارد، ابراز داشت: در زبان‌شناسی شناختی رویکردهای متفاوتی است که این رویکردها متناقضی نیستند بلکه هر کدام یکی از این اضلاع تحلیل زبان شناختی را تکمیل می‌کنند مانند بحث از شبکه‌های شعاعی که لکاف و جانسون مطرح کرده‌اند.

این پژوهشگر مسائل اسلامی بیان داشت: در آغاز کار مسأله اعجاز شناختی مطرح نبود، بیش از هفتصد آیه تحلیل‌ها را با توجه به گرایش‌ها پیاده کردم و در اثنای کار متوجه شدم که پردازش اطلاعات در قرآن بی‌نظیر است و آن قواعد زبان‌شناسی شناختی در بالاترین صورت در قرآن رعایت شده است.

حجت‌الاسلام قائمی نیا با اشاره به تفاوت اعجاز ادبی و شناختی، اظهار داشت: اعجاز ادبی سطحی‌تر و اعجاز شناختی عمیق‌تر است، در اعجاز ادبی در صورت‌های مختلف زبان متمرکز می‌شوید اما در اعجاز شناختی ما به سمت پردازش اطلاعات حرکت می‌کنیم و با خود عبارت کار نداشته و می‌خواهیم بدانیم پشت صحنه عبارت‌ها چه اتفاقی افتاده و اطلاعات چگونه پردازش شده است.

وی ادامه داد: مثال‌هایی که برای اعجاز ادبی دانشمندان مسلمان ارائه داده‌اند می‌تواند از یک منظر دیگر مثال‌هایی برای اعجاز شناختی هم باشد اما حیثیت متفاوت است، اگر در نحوه اعجاز و مانند آن نظر کنید اعجاز ادبی است اما بروید سمت پردازش اطلاعاتی که در پشت صحنه آیات است به تحلیل شناختی می‌رسید.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: براساس قوانین و اصول زبان‌شناسی شناختی انواع جدیدی از اعجاز را می‌یابیم که در واقع دانشمندان مسلمان به آن توجه نداشته‌اند چون در سطح اعجاز ادبی به آن نگاه کرده‌اند.

گفتنی است، در ادامه این مراسم حجج اسلام عبدالحسین خسروپناه، سید رضا مودب و آقایان دکتر عبدالله نصری و مجتبی منشی زاده به نقد این نظریه پرداختند./پ202