نقش راهبردی حوزه های علمیه در تحکیم وحدت اسلامی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در فارس، یکی از سرمایه‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران، وحدت و انسجام میان شیعه و سنی است. این وحدت نه صرفاً یک آرمان اعتقادی، بلکه یک ضرورت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در مناطق مختلف کشور محسوب می‌شود. جنوب استان فارس یکی از الگوهای بارز این وحدت مذاهب اسلامی است که شامل شهرهای لارستان، خنج، اوز، گراش، جویم، اشکنان و گله‌دار می‌شود.

عوامل وحدت‌آفرین در جنوب فارس

۱- میراث تاریخی و هویت دینی: مردم این مناطق هویتی مرکب از تعلقات قومی، دینی و محلی دارند که همگی حول محور اسلام تعریف می‌شود. تاریخ مبارزات ضد استعماری، حمایت از انقلاب اسلامی و حضور در عرصه‌های ملی بر وحدت آنان افزوده است. مردم این شهرها اهمیت وحدت را به خوبی درک کرده‌اند و سال‌ها با همزیستی مسالمت‌آمیز یک هویت دینی مشترک ایجاد کرده‌اند.

۲- هدایت رهبران مذهبی و پشتیبانی نخبگان اجتماعی: ائمه جمعه، علمای شیعه و سنی و بزرگان محلی مکرر بر ضرورت حفظ وحدت تأکید کرده‌اند. آنان اختلاف نظر فقهی را پذیرفته‌اند اما تفرقه و عداوت را امری غیرقابل قبول دانسته‌اند. شخصیت‌های حوزوی و علمای شیعه و سنی در جنوب همواره نقش رهبری و هدایت جامعه را بر عهده داشته‌اند و بر انسجام مذهبی تأکید کرده‌اند.

۳- نهادها و مراکز وحدت‌گرا: مراکز قرآنی، مدارس علوم دینی و مؤسساتی همچون دارالاعلام و سراج منیر توحید نقش مؤثری در برگزاری نشست‌های مشترک، نقد اندیشه‌های تکفیری و تولید محتواهای همگرایانه داشته‌اند. این مراکز در راستای سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی نسبت به وحدت‌آفرینی میان مذاهب اسلامی نقش ارزشمندی ایفا کرده‌اند.

۴- همزیستی مسالمت‌آمیز: بازارها، محله‌ها و حتی خانواده‌ها در جنوب فارس ترکیبی از شیعه و سنی هستند. این درهم‌تنیدگی اجتماعی باعث شده هرگونه تفرقه‌افکنی با مقاومت اجتماعی مواجه شود. این همگرایی مبتنی بر هویت اصیل اسلامی و ایرانی موجب انسجام مثال‌زدنی میان شیعه و سنی در شهرهای جنوب شده است.

نقش حوزه‌های علمیه در تحکیم وحدت

حوزه های علمیه جنوب فارس در دهه های اخیر نقشی مهم و اثرگذار در حفظ و تقویت وحدت شیعه و سنی ایفا کرده است که به بخشی از آن اشاره می شود:

۱- تربیت عالمان آگاه به ضرورت وحدت: بخشی از طلاب و روحانیون فعال در مناطق جنوبی فارس خود در خانواده‌ها و محیط‌های درهم‌آمیخته شیعه و سنی پرورش یافته‌اند. این تجربه زیستی باعث شده در منابر و فعالیت‌های تبلیغی همواره بر همدلی و دوری از تفرقه تأکید کنند. حوزه‌های علمیه جنوب فارس روحانیون را بر پایه وحدت و تقویت مشترکات مذهبی پرورش داده‌اند.

۲- برگزاری دوره‌ها و نشست‌های علمی: حوزه های علمیه با همکاری مؤسساتی مانند دارالاعلام و سراج توحید نشست‌های مستمری پیرامون نقد وهابیت، تبیین مبانی فقهی وحدت و تفسیر مشترک قرآن برگزار کرده است. این نشست‌ها به آگاه‌سازی طلاب جوان و مقابله علمی با شبهات کمک کرده‌اند. به عنوان نمونه، مؤسسه سراج توحید تحت اشراف آیت‌الله مکارم شیرازی فعالیت‌های ارزشمندی در پیشگیری از شیوع تفکر وهابیت در جنوب فارس داشته است.

