تعادل عزاداری و شادی
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، یکی از ظریفترین و عمیقترین بخشهای پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای (مدظلهالعالی)، مربوط به بحث فرهنگی و اجتماعی درباره چگونگی مواجهه با دو پدیده متضاد «عزاداری» و «شادی» است. ایشان با اشاره به شهادت رهبر عظیمالقدر انقلاب و سایر شهدای سال ۱۴۰۴، و همزمانی آن با فرارسیدن عید نوروز و فصل عروسیها، یک الگوی رفتاری متعادل و مبتنی بر مکتب عاشورا را ترسیم کردند. در این یادداشت، به بررسی این تعادل حیاتی و توصیههای اجتماعی رهبر انقلاب برای حفظ احترام شهداء در شادیهای ملی میپردازیم.
اولین سال بدون رهبر شهید انقلاب
رهبر معظم انقلاب با صراحت و صداقت بیان کردند که امسال، اولین سالی است که رهبر شهیدمان و سایر شهدای والامقام در بین ما نیستند. این واقعیت تلخ، سایهای از اندوه و غم بر فضای سال جدید انداخته است. ایشان با اشاره به قلبهای داغدار خانوادههای شهدا، فرمودند که ما در عین حالی که لباس عزا بر تن داریم و قلبمان آشیانه غم برای عموم شهیدان است، اما نباید اجازه دهیم این غم، مانع از زندگی عادی و شادیهای مشروع شود.
این نگاه رهبری، ریشه در فرهنگ غنی اسلامی و شیعی دارد که در آن، عزاداری برای اهل بیت (علیهمالسلام) و شهدای راه خدا، با زندگی و شادی در تضاد نیست. برعکس، این دو مکمل یکدیگرند. عزاداری، ما را به پایداری و ایستادگی در برابر ظلم وامیدارد، و شادیهای مشروع، نشانه سلامت روان و امید به آینده است. رهبر انقلاب با این بیان، به جامعه آموختند که میتوان همزمان «عزادار» بود و «خوشحال»؛ عزادار به خاطر فقدان عزیزان، و خوشحال به خاطر ادامه راه آنها و نو شدن طبیعت.
توصیه به نوعروسان و نودامادها؛ دعای خیر شهداء
بخش بسیار زیبا و پرمحبت پیام، خطاب به نوعروسان و نودامادهای کشور بود. رهبر معظم انقلاب فرمودند: «ما درعین اینکه لباس عزا بر تن داریم... اما خیلی خوشحال میشویم که در این ایام، نوعروسان و نودامادهای ما به خانه بخت بروند.» این جمله، نشاندهنده پدرانهنگری و دلسوزی رهبری برای جوانان کشور است. ایشان نمیخواهند که غم و اندوه، مانع از شروع زندگی مشترک جوانان و تشکیل خانواده شود.
ایشان یک نکته بسیار معنوی و فرهنگی را نیز مطرح کردند: «انشاءالله دعای رهبر شهیدمان و سائر شهداء بزرگوار این جنگ، بدرقه راه این عزیزان باشد.» این توصیه، یک فرهنگ جدید را معرفی میکند؛ فرهنگی که در آن شهداء، نه به عنوان موجوداتی منفصل از جامعه، بلکه به عنوان حامیان معنوی و دلسوزان جوانان در شروع زندگی مشترک دیده میشوند. این دیدگاه، بار معنوی مراسم عروسی را افزایش میدهد و به آن عمق و معنا میبخشد. جوانان میتوانند با این نگاه، با اطمینان خاطر بیشتری قدم در زندگی بگذارند، زیرا میدانند که دعای پاکترین افراد جامعه (شهداء) با آنهاست.
دید و بازدیدها؛ تکریم شهداء در محلهها
رهبر معظم انقلاب در ادامه، توصیهای کاربردی و اجرایی برای برگزاری دید و بازدیدهای نوروزی داشتند. ایشان تأکید کردند که عموم مردم باید دید و بازدیدهای معمول این ایام را داشته باشند، اما «با حفظ احترام به بازماندگان شهداء و رعایت حال ایشان». این رعایت حال، نشانه ادب و فرهنگ اجتماعی ماست. ما باید در شادی خود، باعث رنجش خاطر خانوادههای داغدار نشویم و مرزهای احترام را رعایت کنیم.
