اخلاق بدون فقه اخلاق سکولار خواهد شد/ فقه بدون اخلاق قابل توسعه نیست
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت الاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی استاد حوزه علمیه قم پیش از ظهر امروز در همایش ملی فقه و اخلاق که در دانشگاه قرآن و حدیث برگزار شد، گفت: تفکیک میان علم فقه و علم اخلاق هیچ جایگاهی در سنت اهل بیت و قرآن ندارد و بنابر شرایطی چنین تصوری ایجاد شده و راه برون رفت از آن نیز بازگشت به مکتب اصیل است.
وی در ادامه افزود: جدایی بین فقه و اخلاق امر تاریخی و تمدنی است زیرا در گذشته فقه و کلام دو علم بودند که به تدریج به علت نهضت ترجمه، اخلاق از یونان وارد سنت اسلامی شد و بزرگان ما نیز در خصوص اخلاق مطلب نوشتند که در نتیجه در دوگانه بین اخلاق و فقه درماندیم.
حجت الاسلام والمسلمین سبحانی در ادامه تصریح کرد: فقه با حقوق و قانون تفاوت جدی دارد و یکی از خطاهای تاریخ تفکر ما این است که از فقه به عنوان قانون و حقوق تلقی می کنند و این امر یکی از زمینه های جداسازی فقه از اخلاق بود. اگر فقه را بر اساس منطق قرآن و اهل بیت بازشناسی کنیم می توانیم نسبت بیشتری ببینیم. در اصول معاصر ما گاه تعالیمی مطرح شد که به این جدایی بیشتر کمک کرده است.
وی افزود: آنچه که در قرآن کریم در رابطه با نسبت بین انسان و خدا می بینیم تعبیر به رشد است و اگر این رابطه در قواعد دیگر باز تعریف بشود، به کلی نگاه ما نسبت به فقه عوض می شود و نگاه ما در نسبت بین اخلاق و فقه می تواند مؤثر باشد؛ اساسا در ادبیات دینی و وحیانی خود از این تفکیک های مرسوم هیچ خبری نداریم. قرآن کریم دوگانه های فراوانی در آیات مطرح می کند که نسبتی با حیات جاودان انسان دارد. در روایات اهل بیت هیچ روایتی وجود ندارد که ساحت اخلاق را از فقه جدا کند و هیچ شاهد معقولی در این روایات برای این دوگانه ها نیست.
رئیس بنیاد بین المللی امامت در ادامه خاطرنشان کرد: آنچه در سنت قرآنی دیده می شود دوگانه های حق و باطل و رشد و غی است و هیچ فاصلی میان اخلاق و فقه نمی گذارد و این تفکیک منسوب به قرآن کریم نمی شود. فرق هایی که برای فقه و اخلاق گذاشته شده تأیید نمی کند. فقه امامیه ادعا داشته که احکام شرعی تابع مصالح و مفاسد و احکام حدود و دریافت عقل را نقض نمی کند؛ عقل به عنوان یک منبع در شریعت اسلامی عدلیه مورد قبول است؛ مسلم ترین دریافت های عقلی دریافت های اخلاقی هستند و اگر اخلاق را از فقه بیرون ببریم منبعیت عقل جدا می شود.
وی تفکیک جوارحی و جوانحی در اخلاق را نادرست دانست و گفت: علم اخلاق به وفور در باب رفتار ها سخن می گوید. در احکام فقهی مستحبات بسیار عادی تا واجبات شدید داریم و در فقه هستند و احکام اخلاقی در فقه جاری هستند. احکام اخلاقی جعل شارع نیست. اگر منظر دینی نگاه کنیم اخلاق جعل تکوینی دارد و خداوند این مناسبات را ایجاد کرده و اگر پشتوانه دینی داشته باشد حکم عقل می شود، شرع. در روایت از عقل به عنوان رسول باطنی یاد شده و این چه رسولی است که احکام صریح او مورد پذیرش شارع نیست؟
حجت الاسلام والمسلمین سبحانی تفکیک میان فقه و اخلاق را پاره پاره کردن پیکره دین دانست و گفت: فقه بدون اخلاق لازم به تعبد نیست و هر کس از وجود تبعیت از حکم مولا گفته با عقل آن را گفته است. اگر اعتقاد داریم که فقهی بدون اخلاق داریم، آن فقه قابل رواج و توسعه نیست و ما را دچار تعارضات جدی می کند. چگونه می توانیم چنینی دینی را ترویج کنیم؟ اخلاق بدون فقه اخلاق سکولار خواهد شد. درست است بدون اخلاق نمی توانیم فقه بنا کنیم اما بدون فقه هم اخلاق قابل توسعه نیست. تعمیق اخلاق و توسعه آن در نظام شریعت و فقه وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه در نظام دانش های دینی با یک انسان سرکار داریم و جدا سازی ساحت اخلاق و فقه امکان پذیر نیست، بیان داشت: مخاطب شرع در نهایت عقل است و کسانی که این ساحت را رها می کنند دین را بدون مخاطب رها می کنند.
استاد حوزه علمیه قم در پایان خاطرنشان کرد: بایک نظام تجویز و توصیه مواجه هستیم و احکام عقلی و اخلاقی هم بخشی از احکام الهی هستند و باید در بستر واحد قرار بگیرند.