گزارشی از نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا ـ نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر به همت مؤسسه فرهنگی هنری دارالمعارف، 22 آذرماه در سالن همایش های مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره) برگزار شد.

طرح مهندسی معنویت در هنر
تولید علوم و فنون هنری بر اساس معنویت برگرفته از معارف قرآن و اهل بیت(ع)، تربیت اساتید و هنرمندان متعهد بر اساس معنویت اسلام ناب و بومی سازی و پالایش هنر معاصر متناسب با شئون معنوی نظام مقدس اسلامی تعریفی از مهندسی معنویت در هنر است و طرح مهندسی معنویت در هنر نیز براساس این سه محور مهم این طرح و همچنین معرفی و تعیین حوزه های علمیه به عنوان تنها مراکز ذیصلاح در تغذیه معنوی عوامل و عناصر توسعه پایدار، آگاهی از نحوه تولید علوم هنری و تربیت هنرمندان در حوزه های علمیه در تاریخ اسلام و تشیع، دستیابی به راهکارهای علمی و عملی و برنامه های راهبردی در طراحی مهندسی معنویت در هنر به عنوان اهداف کلی و شناسایی پیشکوستان روحانی در عرصه های هنری، تجلیل از بزرگان هنری روحانیت در زمان حاضر و گذشته، تأسیس کرسی هنر و مراکز تخصصی آن در حوزه و تأسیس خانه هنرمندان روحانی ویژه حوزه های علمیه به عنوان اهداف جزئی این طرح مطرح است.

کمیته بررسی های علمی، پژوهشی مهندسی معنویت در هنر، هیأت داوران مقالات و آثار، کمیته تبلیغات و ارتباطات و دبیرخانه دائمی ارکان طرح را تشکیل داده و برگزاری نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر، همایش حضور روحانیت در عرصه هنر، نوآوری و شکوفایی معنویت در هنر و تحقیق، تألیف کتب و مقالات علمی هنری از جمله محورهای این طرح است.

عناوین مقالات ارسالی به جشنواره
پیشنیه هنر در تاریخ اسلام، نقش حوزه های علمیه در تولید علوم هنری، آشنایی با هنرمندان روحانیت در اسلام، ضرورت ورود و حضور روحانیت در عرصه های هنری، رسالت حوزه های علمیه در نوآوری و شکوفایی معنویت در هنر، مبانی نظری هنر از دیدگاه فقه، هنر، فلسفه و عرفان، هنر و زیرساخت‌ها (معنویت، فرهنگ، سیاست و اقتصاد)، بررسی صلاحیت هنر معاصر به عنوان ابزار ترویج و توسعه اسلامی و حوزه های علمیه و ضرورت طراحی مهندسی معنویت در هنر (صلاحیت ها و توان ها) از جمله عناوین مقاله های ارسالی به نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر بود.

محورهای آثار ارسالی
بررسی هنرهای اسلامی از نظر مناطق جغرافیایی، بررسی مواضع علمای دین پیرامون هنر، موسیقی، مجسمه سازی، نقاشی و تبیین تأثیرات آنها در تکوین هنرهای اسلامی و تربیت هنرمندان مسلمان، بررسی تاریخ حوزه های علوم دینی اهل سنت و شیعه از قرن پنجم هجری تاکنون، بررسی نظام های آموزشی هنر در دانشگاه ها و دانش سراهای هنری، زیباشناسی و هنر یا هنر و زیبایی، معانی زیبایی، اقسام هنر با تعاریف دقیق علمی، حدود دقیق فقهی اخبار رسانه های گروهی، تبلیغات تجاری بطور مطلق و آگهی های بازرگانی در صدا و سیما، دروغ مصلحت آمیز عناوین خبری در مطبوعات و رسانه های ارتباط جمعی، شناسایی عرفان هنرمند و بررسی آثار آنان، مرزهای ادب و عرفان، هنر زیرساخت های مادی و هنر زیرساخت های معنوی، نقش سیاست در تحولات هنری و بهره برداری از هنر در سیاست، فرهنگ، اقتصاد، آموزش و پرورش و بررسی آثار هنری بر اساس معنویات از جمله محورهای آثار ارسال شده به دبیرخانه نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر است.

