دفاع مشروع ایران علیه کشورهای حامی متجاوزان، مطابق موازین بینالملل است
دکتر وحید دهنوی، عضو هیئت علمی دانشگاه و عضو کمیسیون حقوق بینالملل مرکز وکلای قوه قضائیه، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، ابعاد حقوقی و بینالمللی اقدام نظامی اخیر علیه جمهوری اسلامی ایران را تشریح کرد.
این استاد حقوق بینالملل با اشاره به وقایع روزهای اخیر، این حملات را نمونهای بارز از «تروریسم دولتی» و نقض فاحش موازین حقوق بینالملل دانست و به بررسی دقیق جنبههای مختلف این تجاوز پرداخت.
آغاز تجاوز با ترور؛ نقض آمرههای حقوق بینالملل
دکتر دهنوی با اشاره به نحوه شروع درگیری، اظهار داشت: قاعدتاً در تحلیل حقوقی اقدام نظامی اخیر علیه ایران، ما با چند بحث محوری روبرو هستیم. پیش از هر چیز، باید توجه داشته باشیم که این اقدام نظامی با یک عمل تروریستی دولتی آغاز شد. یعنی دولت ایالات متحده آمریکا به همراه و با همکاری مستقیم رژیم صهیونیستی، آغازگر جنگ بودند و این آغاز را از طریق ترور رقم زدند.
وی افزود: ترور در سطوح عالی یک کشور، به ویژه ترور عالیترین رهبران دینی و سیاسی که در سطح جهانی نیز جایگاه دارند، اقدامی است که کاملاً مغایر با حقوق بینالملل است. در عرف دیپلماتیک و حقوقی، مقامات یک کشور دارای مصونیت هستند و هدف قرار دادن آنها از طریق ترور، نه تنها غیراخلاقی، بلکه خلاف اصول بنیادین حقوق بینالملل محسوب میشود. این خودِ اقدام، مصداق بارز تروریسم دولتی است که آمریکا و رژیم صهیونیستی آن را مجدداً تکرار کردند.
این حقوقدان بینالملل با یادآوری شهادت سردار سلیمانی، خاطرنشان کرد: ما این الگوی ترور را در کنار شهادت سردار سلیمانی نیز داشتیم و در دورههای گذشته نیز شاهد تکرار این اقدامات توسط رژیم صهیونیستی بودهایم. اما آنچه در این مقطع رخ داد، اوج بیاعتنایی به قواعد آمره حقوق بینالملل بود.
بررسی سهگانه: قبل، حین و بعد از تجاوز
دکتر دهنوی سپس به بررسی ابعاد زمانی این تجاوز پرداخت و گفت: در خصوص تعرضی که به کشور ما صورت گرفت، باید آن را در سه بُعد قبل، حین و بعد از واقعه بررسی کنیم. در بُعد قبل از حمله، ما شاهد تهدیدات مکرر بودیم. طبق قواعد حقوق بینالملل، تهدید یک کشور ممنوع است و غیرقابل پذیرش. دولت آمریکا مدام ایران را تهدید میکرد که خود این امر نقض منشور سازمان ملل و اصل حل مسالمتآمیز اختلافات است.
وی ادامه داد: در بُعد حین و بعد از اقدام، ما با یک واقعیت تلخ روبرو هستیم: اقدام نظامی که خودِ آن با ترور آغاز شده، در حقوق بینالملل هیچ جایگاهی ندارد و مطابق با قواعد، کاملاً مردود است. آمریکا یک بار دیگر ثابت کرد که یک تروریست دولتی است و این رویکرد را در سیاست خارجی خود نهادینه کرده است.
جنایت جنگی؛ حمله به مدارس و دانشآموزان
عضو کمیسیون حقوق بینالملل مرکز وکلای قوه قضائیه، بخش مهمی از صحبتهای خود را به حملات به اماکن غیرنظامی اختصاص داد و با تأکید بر آمار قربانیان، بیان داشت: در روزهای گذشته، شاهد حملات بسیار زیادی به اماکن غیرنظامی، اماکن باستانی و آموزشی بودیم. این حملات نشاندهنده ماهیت جنایتکارانه این رژیمهاست. چه رژیم صهیونیستی و چه دولت جنایتکار آمریکا، هیچکدام به مفاد حقوق بینالملل متعهد نیستند.
دکتر دهنوی با اشاره به حمله به مدرسه انقلاب و سایر مدارس، تصریح کرد: «شما پرسیدید چرا به مدرسه انقلاب حمله شد؟ در آن حمله، ۱۶۸ تا ۱۸۸ نفر از هموطنان ما به شهادت رسیدند. اما این تمام ماجرا نیست؛ در مدارس دیگر نیز شاهد اصابت موشکها بودیم. در قزوین، در تهران و سایر شهرها، پیش از ۱۷۰ دانشآموز شهید شدند. شهادت دانشآموزان در مدارس، واقعیتی است که نمیتوان آن را انکار کرد.
