گزارشی از روز اول همایش بینالمللی «تحلیلهای اخلاقی حامیان جنین»
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، نخستین روز از همایش بینالمللی «تحلیلهای اخلاقی حامیان جنین» با هدف بررسی ابعاد اخلاقی و اجتماعی پدیده سقط جنین، روز سه شنبه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و معاونت بهداشت قم آغاز به کار کرد.
در این گردهمایی علمی که کارشناسان و صاحبنظران بسیاری را گرد هم آورده است، تمرکز اصلی بر مباحث اخلاقی ناظر به مسئله سقط جنین و ضرورت گفتگو در این باره با استفاده از زبان مشترک اخلاق قرار دارد.
لازم به ذکر است که این همایش با برگزاری چندین پنل تخصصی، به بررسی دقیق محورهایی همچون اخلاق، شکل گیری هویت انسانی، زبان مشترک و دیگر مسائل پرداخت.
این همایش که برگزارکننده ۲۷ پیشنشست بود، از مهرماه آغاز شده و دو هفته پیش به پایان رسید. که در اولین روز از این همایش، پنج کمیسیون تخصصی در دو نوبت صبح و بعدازظهر برگزار گردید که دو مورد از آنها به طور اختصاصی به «چالشهای اخلاقی سقط جنین» اختصاص یافت.
کمیسیون صبح؛ تمرکز بر چالشهای اخلاقی
در یکی از پنلهای صبح، مقالات متعددی با محوریت بررسی وضعیت اخلاقی جنین در شرایط مختلف ارائه شد و سخنرانان با تأکید بر اینکه جنین از لحظه لقاح و تشکیل دیانای جدید، یک «موجود انسانی» محسوب میشود، تصریح کردند: از نظر اخلاقی، تفاوتی میان کشتن یک جنین و کشتن یک انسان بالغ و عاقل وجود ندارد، هرچند جنین هنوز به کمال جسمانی نرسیده است.
در این جلسه، دو مقاله مهم به بررسی شرایط خاص (جنین معلول و حاصل تجاوز) پرداختند:
۱. جنین معلول: خانم محدث مولوی در ارائه خود با استناد به آیات قرآن که فرزند را هدیه الهی میدانند، اظهار داشت: از آنجا که آغاز حیات انسان از لقاح است، مواجهه با این موجود باید مواجهه انسانی باشد. وی در ادامه تأکید کرد که حتی جنین معلول نیز هدیه خداست و هیچ تفاوتی از نظر «هدیه بودن» میان جنین سالم و معلول وجود ندارد.
۲. جنین حاصل تجاوز: خانم زینب دهقانی نیز در مقالهای به بررسی وضعیت اخلاقی جنین حاصل تجاوز به عنف پرداخت و با بیان اینکه جنین خود مرتکب گناهی نشده است، استدلال کرد: اگرچه پذیرش چنین فرزندی برای مادر و خانواده از نظر روانی دشوار است، اما دلیل عقلی و موجهی برای نابودی و سقط جنین وجود ندارد. راهکار این مسئله، نه سقط، بلکه انجام کار فرهنگی برای تغییر نگرشها عنوان شد.
جنینهای در آستانه زیستپذیری
همچنین در بخش دیگری از این کمیسیون، به مقالهای در خصوص جنینهایی که در حدود چهار تا پنج ماهگی (مرز زیستپذیری) متولد میشوند، اشاره شد که به نقد دیدگاههای فمینیستی و بررسی وضعیت جنینهای در آستانه زیستپذیری اختصاص یافت.
در یکی دیگر از مقالات ارائهشده، به وضعیت جنینهایی پرداخته شد که در حدود چهار تا پنج ماهگی به دنیا میآیند؛ زمانی که هنوز امکان زیست خارج از رحم برای آنها وجود ندارد (جنینهای حوالی زیستپذیری). در این مقاله به این پرسش پاسخ داده شد که احیای این جنینها چه چالشهای اخلاقیای به همراه دارد و چه تصمیمگیریهایی در این خصوص باید اتخاذ شود.