فراخوان و شرایط ارسال مقالات
برخورداری مقالات از غنای علمی، استدلال قوی و استناد صحیح، رعایت اصول مقاله نویسی، حداقل 15 صفحه A4، تایپ شده با قلم تیتر 12 و ارسال خلاصه مقاله همراه با کلید واژه در یک صفحه، نو بودن مقاله و عدم ارائه آن به مرکز علمی دیگر از جمله شرایط ارسال مقاله به نخستین جشنواره معنویت در هنر بود که در پایان این مراسم به صاحبان مقالات برتر جوایز نفیس اهدا شد.

برنامه اجرایی جشنواره و همایش
تشکیل دبیرخانه موقت و دائمی و تعیین وظایف دبیر، تأسیس پایگاه اطلاع رسانی، انجام فراخوان و تبلیغات رسانه ای، میدانی، پوستر و بنر، دعوت از روحانیت هنرمند از حوزه های علمیه استان های قم، خراسان، اصفهان و شیراز، تعیین اعضای هیأت داوران، تعیین سخنرانان ویژه جشنواره و همایش، تعیین مکان و زمان برگزاری جشنواره و اجرای همایش، تجلیل از سه پیشکوست روحانی در هنر، چاپ آثار برتر و اهدای جوایز ارزشمند به صاحبان مقالات برتر از جمله برنامه اجرایی جشنواره بود که انجام شد.

روز برگزاری نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر
در نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر که از ساعت 9 صبح روز یکشنبه، 22 آذرماه برگزار شد، حجج اسلام دانش، محدثی، میرخندان، کاشفی و آقای پیمان سخنرانی کردند و مهم ترین مشکلات و موانع کارسازی معنویت در هنر را مطرح و به بررسی راه حل های موجود پرداختند.

روحانیت رهبر سرمایه معنوی نظام مقدس اسلامی ایران
در ابتدای این مراسم حجت‌الاسلام محمد خلیل دانش، مدیر مسؤول مؤسسه فرهنگی هنری دارالمعارف با بیان این‌که نظام مقدس اسلامی ایران از یک سرمایه معنوی سرشاری برخوردار است که روحانیت رهبری آن را به عهده دارد، این سرمایه معنوی را سبب بقاء و توسعه نظام اسلامی ایران معرفی کرد و گفت: هرچه معنویت در مسؤولان نظام و در بین ابزارهای ترویج و توسعه نظام رسوخ پیدا کند توسعه نظام و پیشرفت نظام و انقلاب در جهان روز افزون خواهد شد. در این راستا و در ترویج اندیشه معنوی در ابزارهای ترویج نظام، حضور روحانیت و حوزه های علمیه در عرصه های هنری ضروری است.

روحانیت حافظ معنویت
وی با بیان این‌که حوزه های علمیه ادامه مکاتب نورانی و روحانیان حافظ معنویت هستند، ابراز داشت: حوزه های علمیه از سابق افتخار تولید و تقویت علوم و اساتید فن در همه زمینه ها به ویژه هنر بوده اند. امروز که فضا به نظام مقدس اسلامی عطرآگین شده است، باید زمینه لازم فراهم شود تا حوزه و روحانیت به تولید علوم مورد نیاز جامعه و نظام به ویژه در مباحث علوم هنری بپردازند.

فقها و مجتهدان حافظ انقلاب اسلامی ایران
در ادامه این مراسم، آیت پیمان، مدیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی قم با بیان این‌که فقها و مجتهدان حافظ نظام و انقلاب اسلامی ایران هستند، حوزه را خواستگاه اصلی حکومت دین و پایگاه خیزش و حرکت دینی مردم و سر منشأ انقلاب اسلامی ایران دانست و ابراز داشت: این نظام اسلامی بر اساس تفکرات حوزه های علمیه پایه گذاری شده است و نیز با حمایت همه جانبه حوزه های علمیه از آن ثبات می گیرد.