اما پیشنهاد خلاقانه و بسیار تأثیرگذار رهبر انقلاب این بود: «ای بسا مردم هر محلهای در صورتیکه هماهنگی لازم بعمل آید و ممکن شود دیدارهای سال نو خود را با تکریم شهداء همان محل آغاز نمایند.» این ایده، میتواند تحولی در فرهنگ دید و بازدیدهای نوروزی ایجاد کند. به جای اینکه دید و بازدیدها صرفاً یک سری رفت و آمدهای رسمی و خالی از محتوا باشد، میتواند با یاد کردن از قهرمانان محله و تجلیل از خانوادههای آنها آغاز شود. این کار، نه تنها به شهداء احترام میگذارد، بلکه روحیه ایثار و فداکاری را به نسل جدید منتقل میکند و دید و بازدیدها را از یک تفریح صرف، به یک عمل فرهنگی و تربیتی تبدیل میکند.
رهبر معظم انقلاب در عین حال که از شادی مردم و برگزاری مراسم عروسی حمایت کردند، به زمان رسمی عزاداری که توسط دولت برای شهادت رهبر عزیز مقرر شده است نیز اشاره کردند و فرمودند: «البته مدتی که دولت محترم برای مصیبت شهادت رهبر عزیزمان مقرر کردند به جای خود باقی است و رعایت و حفظ آن، ضلعی از عظمت این نظام و کشور تلقّی میشود.»
این جمله، اهمیت نظم و قانون و احترام به نمادهای ملی را نشان میدهد. رعایت ایام عزاداری رسمی، نشانهای از وحدت و انسجام ملی است. اینکه مردم و مسئولین، در زمان مقرر عزاداری میکنند و سپس با آمدن نوروز، در چارچوب رعایت احترام، به استقبال بهار میروند، نشاندهنده بلوغ سیاسی و فرهنگی جامعه است. این تعادل، نشان میدهد که نظام و ملت ایران، هم قدرت گریستن برای عزیزانش را دارد و هم قدرت خندیدن و ساختن آینده را.
شادی در چارچوب ارزشها
درس کلیدی این بخش از پیام نوروزی، این است که شادی در فرهنگ اسلامی، نامحدود نیست، بلکه در چارچوب ارزشها و احترامها تعریف میشود. ما شادی میکنیم، اما نه به قیمت بیاحترامی به مقدسات و نه به قیمت نادیده گرفتن فداکاریهای دیگران. رهبر انقلاب با این بیانات، مرز باریک بین «اسراف و ولنگاری» و «شادی و نشاط» را مشخص کردند. شادی مورد تأیید اسلام، شادیای است که با یاد خدا و با توجه به حقوق دیگران همراه باشد.
توصیه به شروع دید و بازدیدها با تکریم شهداء، دقیقاً همین نگاه را تبیین میکند؛ شادیای که ریشه در هویت و تاریخ خود دارد و با یاد قهرمانانش گره خورده است. این نوع شادی، پایدار و عمیق است، برخلاف شادیهای سطحی و زودگذر که ممکن است با کوچکترین تلخی از بین برود.
درس ششم از پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب، آموزش «تعادل و توازن» در احساسات و رفتار اجتماعی است. ایشان به ما آموختند که میتوان و باید در دل غم، امید داشت و در ایام عزا، به زندگی ادامه داد. حمایت از تشکیل خانواده و شادی نوعروسان، همراه با دعای خیر شهداء، و پیشنهاد آغاز دید و بازدیدها با تکریم قهرمانان محله، الگوهایی هستند که میتواند فرهنگ نوروزی ما را غنیتر و معنویتر کند. این رویکرد، نشاندهنده پویایی و انعطافپذیری مکتب انقلاب اسلامی است که هم با غم انسانها همدردی میکند و هم به شادی مشروع آنها مشروعیت میبخشد. رعایت این توازن، ضامن سلامت روان جامعه و تقویت پیوند نسلها با ارزشهای انقلاب است.