نقد نظریه تعارض «حق حیات» و «حق کنترل بدن»
در بخشی دیگر از این نشست، حجتالاسلام آلبویه به نقد نظریه جودیت جارویس تامسون، فیلسوف اخلاق، پرداخت. خانم تامسون با تفکیک بارداری خواسته و ناخواسته (مانند حاملگی ناشی از تجاوز یا نقص وسایل پیشگیری)، معتقد است که در بارداری ناخواسته، زن حق سقط جنین را دارد چرا بر بدن خود مسلط است.
وی در پاسخ به این نظریه با استناد به ادبیات دینی، اظهار داشت: منشأ حقوق در نگاه ما الهی است و خداوند مالک حیات و مرگ است. اگرچه انسانها مالک بدن خود هستند، اما این مالکیت «عاریهای» و امانتی در دست آنهاست. از اینرو، رحم زن مکان طبیعی برای رشد جنین است و تعارضی میان حق حیات جنین و مالکیت بر بدن وجود ندارد؛ بلکه آنچه به عنوان تعارض مطرح میشود، توهمی بیش نیست.
کمیسیون «حق حیات و مسئله سقط جنین»؛ نقد دیدگاههای مبتنی بر احساسات
پنل دیگری با عنوان «حق حیات و مسئله سقط جنین» به ریاست خانم زینب کبیری برگزار شد. در این جلسه، خانم زینب دهقانی به نقد دیدگاه «نایتلی» پرداخت. موضوع بحث از «صمیمیت تا مسئولیت» بود؛ دیدگاهی که معتقد است چون در بارداریهای ناخواسته، رابطه عاطفی و صمیمی بین مادر و جنین شکل نمیگیرد، سقط جنین اشکالی ندارد.
خانم دهقانی این نگاه را نقد کرده و تأکید کرد: نادیده گرفتن حق حیات جنین بر اساس احساسات و عواطف انسانی پذیرفتنی نیست. حق حیات اصل بدیهی است که نمیتواند با وجود یا عدم رابطه صمیمیت سلب شود.
همچنین در این پنل، خانم سید محبوبه میرتبار، دارای ای روانشناسی بالینی، به بررسی پیامدهای سقط جنین بر سلامت زنان پرداخت و با تأکید بر اصل «لاضرر»، خاطرنشان کرد که سقط جنین فرآیندی ایمن و بیخطر نیست و پیامدهای متعدد جسمانی و روانی برای مادر به همراه دارد. از این رو، اقدام به سقط مغایر با اصل اخلاقی «عدم ضرر رساندن به خود» است.
همچنین در این پنل، خانم زینب کبیری نیز به نقد دیدگاه فمینیستها در خصوص سقط جنین پرداخت.
دیگر سخنران این بخش، جناب آقای ناصری بود که به بحث «معنای زندگی و مسئله سقط جنین» پرداخت.
بررسی ابعاد فقهی، حقوقی و اجتماعی
در سومین پنل بخش صبح، مباحث فقهی و حقوقی سقط جنین و چالشهای موجود در این عرصه مورد بررسی قرار گرفت.
کمیسیونهای بعدازظهر؛ نگاهی بینالمللی و تحلیل سینما
در بخش بعدازظهر روز گذشته، یکی از پنلها به میهمانان خارجی اختصاص داشت که مقالات خود را به زبان انگلیسی ارائه کردند. پنل دیگر نیز به مباحث اجتماعی و فرهنگی پرداخت. در این بخش، جناب آقای فتوکرددی با ارائه دستهبندی و تحلیل فیلمهای سینمایی پس از انقلاب که موضوع سقط جنین را در دستور کار داشتهاند، نگاهی هنری و اجتماعی به این مسئله داشت.
گفتنی است که این همایش با ارائه مباحث نوین و نقد دیدگاههای مخالف، فضایی علمی و پویا برای تبیین ابعاد اخلاقی سقط جنین فراهم آورده است.