نفوذ حوزه های علمیه و بزرگان حوزه در زمینه هنر برای هدایت آن
وی افزود: بزرگان حوزه، مراجع و جامعه مدرسین ستون های اصلی حکومت اسلامی ایران هستند و لازم است برای معنویت و جهت دهی به جریان های فرهنگی هنری کشور از این افراد بهره ها گرفته شود. حوزه های علمیه و بزرگان حوزه قطعاً باید در زمینه هنر نفوذ و بروز پیدا کنند تا جریانات فرهنگی در گوشه و کنار به بیراهه نرود. در طول سی سال انقلاب اسلامی، دشمنان انقلاب برای جلوگیری از ترویج فرهنگ آن در جهان در همه عرصه ها به ستیزه با انقلاب پرداختند و تمام تلاش خود را به کار بسته اند، حقیقتاً امروز در عرصه های فرهنگی و هنری بیشترین ضربه را به زعم خود بر پیکر این نظام اسلامی وارد کرده اند. دشمنان انقلاب با سرمایه گذاری فراوان برای انحراف فکری در نسل های جوان و دور کردن آنان از معنویت و حقایق دین از حربه های فراوان فرهنگی و هنری استفاده کرده اند. دشمنان بیکار ننشسته و در با حربه های فرهنگی دیگر توانسته اند چهره این انقلاب را در خارج از کشور در اذهان جهانیان وارونه جلوه دهند. وی برای ترویج و توسعه فرهنگ انقلاب استفاده از پیشرفته ترین ابزارهای لازم را خواستار شد و با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) گفت: هدایت منتشر نمی شود مگر از شیوه هایی که دشمنان برای ترویج کفر استفاده می کنند، به بهترین وجه استفاده شود.

تأثیر هنر و اثر ماندگار آن
مدیرکل ارشاد سابق قم با بیان این‌که تأثیر هنر بسیار ماندگار است، تصریح کرد: تاکنون برای هدایت نسل جوان در داخل کشور و هدایت نسل ها در خارج کشور و برای نشر حقایق دین و اهداف حکومت اسلامی از رسانه پر نفوذ و ماندگار هنری که تأثیرش به مراتب از هر سخن، کتاب و نوشته ای بیشتر است، استفاده مناسب نکرده‌ایم. پیمان همچنین نسبت به تعدد و تکثر متولیان ناهماهنگ در عرصه فرهنگ با رویکردها و سیاستگذاری های مختلف اعتراض کرد.

تعیین حد و حدود و خط و خطوط مجاز و غیر مجاز هنر
در بخش دیگری از این مراسم حجت‌الاسلام جواد محدثی از اساتید حوزه و دانشگاه با اشاره به مشکلات، خلأها و کاستی‌های موجود در عرصه هنر گفت: از ابتدای انقلاب اسلامی با سؤال‌ها و ابهام‌هایی در زمینه هنر اسلامی مواجه هستیم که سبب ایجاد تضادها و تعارض‌هایی در عرصه های هنری شده است. تا حد و حدود و خط و خطوط مجاز و غیر مجاز هنر بررسی نشود مشکلات کشور در عرصه های هنری در جای خود باقیست و این امر نیاز به یک مهندسی دقیق دارد. اکنون به بهانه جاذبه های هنری، ارزش های دینی و مکتبی فدا می شود و همان‌طور که می دانیم قربانی شدن اهداف، ارزش ها و دستاوردهای دین و مکتب در پای جاذبه های هنری از یک سری مبانی برداشت می شود. عمده شاخه های هنر و فضای هنری در سطح کشور آمیخته با فضای لاابالی گری، بی قیدی و بی تعهدی است و شاید علت آن رویگردانی و عدم استقرار نیروهای مسلمان هنری چه قبل و چه پس از انقلاب در یک فضای ناپاک باشد.