وی با بیان اینکه این اقدامات نقض آشکار کنوانسیونهای چهارگانه ژنو است، توضیح داد: در حقوق بینالملل بشردوستانه، ما اصل مهمی داریم به نام اصل تفکیک. طبق این اصل، در هر مخاصمه مسلحانهای، افراد غیرنظامی و اماکن غیرنظامی مصون از تعرض هستند. متأسفانه میبینیم که آمریکا و رژیم صهیونیستی، این اصل را زیر پا گذاشته و به بمباران این اماکن اقدام میکنند.
نقض کنوانسیونهای ژنو و حقوق بشردوستانه
این استاد دانشگاه ادامه داد: حمله به اماکن آموزشی که مغایر با اصول و کنوانسیونهای چهارگانه ژنو است، نشان میدهد که دشمن حتی به کودکان و دانشآموزان نیز رحم نمیکند. ما شاهد حمله به بیمارستانها، تجهیزات و کارکنان امدادی و حتی هلال احمر هستیم. این موارد، پیش از آنکه حمله به فیزیک انسانها باشد، حمله مستقیم به حقوق بینالملل بشردوستانه است.
دکتر دهنوی افزود: نکته تأسفبرانگیز اینجاست که متجاوزان به این اقدامات وحشیانه و جنایتکارانه افتخار هم میکنند! این در حالی است که آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپایی، مدعیان درجه یک حقوق بینالملل و حقوق بشر هستند. سکوت این کشورها یا حمایتهایی که از رژیم صهیونیستی میکنند، نشان میدهد که در مقام عمل، هیچ پایبندی به حقوق بینالملل ندارند.
وی با انتقاد از عملکرد کشورهای غربی در قبال این جنایات، گفت: کنوانسیونهای چهارگانه ژنو امروز برای این کشورها تبدیل به یک اعلامیه بیاعتبار شده است، چرا که اصلاً رعایت نمیکنند. آنها تنها زمانی از این کنوانسیونها یاد میکنند که بخواهند علیه کشورهای مستقل استفاده ابزاری کنند.
تاریخچه و قاعده منع توسل به زور
دکتر دهنوی در ادامه این گفتوگو، به مبانی تاریخی و حقوقی منع تجاوز پرداخت و اظهار داشت: اگر بخواهیم تاریخچهای از قرن نوزدهم و قرن بیستم را مرور کنیم، مفید است اما آنچه مسلم است، وجود قاعدهای بنیادین در حقوق بینالملل به نام «قاعده منع توسل به زور» است. این قاعده یکی از قواعد آمره(Jus Cogens) حقوق بینالملل است. یعنی تمام کشورهای دنیا، با هر سبک و سیاق، مذهب و دینی، ملزم به رعایت این قاعده هستند.
وی افزود: متأسفانه شاهدیم که آمریکا قواعد عامه حقوق بینالملل را رعایت نمیکند و دهکجی به نظام بینالملل میکند. این دولت تعهدی به کنوانسیونهای بینالمللی ندارد و هر زمان که منافعش ایجاب کند، قوانین را نقض میکند.
نقض منشور سازمان ملل و تعریف تجاوز
دکتر دهنوی با اشاره به نقض منشور سازمان ملل متحد توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی، گفت: ما شاهد نقض آشکار منشور سازمان ملل هستیم. در ماده ۲ منشور، هم منع توسل به زور و هم عدم مداخله در امور داخلی کشورها (بندهای ۴ و ۷) تصریح شده است. هر دوی این موارد مکرراً توسط رژیم صهیونیستی و دولت آمریکا نقض شده و میشود.
وی ادامه داد: در حقوق بینالملل، ما قطعنامهای داریم که به تعریف «تجاوز» پرداخته است. طبق این قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل، تجاوز به معنای واقعی کلمه علیه کشور ما صورت گرفته است. این تجاوز به اشکال مختلفی بروز کرده، اما ماهیت آن تغییر نکرده است. بنابراین، حمله اخیر هم یک اقدام تروریستی بوده و هم یک تعرض به قاعده منع توسل به زور است.
حمله به میراث فرهنگی و تعهدات یونسکو
عضو هیئت علمی دانشگاه در بخش دیگری از صحبتهای خود به حملات به اماکن باستانی اشاره کرد و گفت: شما دیدید که اماکن باستانی ما مورد اصابت قرار گرفت. من خودم خبرها را پیگیری میکنم و میبینم که میراث فرهنگی کشورمان هدف قرار میگیرد. ایران تعهداتی منطبق با قواعد حقوق بینالملل، از جمله قواعد مندرج در کنوانسیون یونسکو دارد که باید توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی رعایت شود، اما متأسفانه هیچکدام را رعایت نمیکنند.