۳- حضور شخصیت‌های حوزوی در مناسبت‌های وحدت‌آفرین: علما و روحانیون حوزه‌های علمیه در هفته وحدت و دیگر مناسبت‌ها در مراسم مشترک شیعه و سنی شرکت می‌کنند. این حضور نمادین و عملی پیام روشنی دارد که اختلاف فقهی هرگز نباید به نزاع اجتماعی تبدیل شود.

۴- تولید محتوا و پاسخ به شبهات: مراکز پژوهشی وابسته به حوزه علمیه کتاب‌ها و مقالاتی در نقد وهابیت و جریان‌های تکفیری منتشر کرده‌اند. این تولیدات علمی پشتوانه فکری وحدت در جنوب فارس محسوب می‌شود. پاسخگویی به شبهات اعتقادی و مذهبی یکی از رسالت‌های مهم حوزه علمیه است که در عملکرد مبلغین در جنوب فارس به خوبی دیده می‌شود.

چالش‌ها و تهدیدات

۱- نفوذ اندیشه‌های تکفیری و وهابیت: تلاش جریان‌های سلفی و وهابی برای نفوذ در میان جوانان و القای شکاف مذهبی در جنوب فارس از مهم‌ترین تهدیدهاست. به دلیل تردد زیاد مردم این شهرها به کشورهای حوزه خلیج فارس، این تهدید جدی‌تر می‌شود.

۲- تفرقه‌افکنی دشمنان خارجی و رسانه‌های معاند: قدرت‌های استکباری و رسانه‌های وابسته به آنان از کوچک‌ترین اختلاف مذهبی برای بزرگ‌نمایی و تخریب چهره اسلام استفاده می‌کنند. این رسانه‌ها تلاش دارند از مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم برای مقاصد تفرقه‌جویانه بهره ببرند.

۳- چالش‌های جمعیتی و مهاجرت: حضور گسترده اتباع بیگانه در این شهرها، به‌ویژه در صورت نبود مدیریت فرهنگی و اجتماعی، می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات جدید شود.

۴- ضعف در گفتمان‌سازی رسانه‌ای: رسانه‌های محلی هنوز نتوانسته‌اند گفتمان وحدت را به‌طور مداوم و جذاب بازتولید کنند. اگر رسانه‌های محلی مرجعیت خبری را از دست بدهند، این مسئله به تهدیدی برای انسجام اجتماعی تبدیل خواهد شد.

پیشنهاداتی برای تقویت وحدت

۱- هم‌افزایی نهادها و سازمان‌ها با مدارس علمیه و مؤسسات حوزوی در گسترش برنامه‌های تبلیغی.

۲- حمایت مادی و معنوی از حضور مبلغین دینی در راستای پاسخگویی به شبهات اعتقادی.

۳- ایجاد شورای منطقه‌ای وحدت اسلامی متشکل از علمای شیعه و سنی، مسئولان محلی و نمایندگان اقشار مختلف.

۴- تدوین بیانیه‌های مشترک علمای شیعه و سنی در موضوعات مهم برای خنثی‌سازی تبلیغات وهابیت.

۵- گسترش فعالیت‌های فرهنگی و هنری مشترک در قالب جشنواره‌ها و هفته‌های فرهنگی.

۶- ایجاد رسانه‌های محلی وحدت‌محور و تولید محتوای چندرسانه‌ای برای پاسخ به شبهات.

حفظ میراث وحدت

جنوب فارس الگویی است که نشان می‌دهد وحدت اسلامی یک شعار صرف نیست، بلکه واقعیتی تاریخی و اجتماعی است. حوزه‌های علمیه با رسالت علمی و تبلیغی خود و مؤسسات فرهنگی با فعالیت‌های میدانی، باید دست در دست هم دهند تا این سرمایه اجتماعی حفظ شود. تنها در پرتو این هم‌افزایی می‌توان امیدوار بود وحدت شیعه و سنی در جنوب فارس نه تنها برای امروز، بلکه برای نسل‌های آینده نیز پایدار بماند.

ترکیب فعالیت های مؤسسات فرهنگی مردمی با پشتیبانی حوزه های علمیه، ظرفیت ارزشمندی است. اگر حوزه های علمیه بیش از گذشته در این مناطق حضور علمی و تبلیغی داشته باشند و طلاب بومی را در رشته های تخصصی تقریب و وحدت پرورش دهند، می توان مطمئن بود که جنوب فارس همچنان به عنوان «نماد وحدت اسلامی» باقی خواهد ماند.