مرعوب شدن نسبت به تفکر بیگانه در عرصه های هنری
وی ادامه داد: ورود به عرصه های هنری سبب شده که روحیه مسلمانی و تعبد شرعی در برخی از افراد گرفته شود و از مبانی اصلی اسلام فاصله بگیرند که این فاصله از جدایی شکلی و ظاهری آغاز شده تا انفصال درونی ادامه پیدا می کند. اکنون کسانی از طلاب و حوزویان را می شناسم که وقتی وارد عرصه های هنری شده اند، لباس خود را کنار گذاشته و چهره عوض کرده اند که نشان از ضعف در مهندسی هنری دارد. به دلیل ضعف اطلاعات و جوزدگی و طمطراق مسائل هنری و کارهای مدرن و جدیدی، افراد در سایه ورود به عرصه های هنر تفکر بیگانه را قبول می کنند.
وی تربیت هنرمندان دین مدار، تربیت هنرمندان مجهز به نگاه و بینش دینی و مکتبی، تربیت روحانیون و اسلام شناسانی هنرمند و هنرشناس، سپردن مسؤولیت های کلیدی در عرصه های هنری به افراد هنرشناس، هنرمند، مکتبی و متدین و داشتن استراتژی بلند مدت را از جمله برشمرد.

تحقق هنر اسلامی در فضای نظریه پردازی دینی
حجت‌الاسلام سید حمید میرخندان، مسؤول خانه هنر صدا و سیمای قم از دیگر سخنران‌های این جشنواره بود که به جایگاه حوزه در مقوله هنر اشاره کرد و گفت: اگر مشخص شود حوزه نسبت به هنر چه جایگاهی دارد، طبیعتاً می توان به سؤالات موجود در عرصه های هنری به درستی پاسخ داد. همان‌طور که اسلام هیچ جنبه ای از حیاط انسان را فروگذار نمی کند، به عنوان فرد مسلمان و جامعه اسلامی نمی توان هنری بدون توجه به دین داشت. لازم است برای رسیدن به هنر اسلامی و رسالت حوزه در این ارتباط، طلاب علوم دینی دست به تولید آثار هنری بزنند. همه می دانیم که خلق آثار اسلامی بر روی کتاب و نوشته به دست نمی آید. هنر در ساحت خود با خلاقیت سر و کار دارد و حوزه به عنوان بخشی از رسالت خود موظف است دست به خلق آثار هنری بزند.

عدم تحقق هنر اسلامی بدون توجه به مبانی آن
وی توجه علمای دین در توسعه هنر حوزه های علمیه را مورد تأکید قرار داد و گفت: همواره پشتوانه های نظری در این راستا کاربرد فراوان دارد و راهگشای هنرمندان برای خلق آثار بهتر و ارزنده تر است. داشتن مبنای نظری تنها راهی است که می تواند در بررسی آثار هنرمندان مسلمان به کار آید و باید دانست که هنر اسلامی بدون توجه به مبانی آن قابل تحقق نیست. هنر اسلامی برای تحقق نیاز به پشتوانه های نظری دارد که به طور عمده و خاص در فضای نظریه پردازی دینی با رجوع به منابع اصیل دینی قابل تحقق است. لازم است حوزه های علمیه در زمینه مبانی نظری هنر به طور عام و استنباط و رجوع به منابع و برداشت نظری از آن به طور خاص بپردازند.

برخورداری از فرهنگ اسلامی وجه تمایز و تعیین کننده هنر اسلامی از غیر اسلامی
مسؤول خانه هنر صدا و سیمای قم با بیان این‌که برخورداری از فرهنگ اسلامی وجه تمایز و تعیین کننده هنر اسلامی از غیر اسلامی است، اظهار داشت: فرهنگ اسلامی و مبانی دینی علاوه بر جنبه فقهی جنبه هستی شناسانه و معرفت شناسانه نیز دارد. حوزه اگر برای خود در زمینه هنر رسالتی قائل است باید بداند که اثر هنری بدون پشتوانه نظری به بیراهه کشیده می شود، پس حوزه موظف است در مباحث نظری هنر به طور عام و در فلسفه هنر، فقه هنر و اخلاق هنر به طور خاص پژوهش کند. اسلام به خاطر جامعیتی که دارد سبب شده که در حوزه های هستی شناسانه، فکری و رفتاری هنر تأثیرات عمیقی بگذارد، هنر اسلامی دارای ویژگی های متفاوت و ذوابعاد شکل بگیرد.

