اهمیت طرح «قرائت اندیشمندانه قرآن»؛ از تلاوت تا تحقیق

به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا،  طرح «قرائت اندیشمندانه قرآن» با تبیین و هدایت حجت‌الاسلام‌والمسلمین علیرضا پناهیان و از سوی میز قرآن مرکز تخصصی تبلیغ دارالحکمه، در امتداد طرح ملی «زندگی با آیه‌ها» در حال اجراست؛ طرحی که می‌کوشد الگوی رایج قرآن‌خوانی را از سطح «تلاوت صرف» به مرتبه «تدبر روشمند و جمعی» ارتقا دهد و مخاطب را از مصرف‌کننده محتوا به کنشگر اندیشه قرآنی تبدیل کند.

عبور از خواندن صرف به خواندن با چارچوب فکری

نخستین تمایز این طرح با بسیاری از برنامه‌های متداول قرآنی، عبور از تأکید صرف بر کمّیت تلاوت یا ختم قرآن و حتی مطالعه ترجمه و تفسیر، به سمت «خواندن همراه با چارچوب فکری» است. در این الگو، مخاطب هنگام مواجهه با هر آیه، موظف است درباره پیام محوری، جهت‌گیری و اثر تربیتی و اجتماعی آن بیندیشد.

این الزام روشمند به تأمل، قرآن‌خوانی را از یک عادت فردی و آیینی به یک کنش آگاهانه و هدفمند تبدیل می‌کند. به بیان دیگر، قرآن در این طرح نه صرفاً کتابی برای قرائت، بلکه کتابی برای اندیشیدن و ساختن نگرش تلقی می‌شود.

هر شرکت‌کننده؛ یک پژوهشگر قرآن

دومین ویژگی مهم این طرح، «تعاملی و جمعی بودن» آن است. از طریق ربات تعاملی «اندیشه در قرآن»، هر شرکت‌کننده صرفاً قاری نیست، بلکه در جایگاه یک پژوهشگر آیات قرار می‌گیرد. انتخاب محور اصلی آیه، ثبت برداشت شخصی، طرح پرسش و به‌اشتراک‌گذاری تجربه زیسته، زمینه شکل‌گیری فهمی جمعی و منسجم از قرآن را فراهم می‌آورد.

این سازوکار تعاملی، بستری برای گفت‌وگوی قرآنی میان مخاطبان ایجاد می‌کند؛ امری که در بسیاری از برنامه‌های فردمحور کمتر دیده می‌شود. در چنین فضایی، فهم قرآن از حالت فردی و پراکنده خارج شده و به یک تجربه اجتماعی و شبکه‌ای بدل می‌شود.

سه رویکرد محوری برای تدبر منسجم

سومین امتیاز برجسته طرح «قرائت اندیشمندانه قرآن»، تعریف سه رویکرد محوری و منسجم برای مواجهه با آیات شامل: توجه به قدرت و عظمت الهی، رویکرد اجتماعی و جامعه‌ساز آیات و محور تقابل حق و باطل است.

این چارچوب سه‌گانه، از پراکندگی ذهنی در تدبر جلوگیری کرده و به مخاطب کمک می‌کند با زاویه‌ای روشن و هدفمند به آیات بنگرد. در حالی‌که در بسیاری از برنامه‌های مشابه، روش نظام‌مند اندیشیدن به آیه آموزش داده نمی‌شود، در این طرح، شیوه نگاه و چارچوب تحلیل به صورت مشخص ارائه شده است.

از آموزش تا جریان‌سازی فرهنگی

این طرح صرفاً به مشارکت حداقلی مخاطبان بسنده نکرده و با طراحی بخش‌هایی مانند «گفت‌وگوی قرآنی» و «سفیران اندیشه»، زمینه جریان‌سازی فرهنگی را نیز فراهم کرده است. بر این اساس، شرکت‌کننده از سطح یادگیرنده به سطح مروج و کنشگر اندیشه قرآنی ارتقا می‌یابد.

چنین رویکردی، طرح را از یک برنامه آموزشی صرف فراتر برده و آن را به حرکتی اجتماعی با ظرفیت اثرگذاری فرهنگی تبدیل می‌کند؛ حرکتی که می‌تواند در فضای عمومی جامعه، ادبیات جدیدی از تدبر و زیست قرآنی ایجاد کند.

تجربه‌ای نو از زیست قرآنی

در مجموع، اهمیت طرح «قرائت اندیشمندانه قرآن» در آن است که تجربه‌ای نو از زیست قرآنی ارائه می‌دهد؛ تجربه‌ای که در آن، قرآن نه فقط خوانده می‌شود و نه صرفاً تفسیر می‌گردد، بلکه «اندیشیده» و «زیسته» می‌شود. این گذار از تلاوت فردی به تدبر جمعی و از عادت به آگاهی، وجه تمایز بنیادین این طرح با بسیاری از برنامه‌های رایج قرآنی به شمار می‌آید.

بر اساس اعلام برگزارکنندگان، علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به کانال رسمی طرح و استفاده از ربات تعاملی، در این حرکت قرآنی مشارکت کرده و ضمن آشنایی با شیوه کار، نخستین گام‌های خود را در مسیر «قرائت اندیشمندانه» بردارند.