حق دفاع مشروع و مسئولیت کشورهای ثالث
دکتر دهنوی سپس به یکی از مهمترین مباحث حقوقی یعنی «دفاع مشروع» پرداخت و با استناد به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، گفت: تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی منطبق با هیچیک از قواعد حقوق بینالملل نیست و صددرصد غیرقانونی و تجاوز محسوب میشود. در مقابل این تجاوز، ایران حق دفاع مشروع دارد. نکته بسیار مهمی که وجود دارد این است که طبق حقوق بینالملل، اگر کشورهایی به آمریکا و رژیم صهیونیستی کمک کنند و پایگاه یا تجهیزات خود را در اختیار آنها قرار دهند، آنها نیز در عمل به تجاوز کمک کردهاند.
وی توضیح داد: مطابق با حقوق بینالملل، از هر کجایی که تعرضی علیه ایران صورت بگیرد، حق دفاع مشروع برای دولت ایران وجود دارد. اگر کشوری پایگاه نظامی خود را در اختیار آمریکا قرار دهد تا از آنجا علیه ایران اقدام شود، ایران حق دارد از خود دفاع کند. این اقدام کاملاً منطبق با موازین حقوق بینالملل است. کمک به دولت متجاوز برای اقدام علیه دولت ثالث (ایران)، آن کشور کمککننده را نیز در زمره متجاوزان قرار میدهد و ایران حق دفاع مشروع علیه آن مناطق را نیز دارد.
پیگیریهای قضایی در سطح داخلی و بینالمللی
دکتر دهنوی در پایان این گفتوگو، راهکارهای پیگیری حقوقی این جنایات را تشریح کرد و گفت: در بحث پیگیری، ما دو سطح حقوق داخلی و مجامع بینالمللی را داریم. در سطح داخلی، قوانین جمهوری اسلامی ایران اجازه میدهد که دادگاههای داخلی به هر اقدامی علیه اتباع جمهوری اسلامی ایران رسیدگی کنند. خوشبختانه مسئولین ما در این خصوص بسیار محکم هستند. دادستان تهران اعلام جرم کرده و ترامپ و سایر مسببان را تحت پیگیری قرار داده است. این روند در جای خودش باید ادامه یابد و قطعاً ادامه خواهد یافت.
وی افزود: در سطح بینالمللی نیز تفاوتی نمیکند و مستندسازی باید صورت بگیرد. موشکهایی که استفاده شدهاند، به ویژه موشکی که باعث شهادت دانشآموزان شد و مدرسه را هدف قرار داد، باید کاملاً مستندسازی شوند. ظاهراً مستندات این موارد موجود است و باید به دقت جمعآوری شود تا در مجامع بینالمللی قابل استناد باشند.
صلاحیت جهانی و مراجع قضایی بینالمللی
این حقوقدان برجسته در خصوص مراجع بینالمللی، توضیح داد: ما میتوانیم از کشورهایی که دارای صلاحیت جهانی هستند استفاده کنیم. این کشورها میتوانند به جهت اینکه اقدام آمریکا و رژیم صهیونیستی صلح و امنیت بینالمللی را با خطر مواجه کرده و قاعده منع توسل به زور را نقض کرده است، اقدام به پیگیری کنند. همچنین، ما دیوان بینالمللی دادگستری ICJ)) را داریم که به عنوان مرجع اصلی قضایی سازمان ملل، قابلیت پیگیری این پرونده را دارد.»
دکتر دهنوی در ادامه به دیوان کیفری بینالمللی (ICC) نیز اشاره کرد و گفت: دیوان کیفری بینالمللی نیز ظرفیت رسیدگی به چهار جنایت اصلی را دارد. البته این پیگیریها ریزهکاریهای خاص خود را دارد، مثلاً در صورتی که کشورها عضو اساسنامه رم باشند یا شورای امنیت پرونده را ارجاع دهد. اما در هر حال، ظرفیتهایی مانند دیوان بینالمللی دادگستری و دیوان کیفری بینالمللی برای بررسی این جنایتها وجود دارد.
جبران خسارات و ضرر و زیان به منطقه
دکتر وحید دهنوی در خاتمه با تأکید بر اهمیت مستندسازی، گفت: چیزی که الان بسیار مهم است، این است که این جنایتها مستند شوند. بر اساس مستنداتی که در آینده ارائه میدهیم، میتوانیم در مراجع ذیصلاح بینالمللی، جنایات این جنایتکاران بینالمللی را پیگیری کنیم. هم از حیث کیفری و هم از حیث حقوقی، آنها باید ضرر و زیانی که به نظام جمهوری اسلامی ایران و مردم بزرگ ما وارد کردهاند را جبران کنند.
وی افزود: علاوه بر ایران، کشورهای دیگر منطقه مانند عراق و لبنان نیز مورد تعرض قرار گرفتهاند. این خسارات نیز قابل رسیدگی است. مسئله مستندسازی بسیار حیاتی است و انشاءالله با تلاش کارشناسان و دیپلماتهای ما، این پرونده در مجامع بینالمللی پیگیری خواهد شد تا حق ملت ایران استیفا گردد.