همزیستی مسالمت‌آمیز مفهومی اصیل و اسلامی است

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا، آیت الله  عباسعلی عمید زنجانی، رییس اسبق دانشگاه تهران و استاد گروه حقوق این دانشگاه گفت: بعد از جنگ جهانی اول که با فروپاشی امپراطوری عثمانی همراه بود، بسیاری از کشورهای اسلامی از اسارت این امپراطوری رها شده و به استقلال رسیدند.

وی ادامه داد: در خلال این جنگ، رفتار ظالمانه امپراطوری عثمانی چهره‌ای خشن از اسلام ارائه کرد و مسلمان‌ها به صورت انسان‌هایی نیمه وحشی تلقی شدند.

این استاد دانشگاه به تاریخچه شکل‌گیری اصطلاح همزیستی مسالمت‌آمیز اشاره کرد و گفت: چهره خشنی که از اسلام توسط عثمانی‌ها ارائه شده بود، باعث شد که نویسندگان کشورهای مسلمان استقلال یافته‌ پس از جنگ جهانی اول در کتاب‌های خود از عنوان «التعایش‌السلمی» همزیستی مسالمت‌آمیز یاد کنند. این موضوع در اکثر کشورهای اسلامی به ویژه مصر دیده می‌شد.

آیت الله عمید زنجانی افزود: در ادامه این روند، برخی منکر جهاد در اسلام شدند و تا آنجا پیش رفتند که آیات جهاد در قرآن را نادیده گرفته و آنها را به تعابیر دیگر تفسیر کردند. این موضوع به ادبیات فارسی نیز نفوذ کرد و در نیم قرن پیش شاهد ادبیات همزیستی و مسئله تساهل و تسامح در اسلام هستیم.

این کارشناس مسائل دینی با تاکید بر اینکه مسئله همزیستی مسالمت‌آمیز پس از اتمام جنگ تحمیلی در کشور ما بار دیگر مورد توجه قرار گرفت، افزود: با اتمام جنگ این موضوع در رساله‌های دانشگاهی و مقالات حوزوی مطرح شد و جان گرفت و با همکاری صلیب سرخ جهانی مسأله حقوق بشر بر سر زبان‌ها افتاد.

وی افزود: البته این بدان معنا نیست که تحت فشارهای بین المللی بدین فکر افتاده باشیم که همزیستی مسالمت‌آمیز را پی بگیریم. همزیستی مسالمت آمیز مفهومی اصیل است و یک مسئله انعکاسی و عکس‌العملی نیست.

آیت الله عمید زنجانی با تاکید بر اینکه همزیستی مسالمت‌آمیز در آیین اسلام مفهوم جدیدی نیست، گفت: واژه «سلام» دو معنا دارد؛ یک معنا سلامتی را القاء می‌کند و معنای دیگر، صلح، تهیت و همزیستی را در خود نهفته دارد. این واژه در بین یهودیان و زبان سریانی با عنوان «شلام» به کار می‌رود. بنابراین همزیستی مسالمت آمیز آیینی جدید نیست.

وی افزود: واژه همزیستی مسالمت‌آمیز برخلاف مفهوم آن واژه جدیدی است و در متون اسلامی نباید به دنبال این واژه بگردیم، چرا که در اوایل قرن بیستم شکل گرفته است.

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه واژه‌های مترادف با همزیستی مسالمت‌آمیز در اسلام زیاد است، گفت: پیامبر (ص) فرموده است: وقتی با سپاه دشمن روبرو شدید، ابتدا با «تسالم» شروع کنید. این واژه همان معنای همزیستی را در خود نهفته دارد. همچنین پیامبر فرموده است که در بازگشت از جنگ از خطاهای خود طلب بخشش کنید، بنابراین روح معنویت نیز در همزیستی وجود دارد.

این کارشناس علوم دینی، نهج‌البلاغه را مملو از ادبیات همزیستی دانست و گفت: امیر المومنین علی (ع) می‌فرماید: مادامی که دشمن دست به اسلحه نبرده است کسی حق استفاده از سلاح را ندارد.
نویسنده کتاب همزیستی مسالمت‌آمیز که در سال 1340 به چاپ رسیده است، همزیستی دارای دو بعد دانست و گفت: یک بعد در خصوص ملت‌های دیگر است و حد و مرزی ندارد، اما بعد دیگر در مورد گروه‌های مخالف داخلی است.

آیت الله عمید زنجانی به جایگاه صلح و مفاهیم انسانی در قرآن اشاره کرد و گفت: با تتبع در آیات قرآن، واژه‌های «قتال» و «جهاد» برای برخوردهای نظامی آمده است و قبل از تمام برخوردها قرآن انسان‌ها را دعوت به گفت‌وگو و حل اختلافات می‌کند. این دعوت نیز با 3 واژه «جدال» در معنای فلسفی آن، «عواقب امور» و «موعظه حسنه» به معنای خیرخواهی آمده است.

وی ادامه داد: در ادبیات نهج‌البلاغه تاکید شده است که جهاد را به عصر هنگام موکول کنید، چرا که وقت کمی برای قتال باقی بماند و زودتر شب فرا برسد، زیرا در فرهنگ اسلامی جنگیدن در شب ممنوع است و خدا از شب که مایه آرامش و سکون انسان‌ها در قرآن یاد کرده است.

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه همزیستی در آیین‌های یهود، مسیح و زرتشت نیز کاملا مشهود است، گفت: سر توماس آرنولد مستشرق انگلیسی در کتاب خود با عنوان «گسترش اسلام» به فتوحات اسلام اشاره و تاکید می‌کند که در فتوحات اسلام، مسلمانان با دعوت پیش رفته‌اند، نه با زور و شمشیر، زیرا مسلمانان روحیه همزیستی و تسالم داشته‌اند. البته این به معنای دفاع از سیاست‌های اموی و عباسی نیست.

آیت الله عمید زنجانی، مفهوم‌شناسی همزیستی مسالمت‌آمیز را کافی ندانست و گفت: مفاهیم باید به فناوری برسند، فناوری تنها به علوم تجربی اختصاص ندارد، زیرا فناوری یعنی تبدیل اندیشه به عمل بنابراین باید این مفاهیم به سلسله روش‌های کاربردی تبدیل شده و در مفاهیم بین‌المللی گنجانده شوند.
وی افزود: متاسفانه در دنیای امروز، مسائل تضعیف کننده رویکرد به دین از مسائل تشدیدکننده بیشتر است.

به گزارش فارس، عمید زنجانی در پایان از تاثیرگذار نبودن مفاهیم دینی در سیاست‌های کلان بین‌المللی انتقاد کرد. /د103