وظایف سنگین حوزه های علمیه در عرصه هنر
سپس حجت‌الاسلام سید جعفر حجت کشفی، مسؤول هنری آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) و از خطاطان برجسته حوزوی وظایف حوزه های علمیه را پس از پیروزی انقلاب بسیار در عرصه فرهنگ و هنر سنگین توصیف کرد و گفت: نیاز روز افزون به مسائل هنری در کشور بیش از پیش مشاهده می شود. در طول سی سال انقلاب اسلامی با حرکت سریع مسائل هنری کسی نتوانست این رودخانه خروشان را متوقف کند و سپس نیازمندی ها را مطابق با دین در آن قرار دهد. به دلیل عدم برنامه ریزی و استفاده از اشخاص ناکارآمد نتایجی که لازم بود از عرصه های هنری به تناسب عظمت انقلاب گرفته شود، کمتر گرفته شد.

پرداختن به مسائل فقهی نخستین وظیفه در عرصه هنر
وی با بیان این‌که نخستین وظیفه در عرصه های هنر پرداختن به مسائل فقهی آن است، اظهار داشت: موضوعات هنری آن‌گونه که هست و آن‌گونه که کاربرد دارد برای فقها و مراجع تبیین و توصیف نشده است. بسیاری از بزرگان حوزه ماهیت هنرهای جدید را نمی شناسند که لازم است از سوی متخصصان امر برای مراجع، بزرگان و متصدیان ماهیت آن تبیین شود.

استفاده از دروغ در تبلیغات تجاری مشکلی برای هنر
مسؤول هنری آستانه مقدسه «استفاده از دروغ» در تبلیغات تجاری تلویزیون و سینما را یکی از مشکلات عرصه هنر برشمرد و بر تبیین مسائل فقهی آن تأکید کرد. وی گفت: هنر و ادبیات دو بازوی توانمند در دین است و تبیین، تبلیغ و ترویج مکتب اسلام در عرصه های هنری لازم و بر کسانی که عهده دار امر علوم اسلامی هستند ضرورت کفایی است که وارد مقوله هنر شوند. باید جنبه فنی و محتوایی مسائل سینما، موسیقی و تلویزیون به عنوان هنرهای جدید به درستی شناخته شود. سینما و تلویزیون به مانند یک دانشگاه است و باید بررسی شود که چه کسانی در این قالب به تدریس مشغولند.

انتقال بخشی از پایگاه های کلیدی هنر به حوزه های علمیه
حجت‌الاسلام کشفی به فراهم شدن همه شرایط هنری در پایتخت ایران اعتراض کرد و با بیان این‌که تحول در سینما و تلویزیون کار مشکلی است، حفظ هنرهای اصیل اسلامی، استفاده از ادبای بزرگ و انتقال بخشی از پایگاه های کلیدی هنر به حوزه های علمیه را از جمله راهکارهای موجود در این راستا برشمرد و بر ورود ستادی خاص در عرصه های هنری به خاطر دشمنی دشمنان انقلاب اسلامی ایران و مبارزه آنان با این انقلاب از طریق عرصه های فرهنگی تأکید کرد.

در پایان باید گفت این جشنواره هر چند نخستین جشنواره مهندسی معنویت در هنر بود که برگزار می شد و از غنای بالایی نیز برخوردار بود، اما به دلیل ناهماهنگی‌های ایجاد شده با استقبال اندکی از طلاب علوم دینی روبرو شد که شاید تعداد به پنجاه نفر هم نمی رسید، از این رو بر مسؤولان امر لازم است تا با برنامه ریزی دقیق تر و تنظیم برنامه های مناسب تر جشنواره های بعدی را به بهترین شکل برگزار کنند تا شاهد استقبال بی‌نظیر طلاب علوم دینی از این مراسم باشیم./ ز501